Ένα Τείχος του Βερολίνου για την αριστερά της Λατινικής Αμερικής;
"Η ανυποληψία του Μαδούρο είναι τόσο μεγάλη που έχει παραλύσει παντού τις ενέργειες ενάντια στην πιο σοβαρή ιμπεριαλιστική επέμβαση των τελευταίων χρόνων".
Αντιδρώντας στη σύλληψη του Μαδούρο από τις ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ, η γαλλική [και όχι μόνο - σ.σ.] αριστερά διαφωνεί ως προς τη στάση που πρέπει να υιοθετήσει απέναντι στη γεωπολιτική σημασία του γεγονότος. Οι καμπιστές, όπως αναμενόταν, θα ήθελαν να σιγήσουν όλες οι κριτικές προς το καθεστώς της Βενεζουέλας, στο όνομα της συνοχής ενός αντιιμπεριαλιστικού μετώπου. Δημοσιεύουμε εδώ τη μετάφραση ενός πολύ διαφωτιστικού άρθρου του Pablo Stefanoni, το οποίο αναλύει τα πολιτικά και γεωπολιτικά διακυβεύματα και τις συνέπειες αυτής της άνευ όρων υποστήριξης.
lundimatin#503, 06.01.2026
Pablo Stefanoni
El País -05.01.2026
Ο Pablo Stefanoni είναι Αργεντινός δημοσιογράφος, διδάκτωρ ιστορίας του Πανεπιστημίου του Μπουένος Άιρες και ειδικός σε θέματα ακροδεξιάς και αριστεράς στη Λατινική Αμερική. Συνεργάζεται με την αργεντίνικη έκδοση της εφημερίδας Le Monde diplomatique και την εφημερίδα El País. Είναι αρχισυντάκτης του περιοδικού Nueva Sociedad, ενός περιοδικού κοινωνικών επιστημών για την Αμερική.
Τον Αύγουστο του 2024, μετά τις εκλογές στη Βενεζουέλα, κατέληγα σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ίδια αυτή εφημερίδα [την El País - σ.σ.] στην εξής διαπίστωση: "Οι εικόνες της καταστολής στη Βενεζουέλα –και μιας κυβέρνησης που οχυρώνεται χωρίς καν να θέλει να επιδείξει τα πρακτικά της υποτιθέμενης νίκης της– αποτελούν ένα ανεκτίμητο δώρο για τους αντιδραστικούς κάθε είδους. Ένας "σοσιαλισμός" συνδεδεμένος με την καταστολή, τις καθημερινές ελλείψεις και τον ιδεολογικό κυνισμό δεν φαίνεται να είναι η καλύτερη βάση για να "κάνουμε τον προοδευτισμό σπουδαίο ξανά" (make progressism great again), αν μπορούμε να το θέσουμε έτσι". Υπογράμμιζα εκεί ότι "αν στο παρελθόν ο τσαβισμός ήταν ένα πλεονέκτημα –υλικό και συμβολικό– για τις αριστερές δυνάμεις της περιοχής, από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 έχει γίνει όλο και περισσότερο ένα βαρίδι".
Διάφορες πρωτοβουλίες "λαϊκής εξουσίας" φάνηκε να δίνουν υπόσταση στην επανάστασή τους - η δάδα του Φιντέλ Κάστρο είχε επιτέλους περιέλθει σε νέα χέρια. Η Λατινική Αμερική ήταν, για άλλη μια φορά, η γη της ουτοπίας, και ένας ετερόκλητος επαναστατικός τουρισμός συνέρρεε στο Καράκας και τις πιο μαχητικές γειτονιές του, όπως η εμβληματική 23 de Enero.
Ωστόσο, κάτω από αυτό το επίχρισμα ριζοσπαστισμού, σχηματίστηκε γρήγορα μια ελίτ που χρησιμοποίησε το κράτος ως πηγή πλούτου και μέσο για τη λεηλασία των εθνικών πόρων, συμπεριλαμβανομένου του πετρελαίου. Οι δημόσιες υπηρεσίες που υποτίθεται ότι εγγυόταν η Μπολιβαριανή Επανάσταση υποβαθμίστηκαν γρήγορα ή αποδείχθηκαν αποτυχημένα πειράματα από την αρχή. Η "εξουσία του λαού" έκρυβε μια γραφειοκρατική-αυταρχική κάστα που έλεγχε την πραγματική εξουσία και ένα κράτος που κατέστησε άχρηστα όλα όσα εθνικοποίησε.
Οι περίφημες "αποστολές" υγείας που οργανώθηκαν από την Κούβα, οι οποίες πλέον έχουν εξαντληθεί ή έχουν καταργηθεί, ήταν περισσότερο επεμβάσεις τύπου κομάντο στην πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη, που πραγματοποιήθηκαν παράλληλα με την καταστροφή του δημόσιου συστήματος υγείας. Αυτό καταδεικνύει τα παράδοξα ενός "σοσιαλισμού" που κατέστρεψε το μικρό αλλά πραγματικό κράτος πρόνοιας που υπήρχε στη Βενεζουέλα και το αντικατέστησε με ασταθείς λειτουργίες που χρηματοδοτούνταν από τα έσοδα του πετρελαίου.
