ΕΥΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΠΡΩΤΟΤΥΠΙΑ και δημιουργική σκέψη: αυτό είναι το τρίπτυχο που χαρακτηρίζει τον καταξιωμένο Έλληνα επιστήμονα και ερευνητή Γιάννη Ασσαέλ. Πριν λίγες μέρες, το όνομά του συμπεριλήφθηκε στην ευρωπαϊκή λίστα του MIT 2023 με τους διακεκριμένους εφευρέτες κάτω των 35 ετών για την προσφορά του στο πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης και της Μηχανικής Μάθησης προς όφελος του πολιτισμού και του ανθρώπου.
Ήδη περιλαμβάνεται στη λίστα του περιοδικού «Forbes» με τους τριάντα νέους κάτω των 30 ετών που είναι επιτυχημένοι σε διάφορους τομείς, όπως οι τέχνες, ο πολιτισμός, η τεχνολογία και η υγεία.
Το δικό του success story ξεκίνησε από την πόλη της Θεσσαλονίκης. Είχε από πολύ νωρίς μια επιτυχημένη διαδρομή και έφτασε σήμερα να είναι βασικό μέλος και ανώτερος ερευνητής (Staff Research Scientist) στην Google DeepMind, τη θυγατρική εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης της Google.
Ο Γιάννης Ασσαέλ αποφοίτησε από το τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας το 2013. Στη συνέχεια έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (από όπου πήρε και το διδακτορικό του), καθώς και στο Imperial College του Λονδίνου, στον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης.
«Ό,τι πιο σημαντικό είναι να ονειρεύεσαι. Να διεκδικείς τα όνειρά σου και να αναπροσαρμόζεσαι γρήγορα», υποστηρίζει, ενώ υπενθυμίζει ότι οι έρευνές του εστιάζουν σε καινοτομίες οι οποίες έχουν θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία.
Στην καθημερινότητά του κινείται ανάμεσα σε σημαντικές εξελίξεις, αλγόριθμους και ασταμάτητη επιστημονική δραστηριότητα. «Ό,τι πιο σημαντικό είναι να ονειρεύεσαι. Να διεκδικείς τα όνειρά σου και να αναπροσαρμόζεσαι γρήγορα», υποστηρίζει, ενώ υπενθυμίζει ότι οι έρευνές του εστιάζουν σε καινοτομίες οι οποίες έχουν θετικό αντίκτυπο στην κοινωνία.
Η ακόρεστη περιέργεια, οι ευφάνταστοι στόχοι και οι φιλόδοξοι σχεδιασμοί περιγράφουν την προσωπικότητά του αλλά και τους λόγους για τους οποίους έχει καταφέρει μόλις στα 32 του χρόνια να συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πιο λαμπρά μυαλά της Ελλάδας. Σε λίγες μέρες θα ταξιδέψει στη χώρα μας αφού θα συμμετάσχει στο 8ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, που είναι προγραμματισμένο να πραγματοποιηθεί από τις 26 έως τις 29 Απριλίου στους Δελφούς.
Συναντηθήκαμε διαδικτυακά και συζητήσαμε για τα συστατικά της επιτυχίας, για το τι χρειάζεται προκειμένου μια δημιουργική ιδέα να μετατραπεί σε επιτυχημένο επιχειρηματικό μοντέλο, για την εμπειρία του στην Google, τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη, τις δυσκολίες που συνάντησε, αλλά και για το αν το μέλλον ανήκει στις έξυπνες ιδέες.
— Ποια είναι κατά τη γνώμη σου η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας;
Η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας είναι η ενότητα, καθώς καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε πρωτοφανείς παγκόσμιες κρίσεις που απαιτούν συλλογική απάντηση. Η κλιματική αλλαγή, η πολιτική αστάθεια, η οικονομική ανισότητα και η εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών ξεπερνούν τα σύνορα, απαιτώντας τη συνεργασία όλων μας στην ανεύρεση βιώσιμων λύσεων.
Θεωρώ ότι μόνο μέσω της ενότητας μπορούμε να αξιοποιήσουμε την ποικιλομορφία της παγκόσμιας κοινότητάς μας, συνδυάζοντας πόρους, ιδέες και τεχνογνωσία για την αντιμετώπιση αυτών των κρίσιμων ζητημάτων.
