Η στιγμή της γέννησης. Μιά σπάνια εικόνα.

Η στιγμή της γέννησης. Μιά σπάνια εικόνα. Facebook Twitter
9

Ο τοκετός στην αρχαιότητα ήταν μιά διαδικασία εξαιρετικά επικίνδυνη τόσο για τη μητέρα όσο και για το νεογέννητο βρέφος. Η βρεφική θνησιμότητα ήταν υψηλή και σε πολλές περιπτώσεις η μητέρα έχανε τη ζωή της κατά την γέννα. 

Ασφαλώς η βαθμιαία πρόοδος της ιατρικής βοήθησε σε κάποιο βαθμό τη διαδικασία αυτή. Ήδη ο Ιπποκράτης τον 5ο π.Χ. αιώνα συγγράφει ειδικά για τα γυναικολογικά ζητήματα και τον 2ο αι. μ.Χ. διαπρέπει στη Ρώμη ο διασημότερος γυναικολόγος της αρχαιότητας, ο Έλληνας Σωρανός ο Εφέσιος, που συνέγραψε πλήθος έργων σχετικών με τη γυναικολογία. Τα προβλήματα όμως παρέμεναν και δεν αφορούσαν μόνο το πλήθος των φτωχών ανθρώπων που βασιζόταν μόνον στις γνώσεις πρακτικής ιατρικής που είχαν οι μαίες, αλλά και ισχυρές προσωπικότητες που είχαν πρόσβαση στις υπηρεσίες των γιατρών. Αναφέρω ενδεικτικά ότι η κόρη του Ιουλίου Καίσαρα, η Ιουλία, πέθανε στη γέννα μαζί με το νεογέννητο βρέφος της και ότι ο Ηρώδης ο Αττικός έχασε έτσι τον πρωτότοκο γιό του Κλαύδιο. 

 

Την ρωμαϊκή εποχή πάντως έχει ήδη τυποποιηθεί μιά παλαιότατη πρακτική κατά την οποία οι γυναίκες γεννούσαν καθιστές υποβοηθούμενες από άλλες γυναίκες σε ένα ειδικό κάθισμα που συνήθως έφερνε η μαία. Ήδη από το 6000 π.Χ. χρονολογείται ένα ειδώλιο από το Çatalhöyük που εικονίζει μιά θεότητα να γεννάει καθισμένη σε έναν θρόνο διακοσμημένο με λεοντοκεφαλές στα ερεισίχειρα.

Νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον να αναφέρω τις προετοιμασίες που συμβουλεύει ο Σωρανός να έχουν γίνει πριν την ώρα του τοκετού: 

 

Για μια κανονική γέννα πρέπει κανείς να έχει ετοιμάσει από πριν: ελαιόλαδο, χλιαρό νερό, χλιαρά επιθέματα ('θερμάσματα'), μαλακούς σπόγγους, κομμάτια μαλλί, επίδεσμους, ένα μαξιλάρι, πράγματα για να μυρίσει η επίτοκος, το σκαμνί ή την καρέκλα της μαίας, δύο κρεβάτια, ένα κατάλληλο δωμάτιο. Το λάδι χρειάζεται για να εγχυθεί και να επαλειφθεί. Το χλιαρό νερό για να ξεπλυθούν τα διάφορα μέρη. Τα θερμάσματα για να ανακουφιστούν οι πόνοι. Οι σπόγγοι για να σφουγγιστούν και το μαλλί για να σκεπαστούν τα διάφορα μέρη της γυναίκας. Οι επίδεσμοι για να σπαργανωθεί το νεογέννητο. Το μαξιλάρι για να τοποθετηθεί εκεί το μωρό κάτω από την κύουσα μέχρι να καθαριστούν τα μετά τον τοκετό. Πράγματα για να μυρίσει η γυναίκα και να συνέλθει, όπως μέντα, ένα κομμάτι χώμα, κριθάρι, μήλο, κυδώνι κι αν ο καιρός το επιτρέπει κίτρο, πεπόνι και αγγούρι, ή οτιδήποτε άλλο παρεμφερές με αυτά.

 

 (Σωρανού, Γυναικείων Β, ΙΙ[ΧΧΙ])

 

Παρά το γεγονός ότι στην αρχαιότητα, όπως και τώρα, η γέννηση ενός βρέφους ήταν κατά κανόνα μιά ευχάριστη περίσταση, είναι αξιοσημείωτο ότι οι απεικονίσεις του τοκετού είναι συγκριτικά σπάνιες στον αρχαίο μεσογειακό κόσμο και οι περισσότερες προέρχονται είτε από αφιερωματικά αντικείμενα, είτε από ταφικά ανάγλυφα που δηλώνουν συνήθως ότι η μητέρα έχασε τη ζωή της στη γέννα. Η σπανιότητα αυτή ερμηνεύεται ίσως από το γεγονός ότι πρόκειται για μιά εν πολλοίς ιδιωτική σκηνή. 