Όλα αυτά επιδεινώθηκαν μετά το θάνατο του Τσάβες. Ένα τμήμα της αριστεράς –τόσο εντός όσο και εκτός της Βενεζουέλας– κατέληξε να αποδίδει τα δεινά στο "Μαδουρισμό", ή αλλιώς στο "μη Μαδουριστικό Τσαβισμό", ο οποίος υποτίθεται ότι είχε παρεκκλίνει από την πορεία που χάραξε ο Τσάβες. Με τις διαδοχικές κρίσεις που ακολούθησαν την πετρελαϊκή έκρηξη, η ενέργεια των ανθρώπων επικεντρώθηκε όλο και περισσότερο στην επίλυση των καθημερινών προβλημάτων - “killing small tigers" δηλαδή. Αυτή η αναζήτηση ατομικών λύσεων σε μια αβίωτη καθημερινότητα βρήκε την πιο δραματική της έκφραση σε ένα από τα μεγαλύτερα – αν όχι το μεγαλύτερο – μεταναστευτικά ρεύματα στη Λατινική Αμερική.
Εν τω μεταξύ, το καθεστώς απομακρυνόταν από την εκλογική νομιμότητα, η οποία είχε αποτελέσει μία από τις κινητήριες δυνάμεις του τσαβισμού. Ένας λαϊκισμός χωρίς τον λαό αντικαθιστούσε τον "λαό του Τσάβες". Τα "μάτια του Τσάβες" – ως αιώνιος διοικητής – ήταν ορατά στους τοίχους των πόλεων της Βενεζουέλας. Αλλά αυτά τα άγρυπνα μάτια γίνονταν όλο και πιο αόρατα στους απλούς Βενεζουελανούς -όπως συνέβη και με τον "πραγματικό σοσιαλισμό", οι λέξεις έχασαν το νόημά τους.
Για άλλη μια φορά, όπως είχε ήδη συμβεί με την Κούβα, η πηγή της πολιτικής νομιμότητας δεν ήταν πλέον οι κοινωνικές κατακτήσεις, αλλά η αντίσταση στον "ιμπεριαλιστικό" κλοιό (ο οποίος δεν ήταν πάντα φανταστικός). Η θέση της Βενεζουέλας ως υπερδύναμης στον τομέα των υδρογονανθράκων ενίσχυσε περαιτέρω την υποψία ότι η Αυτοκρατορία προσπαθούσε να κλέψει το πετρέλαιό της (μια κάπως απλοϊκή ιδέα που ο Ντόναλντ Τραμπ προσπαθεί τώρα να κάνει πραγματικότητα, αν και φαίνεται να υπάρχει κάποια επιφύλαξη μεταξύ των εταιρειών).
Το έπος της αντίστασης αντικατέστησε το έπος της οικοδόμησης ενός πολιτικά δημοκρατικού και οικονομικά βιώσιμου μοντέλου. Όπως έγραψε ο Wilder Pérez Varona για την περίπτωση της Κούβας, το λεξιλόγιο της Επανάστασης – κυριαρχία, λαός, ισότητα, κοινωνική δικαιοσύνη – έπαψε να λειτουργεί ως κοινή γραμματική και ως νοηματικός ορίζοντας ικανός να οργανώσει την κοινωνική εμπειρία. Η άλλη πλευρά του νομίσματος ήταν η αυξανόμενη καταστολή, στην οποία συμμετείχε ενεργά η όλο και πιο φοβερή Μπολιβαριανή Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (SEBIN), με την εξουσία να φυλακίζει χωρίς το παραμικρό σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η Βενεζουέλα θα γινόταν τότε ένα ισχυρό όπλο για τη δεξιά. Ακόμη και τα διεθνή μέσα ενημέρωσης έδειξαν εμμονή με τη χώρα της Καραϊβικής σε σύγκριση με άλλα αυταρχικά καθεστώτα. Η Βενεζουέλα "πουλούσε". Αργότερα, η μετανάστευση θα έκανε τη συζήτηση για τον τσαβισμό εθνικό ζήτημα σε διάφορες χώρες. Οι μάζες των Βενεζουελάνων σε όλο τον κόσμο ενσάρκωναν έναν πολύ πιο ισχυρό ακτιβισμό από αυτόν της Κορίνα Ματσάντο και των προκατόχων της στα φόρουμ της παγκόσμιας δεξιάς – και της ακροδεξιάς. Κάθε μετανάστης ήταν μια απόδειξη της αποτυχίας του συστήματος.
