Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
 

Η κυρά δασκάλισσα: Αναμνήσεις από τη μαθητεία στο πλευρό της Δόμνας Σαμίου

Σαν σήμερα, το 1928 γεννιέται η ακάματη δασκάλα του ελληνικού παραδοσιακού τραγουδιού που φέτος τιμάται με μία φροντισμένη εκδήλωση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
AΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΟ ΤΣΑΚΝΑΚΗ*
Έμαθα απ' τη Δόμνα μεγάλα μυστικά της δουλειάς μου. Πως η διδασκαλία είναι σαγήνη. Θέλει μεράκι. Υπομονή. Νοιάξιμο. Σχέση. Είναι δηλαδή ένας έρωτας. Κανένας πανεπιστημιακός δεν μου έδειξε αυτήν τη διάσταση.

Κερά καμαροτράχηλη και φεγγαρομαγούλα
απού τον έχεις τον υγιό το μοσχοκανακάρη
λούεις τον και χτενίζεις τον και στο σχολειό τον πέμπεις
κι ο δάσκαλος τον έδειρε μ' ένα χρυσό βεργάλι
και η κυρά δασκάλισσα με το μαργαριτάρι

Κάλαντα της Κρήτης

 

Η Δόμνα ήταν ένας σεβαστικός άνθρωπος. Τιμούσε όλα τα επαγγέλματα και τους ανθρώπους του μόχθου, φτωχό παιδί των προσφυγικών συνοικισμών η ίδια. Όταν άκουγε όμως πως είσαι δάσκαλος, στεκόταν μπροστά σου με θαυμασμό, σχεδόν κατάνυξη, κι έλεγε: «Κάνεις την πιο σπουδαία δουλειά! Πάμε, έχουμε δουλειά να κάνουμε!». Έβρισκε στον δάσκαλο τον βασικό της «συνένοχο». Μαζί μ' αυτόν θα μπορούσε να φυτέψει την αγάπη για την παράδοση στις νέες γενιές και συνεπώς να τη σώσει. Κι αν σωζόταν η παράδοση, θα σώζονταν και οι νέες γενιές.

 

Υπήρξε άριστη δασκάλισσα η ίδια. Στα μαθήματα του Μουσείου Λαϊκών Οργάνων, επί σειρά ετών, γινόταν το αδιαχώρητο. Δεκάδες δάσκαλοι ήρθαμε να διδαχτούμε απ' αυτήν. Έλεγε τα τραγούδια, την καταγωγή τους, την ιστορία της καταγραφής τους και ύστερα τα τραγούδαγε και μας γοήτευε. Όταν δυσκολευόμασταν –δεν ήμασταν όλοι καλλίφωνοι– έλεγε: «Έτσι το λέω 'γω, μωρέ; Μπορείς, αν ακούσεις τι λέει. Άκου...». Και το ξανατραγούδαγε, πάλι και πάλι. Μνημειώδης η υπομονή της, ακάματη, με νεύρο ασίγαστο, γινόταν η γιαγιά, η θειά απ' το χωριό, το χωριό ολόκληρο. Έκανε με τη φωνή της και τη μουσική και τα τσακίσματα, όλα, μόνη, μέχρι που μας συνέπαιρνε και μας ταξίδευε στους κόσμους της.

 

Να μελετάς το παραδοσιακό τραγούδι είναι μελέτη του βίου του ανθρώπου. Αυτό μας δίδαξε η κυρα-δασκάλα. Αυτό μας όρισε να διδάξουμε κι εμείς. 

 

Έμαθα απ' τη Δόμνα μεγάλα μυστικά της δουλειάς μου. Πως η διδασκαλία είναι σαγήνη. Θέλει μεράκι. Υπομονή. Νοιάξιμο. Σχέση. Είναι δηλαδή ένας έρωτας. Κανένας πανεπιστημιακός δεν μου έδειξε αυτήν τη διάσταση.

 

Έτσι, όταν μετά το πρώτο κιόλας μάθημα της Δόμνας βρέθηκα στην τάξη μου, ήμουν ολότελα άλλος. Όσα χρόνια ήμουν μαζί της, μαθητής, χορωδός, φίλος, παιδί της, υπήρξε πάντα αναφορά και πηγή έμπνευσης. Είδα πως στον κομμό της «Αντιγόνης» το τραγούδι που ταιριάζει είναι το «Αφήνω γεια στη γειτονιά». Στις «Τρωάδες» οι αρχόντισσες τραγουδούν το «Όσο βαρούν τα σίδερα». Στις Παραλογές ακούγονται ιστορίες των σημερινών ανθρώπων με τα ίδια συνταρακτικά πάθη.

