Η αρχαία καταγωγή της έκφρασης «Έλα μ... στον τόπο σου!»

Η αρχαία καταγωγή της έκφρασης «Έλα μ... στον τόπο σου!» Facebook Twitter
Τάμα στον Ασκληπιό με απεικόνιση γυναικείου αδοίου... Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αίθουσα 26. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού / Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων
0

«Αμπρα κατάμπρα» είναι μια από τις εκφράσεις που όλοι έχουμε χρησιμοποιήσει σαν παιδιά, χωρίς να υποψιαζόμαστε ότι ανάγεται σε αρχαίους μαγικούς λόγους, όπως το όνομα του δαίμονα Άβρασάξ και η παλινδρομική φράση ΑΒΛΑΝΑΘΑΝΑΛΒΑ.

Για ένα διεφθαρμένο άτομο λέμε πως είναι «εξώλης και προώλης», παρεφθαρμένη μορφή μιας στερεότυπης φράσης σε αρχαίες κατάρες.

Στον όρκο των πολιτών της Μαρώνειας (1ος αι. μ.Χ.) π.χ. οι πολίτες καταριώνται τον εαυτό τους με την έκφραση [επι]ορκούντι δε εξώλεια και παν[ώλεια μέχρι πάσης διαδοχής] («αν παραβώ τον όρκο να χαθώ ολότελα μαζί με όλους μου τους απογόνους»).

Κάπως πιο σπάνια χρησιμοποιούμε τη λέξη Σολομωνική, συνώνυμο της μαγείας, που ανάγεται στην παράδοση ότι ο Σολομών ήταν μάγος· παρουσιάζεται σε φυλακτά σαν ιππέας που πολεμά το κακό και η «σφραγίδα του Σολομώντα» θεωρούνταν ισχυρό μαγικό όπλο.

Όλοι έχουμε βρεθεί στον έβδομο ουρανό, χωρίς να γνωρίζουμε ότι η αντίληψη για την ύπαρξη επτά ουρανών, καθένας από τους οποίους βρίσκεται κάτω από τον έλεγχο ενός αγγέλου είναι αντίληψη που επίσης ανάγεται στην αρχαία μαγεία.

Σ' ένα φυλακτήριο άγνωστης προέλευσης (4ος/5ος αι. μ.Χ.), που σήμερα βρίσκεται στη Βέρνη, διαβάζουμε: [... Επικαλούμαι τον Μαρμαώθ που κάθεται πάνω από τον πρώτο ουρανό —, τον Θουριέλ που κάθεται πάνω από τον δεύτερο ουρανό, τον Ραφαήλ που κάθεται πάνω από τον τρίτο ουρανό, τον Ραγαήλ που κάθεται πάνω από τον τέταρτο ουρανό, τον Ραχαήλ που κάθεται πάνω από τον πέμπτο ουρανό, επικαλούμαι τον Ωμαριώθ που κάθεται πάνω από τον έκτο ουρανό, τον Χαφοι που κάθεται πάνω από τον έβδομο ουρανό].

Μια άλλη ομάδα φυλακτών για την προστασία των γυναικών σχετίζεται με την αντίληψη ότι διάφορες ασθένειες των γυναικών προκαλούνταν από μετακινήσεις της μήτρας.

Έτσι τα φυλακτά αυτά εξορκίζουν τη μήτρα να μείνει στη θέση της (μένειν επί τω τόπω). Σ' έναν εξορκισμό από την Αγγλία διαβάζουμε:

[Μήτρα, σου λέω να μείνεις στη θέση σου, τη θέση που σου όρισε ο . Σε εξορκίζω στο όνομα του Ιαω, του Σαβαώ· και του Αδωνάϊ, μην πας στην άκρη, αλλά μείνε στο τόπο σου και μη βλάψεις την Κλεομήδα (;), που γέννησε η — ].

Είναι μάλλον περιττό να αναφέρω σε ποια σύγχρονη έκφραση διαιωνίζεται ο εξορκισμός «[έλα μήτρα στον τόπο σου]».

Όλες αυτές οι εκφράσεις δείχνουν επιβιώσεις της αρχαίας μαγείας στη νεοελληνική γλώσσα, επιβιώσεις που υπαινίσσονται τη μεγάλη σημασία της μαγείας ως φαινόμενο και νοοτροπία.