— Τι σημαίνει για σένα το γεγονός ότι συμπεριλήφθηκες στην ευρωπαϊκή λίστα του MIT με τους διακεκριμένους εφευρέτες κάτω των 35 ετών και σε εκείνη του «Forbes» με τους επιτυχημένους επιστήμονες κάτω των 30 ετών;
Αισθάνομαι μεγάλη τιμή και περηφάνια ως Έλληνας να βρίσκομαι στις λίστες του MIT και του «Forbes» με τους διακεκριμένους εφευρέτες και επιστήμονες της Ευρώπης. Την ίδια στιγμή, αισθάνομαι ευγνωμοσύνη προς τους συνεργάτες μου, με τους οποίους δουλεύουμε μαζί όλα αυτά τα χρόνια. H δημιουργία, η κατανόηση και επίλυση προβλημάτων, παράλληλα με εθελοντικές δράσεις, και η ανάγκη για κοινωνική προσφορά είναι χαρακτηριστικά που με ακολουθούσαν από μικρή ηλικία.
Πάντα ένιωθα έλξη προς τον κλάδο της τεχνολογίας, πιστεύοντας ότι προσφέρει εργαλεία με τα οποία θα μπορούσαμε να αυτοματοποιήσουμε την επίλυση προβλημάτων, και ιδιαίτερα την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων.
Ανακαλύπτοντας τις δυνατότητες του κλάδου της Τεχνητής Νοημοσύνης, συνειδητοποίησα ότι δίνονται ακόμα περισσότερες ευκαιρίες επίτευξης λύσεων. Όπως ο κλάδος της Τεχνητής Νοημοσύνης προσφέρει ερευνητικά εργαλεία για να δημιουργήσουμε καινοτομίες με θετικό κοινωνικό απόηχο σε μεγαλύτερη κλίμακα, αντίστοιχα «εργαλεία» θέλω να πιστεύω ότι προσφέρουν και οι εν λόγω τίτλοι.
— Ποιες είναι οι εξελίξεις που μας επιφυλάσσει η τεχνητή νοημοσύνη;
Τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί ραγδαίες εξελίξεις στα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης επεξεργασίας γλώσσας και διαλόγου, με αποκορύφωμα τους τελευταίους μήνες. Οι εξελίξεις αυτές οδηγούνται από την αύξηση της υπολογιστικής ισχύος, των ψηφιοποιημένων δεδομένων και την έρευνα στον κλάδο των Νευρωνικών Δικτύων.
Τα μοντέλα αυτά πλέον εκπαιδεύονται σε δεδομένα από όλο το Internet και «προσαρμόζονται» στη συνέχεια σε παραδείγματα με μορφή διαλόγου. Οι εξελίξεις είναι πραγματικά εντυπωσιακές και βιώνουμε μια επανάσταση με προεκτάσεις και εργαλεία που μπορούν να βοηθήσουν μια πληθώρα διαφορετικών κλάδων. Στο πλαίσιο αυτό θεωρώ χρέος μας ως επιστημόνων να καινοτομούμε με θετικό κοινωνικό αντίκτυπο.
— Με ποιους τρόπους λοιπόν μια δημιουργική ιδέα μπορεί να μετατραπεί σε ένα επιτυχημένο επιχειρηματικό μοντέλο;
Γνώμονάς μου στην έρευνα είναι η καινοτομία με θετικό κοινωνικό αποτύπωμα – αυτή είναι η επιτυχία της.
Για παράδειγμα, τον πρώτο χρόνο του διδακτορικού μου δημιουργήσαμε το LipNet, ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης βασισμένο σε νευρωνικά δίκτυα που για πρώτη φορά έλυσε το πρόβλημα της οπτικοακουστικής αναγνώρισης φωνής και έχει σημαντικές ιατρικές προεκτάσεις. Εμπνευστήκαμε από την ανθρώπινη επικοινωνία, όπου σε περιβάλλοντα αυξημένου θορύβου οι κινήσεις των χειλιών του/της συνομιλητή/τριάς μας μάς βοηθούν ώστε να «καθαρίσουμε» το ηχητικό σήμα.