 

Η Δόμνα Σαμίου με τον Θανάση Τσακνάκη
Η Δόμνα Σαμίου με τον Θανάση Τσακνάκη

 

Στο Διδυμότειχο, στο Βούπερταλ της Γερμανίας, στο 8ο Λύκειο της Αθήνας όπου υπηρετώ τώρα είδα στην πράξη και μπορώ να βεβαιώσω, χωρίς καμία έπαρση ή ιδιοτέλεια, ότι τα τραγούδια του λαού μας και συνεπώς το ήθος και η στάση ζωής του συγκινούν απεριόριστα τον πιο αδιάφορο, τον πιο αποπροσανατολισμένο και τον πιο ανερμάτιστο μαθητή μου σήμερα. Στην τάξη μου, στο θεατρικό εργαστήρι του σχολείου, στα αφιερώματα και στις σχολικές επετείους βλέπω μαθητές να ανακαλύπτουν στο παραδοσιακό τραγούδι ένα θέμα που συγκλονίζει, μια μελωδία που συγκινεί, έναν κόσμο που μπορεί να προβληματίσει και να δώσει απλά μαθήματα αυτογνωσίας, βαθιάς ανθρωπιάς, ψυχικής ανάτασης και ελπίδας.

 

Να μελετάς το παραδοσιακό τραγούδι είναι μελέτη του βίου του ανθρώπου. Αυτό μας δίδαξε η κυρα-δασκάλα. Αυτό μας όρισε να διδάξουμε κι εμείς. Μακάρι να το έπαιρναν υπόψη αυτό τα σχετικά υπουργεία και οι αρμόδιοι θεσμοί. Η ίδια χτύπησε πολλές φορές την πόρτα τους, επί ματαίω. Ονειρευόταν να γυρνάει την Ελλάδα, σχολείο το σχολείο, και να μοιράζει τραγούδια, ιστορίες, φαντασία, γητειά. Δεν έγινε. Όμως έφτιαξε πολλούς «δασκάλους», έκανε σχολή, υπήρξε «η κλώσα με τα κλωσόπουλά της» και έγινε πολλαπλασιαστής της μεγάλης αγάπης της. Ώστε να φτάσει αφειδώλευτα, απλά, σαν ανάσα κι αεράκι στις καρδιές των παιδιών του σύγχρονου μαραζωμένου κόσμου.

 

Κι τι τραγούδι να βρουμι ν' αρέσ' στου παλλικάρι
Η μάνα που 'χει τουν υγιό τουν πουλιουκανακάρη
Τουν έλουζι τουν χτένιζι κι στου σχουλειό τουν στέλνει
Για να μαθαίνει γράμματα να γένει γραμματέας
Κι ου δάσκαλους τουν έδερνε μι μια χρυσή βιργίτσα
Παέν' στου σπίτι τ' κλαίουντας κι η μάνα του τουν λέει
Σιαπού είνι γιε μ' τα γράμματα σ' σιαπού είνι γιε μ' ου νους σου;
Τα γράμματα είνι στου χαρτί κι ου νους μου πέρα διάβη
Πέρα στις ρούσσις στις ξανθιές πέρα στις μαυρουμάτις
Που 'χουν του μάτι σαν ιλιά του φρύδι σαν γαϊτάνι
Κι έχουν τα μαλλιά τς μακριά σαρανταπέντι πήχις.

Ευχές και παινέματα Θράκης

 

Ιnfo:

O σύλλογος της Δόμνας βγάζει καινoύριο CD, το πρώτο μετά τον θάνατό της με ηχογραφήσεις της ίδιας. Περισσότερες πληροφορίες για το CD θα βρεις εδώ.

 

Δόμνα Σαμίου _ Των Ακριτών και των Αντρειωμένων

 

Επίσης στις 21 & 22 Οκτωβρίου θα πραγματοποιηθεί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών η εκδήλωση «Στα χνάρια της Δόμνας Σαμίου», 1η Συνάντηση Νέων Συγκροτημάτων Παραδοσιακής Μουσικής.