_______

Από το έργο «Η Μαγεία στην Αρχαία Ελλάδα», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών "Επιστήμης Κοινωνία", 2008

Αρχαιολογία & Ιστορία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ο αρχαιολογικός και ο προσωπικός κόσμος του Ερρίκου Σλίμαν σε μια μεγάλη έκθεση στο Βερολίνο

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ερρίκος Σλήμαν: Οι άγνωστες πτυχές της ζωής του αρχαιολόγου σε μια μεγάλη έκθεση στο Βερολίνο

Ο Ερρίκος Σλήμαν είναι γνωστός ως ο άνθρωπος που ανακάλυψε την Τροία, αλλά ήταν πολλά περισσότερα: επιχειρηματίας, κοσμοπολίτης και συγγραφέας.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Οι όχι και τόσο φωτεινές πτυχές της αθηναϊκής δημοκρατίας

Ιστορία μιας πόλης / Οι όχι και τόσο φωτεινές πτυχές της αθηναϊκής δημοκρατίας

Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με την Ανδρονίκη Μακρή, διδάκτορα Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, για το μεγαλείο και τις ατέλειες της αθηναϊκής δημοκρατίας.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Το λουτρό ως ιεροτελεστία στην πρώτη έκθεση του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων

Αρχαιολογία & Ιστορία / Το λουτρό ως ιεροτελεστία στην πρώτη έκθεση του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων

Το Αρχαιολογικό Μουσείο των Χανίων παρουσιάζει στο νέο του κτίριο ποικίλες όψεις των διαχρονικών λουτρικών συνηθειών στους πολιτισμούς της Μεσογείου, μέσα από 137 αντιπροσωπευτικά αρχαία αντικείμενα, έργα τέχνης, ιστορικά τεκμήρια και αντικείμενα καθημερινής χρήσης.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
ΠΕΜΠΤΗ 12/05 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΤΕΙ- Έτρωγαν σκύλους στο Αρχαίο Κορωπί;

Ιστορία μιας πόλης / Τα κατοικίδια των Αρχαίων Αθηναίων

Ο ζωοαρχαιολόγος Άγγελος Χατζηκουμής μιλά στην Αγιάτη Μπενάρδου για τα κατοικίδια και τα εξημερωμένα ζώα της Αρχαίας Αττικής, παρουσιάζει μία απρόσμενη συνήθεια των κατοίκων του προϊστορικού Κορωπίου και εξηγεί γιατί οι Αρχαίοι Αθηναίοι ήταν τελικά πιο ζωόφιλοι από εμάς.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η πρώτη μοδίστρα του Λυεκού Οίκου, μια μαύρη γυναίκα και η ιστορία της από τη σκλαβιά στην ελευθερία

Ελίζαμπεθ Χομπς Κέκλι / Η πρώτη μοδίστρα του Λευκού Οίκου: Η ιστορία μιας μαύρης γυναίκας από τη σκλαβιά στην ελευθερία

Το όνομά της συνδέθηκε με αυτό της Μέρι Λίνκολν και με ένα σκάνδαλο όταν θέλησε να εκποιήσει την γκαρνταρόμπα της. Τα απομνημονεύματά της είναι ένα χρονικό που φωτίζει την εποχή της σκλαβιάς και τον δρόμο των μαύρων Αμερικανών προς την ελευθερία.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Σπίτα και δρόμοι της Αθήνας μέσα από ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου

Ιστορία μιας πόλης / Δρόμοι και σπίτια της Αθήνας στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο

Η Αγιάτη Μπενάρδου και ο Θανάσης Γεντίμης κάνουν μια «βουτιά» σε σπάνια αρχεία και παλιές ελληνικές ταινίες για να εντοπίσουν τα σημεία των γυρισμάτων στην πόλη αλλά και να αναδείξουν ξεχασμένες ιστορίες από τον ελληνικό σινεμά.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η ιστορία του χρυσού των Σκυθών, ένα δικαστικό, πολιτικό και πολιτιστικό θρίλερ

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ο χρυσός των Σκυθών: Ένα δικαστικό και πολιτικό θρίλερ

565 αντικείμενα του χρυσού των Σκυθών βρίσκονται σε ολλανδικό έδαφος σε καθεστώς «προστασίας», ενώ περίπου 200 κλάπηκαν από τους Ρώσους από το μουσείο της Μελιτόπολης. Σε ποιον ανήκει ο θησαυρός;
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
«Ανοικτοί Ορίζοντες. Αρχαία ελληνικά ταξίδια και επαφές», μια έκθεση για θάλασσες της αρχαίας ελληνικής ιστορίας

Αρχαιολογία & Ιστορία / Μια έκθεση για τις θάλασσες της αρχαίας ελληνικής ιστορίας ταξιδεύει στη Μελβούρνη

Η έκθεση «Ανοικτοί Ορίζοντες. Αρχαία ελληνικά ταξίδια και επαφές», προϊόν συνέργειας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Μουσείου της Μελβούρνης ερευνά τον τρόπο που το εμπόριο επηρέασε τον ελληνικό πολιτισμό και στη συνέχεια τον αρχαίο κόσμο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