Η εν λόγω καινοτομία σήμερα έχει αποτελέσει βάση για να βοηθηθούν περισσότεροι από 100.000 ασθενείς με τραχειοτομή τον χρόνο ώστε να επικοινωνήσουν με τους γιατρούς και τα αγαπημένα τους πρόσωπα και έχει εφαρμογές σε οποιαδήποτε συσκευή κάνει χρήση αναγνώρισης φωνής. Για την ανάπτυξη της ιδέας ιδρύσαμε μια startup και η ομάδα απορροφήθηκε άμεσα από την Google DeepMind.
— Για σένα, πώς ξεκίνησαν όλα; Και σε τι περιβάλλον μεγάλωσες;
Από μικρό παιδί μου άρεσαν οι προκλήσεις και θεωρούσα ότι αν κάποια/ος μπορούσε να υλοποιήσει κάτι, τότε θα μπορούσα και εγώ, απλώς μάλλον θα μου έπαιρνε περισσότερη ώρα. Έτσι κάπως έμαθα να προγραμματίζω και υλοποίησα έναν μεγάλο αριθμό project παράλληλα με τις σπουδές μου στην Ελλάδα. Η εμπειρία μου αυτή σίγουρα συνέβαλε στην επιλογή μου από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης για μεταπτυχιακές σπουδές και στη στήριξή τους με υποτροφία του ΙΚΥ.
Στην Οξφόρδη γνώρισα τον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης και είχα την ευκαιρία να βρεθώ σε ένα περιβάλλον με άτομα με τα οποία μοιραζόμασταν το ίδιο πάθος για το αντικείμενό μας. Παράλληλα, αισθάνομαι ιδιαίτερη ευγνωμοσύνη προς την οικογένειά μου και τους φίλους μου για κάθε βήμα σε αυτή την πορεία.
— Πες μας λίγα λόγια για την DeepMind.
H Google DeepMind είναι ένα από τα παγκοσμίως διακεκριμένα ερευνητικά εργαστήρια στον κλάδο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ένας/μια research scientist καλείται να συμβάλει σε κάποια από τα μεγαλύτερα προβλήματα της επιστήμης σήμερα.
Τα προβλήματα αυτά μπορεί να είναι του κλάδου της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και άλλων κλάδων, από τη Βιολογία και τη Φυσική (Πυρηνική Σύντηξη) έως και την Ιστορία και τον Πολιτισμό, όπου η χρήση τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να προσφέρει καινοτόμες λύσεις. Το εργασιακό περιβάλλον είναι ιδιαίτερα δημιουργικό, προοδευτικό, με έμφαση στη διαφορετικότητα και την ισότητα, και έχει συμβάλει στη διαμόρφωση και τη σμίλευση του χαρακτήρα μου σήμερα.
— Η Ελλάδα είναι μια χώρα που προσφέρει ευκαιρίες;
Με μεγάλη μου χαρά παρατηρώ ότι ο τομέας της τεχνολογίας και της καινοτομίας βιώνει μια άνθηση τα τελευταία χρόνια, με ένα αναπτυσσόμενο οικοσύστημα από startups που αναδεικνύει τις δυνατότητες της χώρας. Καθώς ο αριθμός των ελληνικών startups συνεχίζει να αυξάνεται, δημιουργούνται ευκαιρίες για εγχώρια αλλά και για διεθνή ταλέντα. Αυτό το περιβάλλον οδήγησε σε αξιοσημείωτες πρόσφατες εξόδους startups, προσελκύοντας αυξημένες επενδύσεις και παγκόσμιες συνεργασίες, και θεωρώ ότι είναι ένας ελπιδοφόρος ανατροφοδοτούμενος κύκλος.
— Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που συνάντησες;
Μπορεί, άραγε, να υπάρξει ταξίδι χωρίς εμπόδια; Αιτήσεις για σπουδές και υποτροφίες για αναζήτηση οικονομικής στήριξης, μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές, ίδρυση μιας startup... Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη για κάθε έναν σταθμό και πιστεύω ότι τα εμπόδια υπάρχουν για να τα προσπερνάμε και μέσα από αυτά να μαθαίνουμε κάτι καινούργιο για τον εαυτό μας. Ιδιαίτερο ρόλο σε αυτήν τη διαδικασία έχει η ικανότητα και ταχύτητα αναπροσαρμογής σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον και τη θεωρώ μία από τις πιο σημαντικές αρετές.