 

*Ο Θάνος Τσακνάκης είναι φιλόλογος

 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αφιέρωμα στη Δόμνα Σαμίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

ΜουσικήΑφιέρωμα στη Δόμνα Σαμίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Στο διήμερο συμμετέχουν νεανικά σχήματα που δραστηριοποιούνται στο χώρο της παραδοσιακής μουσικής ή πειραματίζονται με τους ήχους της παράδοσης
6.10.2017
Δόμνα Σαμίου: «Δεν υπάρχουν βρώμικες λέξεις, μόνο βρώμικα μυαλά- γνωστό αυτό»

ΠορτρέταΔόμνα Σαμίου: «Δεν υπάρχουν βρώμικες λέξεις, μόνο βρώμικα μυαλά- γνωστό αυτό»

Μια συναρπαστική συζήτηση του Αντώνη Μποσκοϊτη με την παθιασμένη ερευνήτρια του δημοτικού μας τραγουδιού
26.2.2017
Δόμνα Σαμίου: Η ζωή μου

ΑρχείοΔόμνα Σαμίου: Η ζωή μου

H Δόμνα Σαμίου μέσα από τα δικά της λόγια
27.1.2019

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Σαν σήμερα βρέθηκε νεκρός ο «χούλιγκαν της βρετανικής μόδας» Αλεξάντερ ΜακΚουίν

Σαν Σήμερα Σαν σήμερα βρέθηκε νεκρός ο «χούλιγκαν της βρετανικής μόδας» Αλεξάντερ ΜακΚουίν

«Σαμποτάζ και παράδοση, ομορφιά και βία»: έτσι περιέγραψε η Ιζαμπέλα Μπλόου τα ρούχα του πιο ταλαντούχου Βρετανού σχεδιαστή ρούχων των τελευταίων χρόνων.
11.2.2019
Διονύσιος Σολωμός μέσω Skype, με αφορμή τον θανατό του σαν σήμερα το 1857

Σαν Σήμερα Διονύσιος Σολωμός μέσω Skype, με αφορμή τον θανατό του σαν σήμερα το 1857

Αναζητώντας τα ίχνη του Ζακυνθινού ποιητή στον τόπο που γεννήθηκε, μεγάλωσε και εμπνεύστηκε πολλά από τα ποιήματά του. Βοnus: έξι απαγγελίες ποιημάτων του
9.2.2019
Λουκιανός Κηλαηδόνης (1943-2017): Μια ζωή

Σαν Σήμερα Λουκιανός Κηλαηδόνης (1943-2017): Μια ζωή

Σαν σήμερα πεθαίνει το 2017 ο «φτωχός και μόνος κάου-μπόυ», που την εποχή της επικράτησης του πολιτικού τραγουδιού στη χώρα μας πρότεινε την επανασύνδεση με τον Αττίκ και τον Κώστα Γιαννίδη, αλλά και την αμερικανική τζαζ, country και σουίνγκ μουσική
7.2.2019
Κώστας Αξελός: «Για μας δεν υπήρχε ιερό και όσιο»

Σαν Σήμερα Κώστας Αξελός: «Για μας δεν υπήρχε ιερό και όσιο»

Ο Έλληνας φιλόσοφος που πέθανε σαν σήμερα, το 2010, ζωντανεύει μια μυθική εποχή μέσα από μια σπάνια, παλιά του συνέντευξη και φέρνει στο προσκήνιο την τρομερή γενιά των Ελλήνων αριστερών
4.2.2019
Μνημείο για τη «μέρα που η μουσική πέθανε», ακριβώς πριν από 60 χρόνια

Σαν Σήμερα Μνημείο για τη «μέρα που η μουσική πέθανε», ακριβώς πριν από 60 χρόνια

Εξήντα χρόνια μετά το αεροπορικό δυστύχημα που στοίχισε τη ζωή στον Buddy Holly, τον Richie Valens και τον “Big Bopper”, οι «προσκυνητές» εξακολουθούν να επισκέπτονται το σημείο της τραγωδίας
4.2.2019
Bloody Sunday: Το ξέσπασμα της βίας

Σαν Σήμερα Bloody Sunday: Το ξέσπασμα της βίας

Σαν σήμερα ξεκινά στη Βόρεια Ιρλανδία μια ειρηνική διαδήλωση που τελικά καταπνίγεται στο αίμα
30.1.2019
Χρήστος Βακαλόπουλος: Εγκλωβισμένος για πάντα στο όνειρο