 

Ας δούμε μαζί μιά επιλογή αυτών των απεικονίσεων από διάφορες περιοχές και διάφορες χρονικές περιόδους.

Πήλινο ειδώλιο θεότητας από το Çatalhöyük, Αρχαιολογικό Μουσείο Άγκυρας, περ. 6000 π.Χ.

 

 

 

 

Πρόσφατο εύρημα: όστρακο ετρουσκικού αγγείου με ενσφράγιστη απεικόνιση γυναίκας που γεννά. Ανάμεσα στα πόδια της διακρίνεται μέρος του μωρού. Poggio Colla, 600 π.Χ.

 

 

Επιτύμβια στήλη της Πλανγώνας, κόρης του Τολμίδη από τις Πλαταιές, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 320 π.Χ. Η Πλανγώνα προφανώς έχασε τη ζωή της αμέσως μετά τη γέννα.

 

 

Ασβεστολιθικό γλύπτό σύμπλεγμα που εικονίζει γυναίκα που γεννά μισοξαπλωμένη. Την υποβαστάζει άλλη όρθια αποσπασματικά σωζόμενη μορφή και μιά ακόμη στα πόδια της κρατάει το μωρό. Πιθανόν ναϊκό αφιέρωμα από τους Γόλγους της Κύπρου, περίπου 330 π.Χ.

 

Ανάγλυφο από το ναό της Hathor στα Dendera, Αίγυπτος, 330 π.Χ. Η θεά βοηθά μιά γυναίκα να γεννήσει.

 

 

Ανάγλυφο από το ναό του Kom Ombo, Αίγυπτος, 2ος αι. π.Χ.

 

 

Ελεφάντινο πλακίδιο, Πομπηία 1ος αι. μ.Χ. Εικονίζεται η γέννηση του Μελέαγρου ή του Αχιλλέα.

 

 

 

Πήλινη πλάκα εντοιχισμένη στον τάφο της Σκριβωνίας της Αττικής, νεκροταφείο της Όστια, 2ος αι. μ.Χ. Η επίτοκος κάθεται σε καρέκλα, την υποβαστάζει μιά γυναίκα όρθια και η μαία προσπαθεί να βγάλει το μωρό. 

 

 

 

Μαρμάρινη ανάγλυφη πλάκα, Όστια, 2ος αι. μ.Χ. Το βρέφος είναι ήδη ακουμπισμένο στο μαξιλάρι, η μαία κρατά τον πλακούντα ή ένα δεύτερο βρέφος. 

 

 

 

 

Αρχαιολογία & Ιστορία
9

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Παναγία Καταπολιανή πέρα από τον μύθο

Ιστορία / Η Παναγία Καταπολιανή πέρα από τον μύθο

Πώς ήταν αρχικά το παριανό μεταβυζαντινό μνημείο που αναστηλώθηκε πουριστικά από τον Αναστάσιο Ορλάνδο για να γίνει το έξοχο κτίσμα που θαυμάζουμε σήμερα.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ ΥΠ.ΠΟ.Α./ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
Ήταν η Ομόνοια ανέκαθεν σημείο συνάντησης μοναχικών ανθρώπων;

Ιστορία μιας πόλης / Ήταν η Ομόνοια ανέκαθεν σημείο συνάντησης μοναχικών ανθρώπων;

Η Αγιάτη Μπενάρδου μιλά με τον Τάσο Χαλκιόπουλο, τον blogger Athensville, που από το 2009 καταγράφει φωτογραφικά, ειδησεογραφικά, σχολιαστικά το κέντρο της Αθήνας, για την πλατεία της Ομόνοιας
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η συναρπαστική ιστορία των ρωμαίικων νοσοκομείων Μπαλουκλί που κάηκαν στην Πόλη, σε 36 σπάνιες εικόνες

Ελληνισμός / Η συναρπαστική ιστορία των ρωμαίικων νοσοκομείων Μπαλουκλί που κάηκαν στην Πόλη, σε 36 σπάνιες εικόνες

Τα πρότυπα νοσοκομεία Μπαλουκλί, οι φωτισμένοι γιατροί, η ακμή και η παρακμή της ελληνικής κοινότητας και η εξέλιξη της ιατρικής στην Πόλη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
CHECK ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ Η συναρπαστική ιστορία του ναυαγίου των Αντικυθήρων και του μοναδικού (και μυστήριου) Μηχανισμού του, ενός επιστημονικού θαύματος του αρχαίου κόσμου