— Τι σημαίνει για σένα η λέξη «καινοτομία»;
Η λέξη «καινοτομία» είναι αλληλένδετη με τη φύση ενός ή μιας ερευνητή/τριας. «Καινοτομία» για μένα είναι η επέκταση των ορίων της ανθρώπινης γνώσης και η δημιουργία νέων λύσεων για την αντιμετώπιση των πολύπλοκων προκλήσεων που αντιμετωπίζει η κοινωνία. Μέσω των καινοτομιών μου στόχος μου είναι να προωθήσω τη θετική αλλαγή και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης προς όφελος όλων μας.
— Το μέλλον ανήκει στις έξυπνες ιδέες;
Το μέλλον ανήκει στις ιδέες που μας φέρνουν κοντά.
— Τι είναι αυτό που σου έχει μάθει η ενασχόλησή σου με την τεχνολογία;
Υπομονή και καλή οργάνωση. Ως ερευνητές τα περισσότερα «πειράματα» που διεξάγουμε δεν επιφέρουν θετικά αποτελέσματα, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων που «αντικρίζουν» τον έξω κόσμο. Έτσι, απαραίτητες αρετές είναι η αφοσίωση στον στόχο, η υπομονή –πολλές φορές επί μήνες– και η κατάλληλη οργάνωση προς την επίτευξή του.
— Ποιο θεωρείς ότι είναι το πιο ισχυρό εφόδιο για έναν νέο την περίοδο αυτή; Για παράδειγμα, είναι οι γνώσεις, η προϋπηρεσία ή η εξειδίκευση;
Στις διδακτορικές μου σπουδές, ενώ είχα ξεκινήσει να κάνω έρευνα στον κλάδο της Ενισχυτικής Μάθησης, η αναγνώριση φωνής με όλους τους εικονικούς βοηθούς (Google Assistant, Alexa, Siri) έβλεπε μια άνθηση. Έτσι, με την πρώτη ευκαιρία άλλαξα το θέμα μου και φτιάξαμε το πρώτο μοντέλο οπτικοακουστικής αναγνώρισης φωνής με σημαντικές ιατρικές προεκτάσεις και συμβάλλοντας στη βελτίωση των υπαρχόντων συστημάτων.
Καθώς δούλευα με την ομάδα αναγνώρισης φωνής της Google, σε μια συζήτηση με μια φίλη μου ιστορικό προέκυψε η ιδέα για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την ανάκτηση κατεστραμμένων αρχαίων ελληνικών κειμένων και τον προσδιορισμό του τόπου και του χρόνου γραφής τους – κάτι που ήταν επαναστατικό για το έργο των ιστορικών. Έπρεπε να μάθω ένα καινούργιο επιστημονικό πεδίο, αλλά πάντα μου άρεσε να μαθαίνω καινούργια πράγματα.
Η έρευνα παρουσιάστηκε πρόσφατα στο εξώφυλλο του πιο γνωστού επιστημονικού περιοδικού, του «Nature». Μέσα από αυτά τα παραδείγματα, στο δικό μας ταξίδι ήταν ιδιαίτερα σημαντική η αναπροσαρμογή και η αποδοχή των οποιωνδήποτε αλλαγών ως μια ευγενική πρόκληση.
— Θεωρείς ότι ζούμε σε μια περίοδο που η τεχνολογία μάς ενώνει ή μας αποξενώνει;
Η τεχνολογία είναι ένα εργαλείο που η επιρροή του στη βελτίωση του βιοτικού μας επιπέδου είναι αδιαμφισβήτητη. Είναι στο χέρι μας να τη χρησιμοποιήσουμε με τον τρόπο που θεωρούμε καλύτερο. Για παράδειγμα, μέσα από τη διεπιστημονική έρευνά μου προσπαθώ να ενώσω διαφορετικούς κλάδους των θετικών και των ανθρωπιστικών επιστημών, ενώ σε προσωπικό επίπεδο με φέρνει κοντά με τους δικούς μου ανθρώπους, μηδενίζοντας τις αποστάσεις.
— Τι θεωρείς σημαντικό στη ζωή;
Την κοινωνική προσφορά και τις ανθρώπινες σχέσεις – όπως γράφουν και οι Beatles: «We all come by with a little help from our friends [and family]».