Σαν Σήμερα Χρήστος Βακαλόπουλος: Εγκλωβισμένος για πάντα στο όνειρο

Δύο αποχαιρετισμοί από τον Κωστή Παπαγιώργη και τον Γιώργο-Ίκαρο Μπαμπασάκη στον πολυτάλαντο Κυψελιώτη συγγραφέα και σκηνοθέτη που πεθαίνει σαν σήμερα το 1993, σε ηλικία μόλις 37 ετών
29.1.2019
Ημέρα Μνήμης Θυμάτων Ολοκαυτώματος: Τα βιβλία που κράτησαν τη μνήμη ζωντανή

Σαν Σήμερα Ημέρα Μνήμης Θυμάτων Ολοκαυτώματος: Τα βιβλία που κράτησαν τη μνήμη ζωντανή

Πώς καταγράφηκε ένα από τα πιο μελανά σημεία της ιστορίας του ανθρώπου μέσα από τη λογοτεχνία
27.1.2019
Φιλοποίμην Φίνος: Σαν σήμερα πεθαίνει ο «πατριάρχης» του ελληνικού σινεμά

Σαν Σήμερα Φιλοποίμην Φίνος: Σαν σήμερα πεθαίνει ο «πατριάρχης» του ελληνικού σινεμά

Σε μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις του, ο άνθρωπος πίσω από τις διασημότερες ελληνικές ταινίες όλων των εποχών μιλά για το σινεμά της εποχής του, τους σταρ, την τέχνη και το κοινό
26.1.2019
Το συναρπαστικό, άχρονο, χαμένο άλμπουμ της Ούρσουλα Λε Γκεν

Σαν Σήμερα Το συναρπαστικό, άχρονο, χαμένο άλμπουμ της Ούρσουλα Λε Γκεν

H πολυβραβευμένη συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας που πέθανε πέρσι, σαν σήμερα, είχε συνεργαστεί με τον συνθέτη Todd Barton στη δημιουργία ενός φιλόδοξου πρότζεκτ που εκτείνονταν πέρα από τη συγγραφή
22.1.2019
Γιάννης Σκαρίμπας: Το 21 και η αλήθεια

Σαν Σήμερα Γιάννης Σκαρίμπας: Το 21 και η αλήθεια

Ένα απόσπασμα από το πολύκροτο βιβλίο του Έλληνα λογοτέχνη που πέθανε σαν σήμερα, το οποίο κυκλοφόρησε στην καρδιά της Δικτατορίας, το 1971, με αφορμή τα 150 χρόνια (τότε) από την Επανάσταση
21.1.2019
Η χαμένη πόλη του Σέσιλ ντε Μιλ

Σαν Σήμερα Η χαμένη πόλη του Σέσιλ ντε Μιλ

Ο επιτυχημένος σκηνοθέτης του παλιού Χόλιγουντ, που πέθανε σαν σήμερα, έθαψε για χρόνια το τεράστιο σκηνικό μιας αιγυπτιακής πόλης κάτω από μια έρημο της Καλιφόρνια
21.1.2019
«Σατυρικόν»: 50 χρόνια από τη θρυλική ταινία του Φελίνι, με αφορμή την επέτειο γέννησής του

Σαν Σήμερα «Σατυρικόν»: 50 χρόνια από τη θρυλική ταινία του Φελίνι, με αφορμή την επέτειο γέννησής του

Η πορεία της ταινίας στην Ελλάδα των αρχών της δεκαετίας του ’70, η υποδοχή, οι κριτικές που πήρε και η φήμη που απέκτησε
20.1.2019
Βασίλης Τσιτσάνης, ο άνθρωπος που έφτιαχνε τραγούδια σαν ζωγραφιές

Σαν Σήμερα Βασίλης Τσιτσάνης, ο άνθρωπος που έφτιαχνε τραγούδια σαν ζωγραφιές

Τον είπαν Θεόφιλο της λαϊκής μουσικής: γεννιέται και πεθαίνει σαν σήμερα έχοντας καταγράψει κάθε πόθο και ελπίδα της ελληνικής κοινωνίας μέσα από τα τραγούδια του
18.1.2019
Ο πολυτάραχος βίος της Νταλιντά

Σαν Σήμερα Ο πολυτάραχος βίος της Νταλιντά

Σαν σήμερα γεννήθηκε η τραγουδίστρια που σημάδεψε ανεξίτηλα το γαλλόφωνο τραγούδι
17.1.2019