Αρχαιολογία & Ιστορία / Η συναρπαστική ιστορία του Ναυαγίου των Αντικυθήρων και του μυστήριου μηχανισμού του

Γοητευτικές πληροφορίες και μαρτυρίες για το πιο σημαντικό ελληνικό ναυάγιο της αρχαιότητας και το χρονικό της αποκρυπτογράφησης ενός επιστημονικού θαύματος.
M. HULOT
Το Μεξικό χρησιμοποιεί τα social media και την κοινωνική πίεση για να ανακτήσει τις κλεμμένες αρχαιότητες της χώρας

Πολιτισμός / Το Μεξικό χρησιμοποιεί τα social media για να ανακτήσει τις κλεμμένες αρχαιότητες της χώρας

Το Μεξικό κάνει εκστρατεία χρησιμοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και προχωρά στον εξευτελισμό των οίκων δημοπρασιών. Έχει ανακτήσει χιλιάδες κειμήλια και έχει αναστατώσει τις διεθνείς αγορές αρχαιοτήτων.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
γιαννακοπουλος

Επέτειος / 1922: Για εμάς ήταν Μικρασιατική Καταστροφή. Για την Τουρκία θρίαμβος. Για τον υπόλοιπο κόσμο τι ήταν;

Αυτό που για εμάς είναι η Μικρασιατική Καταστροφή στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου γιορτάζεται ως θρίαμβος. Στον υπόλοιπο κόσμο τι πιστεύουν ότι έγινε το 1922; Ένα συνέδριο στη Σάμο μελετά τις συνέπειες, τις αναλογίες και τον παγκόσμιο αντίκτυπο εκείνων των γεγονότων.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΠΕΜΠΤΗ 28/07- ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ- Σε ποια ξενοδοχεία πολυτελείας, μπαρ και καμπαρέ διασκέδαζαν οι Ναζί στην Αθήνα;

Ιστορία μιας πόλης / Σε ποια ξενοδοχεία πολυτελείας, μπαρ και καμπαρέ διασκέδαζαν οι Ναζί στην Αθήνα;

Η Αγιάτη Μπενάρδου μιλά με τον ιστορικό Ιάσονα Χανδρινό για την καθημερινή ζωή κατά την περίοδο της Κατοχής αλλά και τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους διασκέδαζαν και εκτονώνονταν οι κατακτητές.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Πεζοπορία προς την ακρόπολη της αρχαίας Καρθαίας στην Τζια

22 λόγοι που αγαπάμε την καλοκαιρινή Ελλάδα / Πεζοπορία προς την ακρόπολη της αρχαίας Καρθαίας στην Τζια

Ακολουθώντας ένα αρχαίο μονοπάτι ανάμεσα στα βράχια, έπειτα από πεζοπορία μιας ώρας, καταλήγεις, κάθιδρος αλλά ευτυχής, στα παραθαλάσσια ερείπια της αρχαίας Καρθαίας (8ος αι. π.Χ.), στην Τζια.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ

σχόλια

5 σχόλια
> «Την ρωμαϊκή εποχή πάντως έχει ήδη τυποποιηθεί μιά παλαιότατη πρακτική κατά την οποία οι γυναίκες γεννούσαν καθιστές υποβοηθούμενες από άλλες γυναίκες σε ένα ειδικό κάθισμα που συνήθως έφερνε η μαία. Ήδη από το 6000 π.Χ. χρονολογείται ένα ειδώλιο από το Çatalhöyük που εικονίζει μιά θεότητα να γεννάει καθισμένη σε έναν θρόνο διακοσμημένο με λεοντοκεφαλές στα ερεισίχειρα».Στη γλώσσα των Χετταίων υπάρχει και ειδική λέξη γι' αυτό το κάθισμα:> Hitt. harnu‑ ‘birthing chair’Πηγή: Beekes, Comparative Indo-European Linguistics.
Η Πλαγγόνα ναι είναι θαμμένη στον οικογενειακό τάφο του πατέρα της μαζί του. Δεν έχει το πατρικό του ο Τολμίδης, δεν γνωρίζω γιατί όχι, ίσως για λόγους χώρου στη στήλη. Δεν αποκλείω επίσης να κατασκευάστηκε και άλλη στήλη όταν πέθανε ο Τολμίδης.
«Επιτύμβια στήλη της Πλανγώνας, κόρης του Τολμίδη από τις Πλαταιές»Η επιγραφή: ΠΛΑΝΓΩΝΤΟΛΜΙΔΟΥΠΛΑΤΑΪΚΗΤΟΛΜΙΔΗΣΠΛΑΤΑΕΥΣΗ γραφή «Πλανγών» προφανώς αποδίδει το άγμα (http://en.wikipedia.org/wiki/Velar_nasal) με ν (αντί με γ, όπως έχει πια επικρατήσει). Εμείς θα γράφαμε «Πλαγγών», όπως γράφουμε «συγγραφέας» κι όχι «συνγραφέας». Στη γενική το ω πρέπει να γίνει ο («της Πλαγγόνος» – http://www.tlg.uci.edu/lsj/#eid=85910).Ο Τολμίδης ήταν σίγουρα πατέρας της; Για να πεθάνει στη γέννα θα ήταν παντρεμένη. Μπορεί «Πλαγγών Τολμίδου» να σημαίνει «η γυναίκα του Τολμίδη;». Ή συνέχιζαν οι γυναίκες να προσδιορίζονται με το όνομα του πατέρα τους και μετά το γάμο;
Η γραμματική σας παρατήρηση είναι σωστή, το λάθος είναι δικό μου. Παρασύρθηκα κοιτάζοντας το αρχικό κείμενο της επιγραφής. Κατά τα άλλα, ευχαριστώ για τις ερωτήσεις για την οικογενειακή κατάσταση της Πλαγγόνας γιατί μου δίνουν την ευκαιρία να γράψω εδώ δυό λόγια περισσότερα γι'αυτό το άτυχο κορίτσι, που χάθηκε έτσι πρόωρα την ώρα του τοκετού. Η επιγραφή της ταφικής της στήλης μαζί με το ανάγλυφο λένε μιά μικρή ιστορία. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Πλαγγόνα είναι κόρη του Τολμίδη και όχι σύζυγός του. Αυτή την εποχή το όνομα ενός ανθρώπου (άνδρα ή γυναίκας) ακολουθείται πάντοτε από το όνομα του πατέρα του στη γενική και την καταγωγή του κι αυτή η τυποποιημένη φόρμουλα είχε την αυστηρότητα που έχει σήμερα το ονοματεπώνυμο. Η περίπτωση της Πλαγγόνας όμως αποτελεί εξαίρεση γιατί γράφεται στην ταφική στήλη ξανά το όνομα του πατέρα της πλήρως και ο ίδιος (ο μεγάλος άντρας που πιάνει στενοχωρημένος το κεφάλι του) είναι παρών και στη σκηνή του θανάτου της, ενώ ο σύζυγός της απουσιάζει. Πρέπει να υποθέσουμε ότι κάποια ιδιαίτερη συγκυρία συνέβαινε στην οικογενειακή κατάσταση της Πλαγγόνας. Πιθανότατα είχε πρόσφατα χηρεύσει και ζούσε στο σπίτι του πατέρα της, ο οποίος άλλωστε της είχε ιδιαίτερη αδυναμία. Φαίνεται αυτό από το τρυφερό όνομα που της έδωσε: Πλαγγόνα ως γνωστόν είναι η κούκλα και δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την σκηνή που ο Τολμίδης κρατάει χαρούμενος το ολιγοήμερο βρέφος στα χέρια του σαν κούκλα και το ονοματίζει στην οικιακή τελετή των Αμφιδρομίων (αντίστοιχη με τα σημερινά βαφτίσια).Είναι εξαιρετικά λυπηρό αν το σκεφτεί κανείς ότι ο Τολμίδης, που περιέθαλψε την αγαπημένη κόρη του μετά από κάποια άτυχη συγκυρία στο συζυγικό της βίο, έζησε να δει και το θάνατο της "Κούκλας" του. Αν σας ενδιαφέρει περισσότερο το ζήτημα των οικογενειακών σχέσεων, συνιστώ μεταξύ άλλων ένα βιβλίο που συμβουλεύτηκα πρόσφατα, το συλλογικό έργο Not the Classical Ideal; Athens and the Construction of the Other in Greek Art. (http://www.amazon.com/Not-Classical-Ideal-Athens-Construction/dp/9004116184)
Ευχαριστώ για τη διαφωτιστική απάντηση και τη σύσταση του βιβλίου!Θαμμένη είναι μόνο η Πλαγγόνα; Γιατί αναγράφεται και τ' όνομα του Τολμίδη σε πτώση ονομαστική αν δεν είναι κι αυτός θαμμένος μαζί; Παρατηρώ ότι απουσιάζει το όνομα του πατέρα του Τολμίδη.

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