Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
DESIGN

Η παρεξηγημένη «ανώνυμη» αρχιτεκτονική της καθημερινότητας

O καθηγητής αρχιτεκτονικής Δημήτρης Φιλιππίδης αποτυπώνει στο βιβλίο του «Ανώνυμη αρχιτεκτονική - Μια άρρητη παρουσία» όλα εκείνες τις αρχιτεκτονικές δημιουργίες που προσπερνάμε καθημερινά.

Όταν σκεφτόμαστε την αρχιτεκτονική, συνήθως φέρνουμε στον νου εντυπωσιακά κτίσματα –από ναούς μέχρι ουρανοξύστες– που έχουν σχεδιαστεί από μεγάλους αρχιτέκτονες. Όμως υπάρχει και η αρχιτεκτονική που συνήθως προσπερνάμε. Που δεν χρειάζεται τους αρχιτέκτονες. Αυτή που δημιούργησε η ανάγκη, η στέρηση και η οικονομία των μέσων.

 

«Τριάντα χρόνια μετά τη Νεοελληνική Αρχιτεκτονική (1984), όπου εκείνη η «άλλη», η ακατονόμαστη αρχιτεκτονική είχε συμπεριληφθεί, έστω παρατακτικά, σε ίση απόσταση από την επίσημη και την «παραδοσιακή», και δεκαπέντε χρόνια από τη Μοντέρνα αρχιτεκτονική στην Ελλάδα (2001), όπου διατυπώθηκαν σε αποφθεγματική μορφή πολλά από όσα ακολουθούν εδώ, αισθάνθηκα την ανάγκη να κοιτάξω αντίστροφα το σύνολο της ελληνικής αρχιτεκτονικής, από κάτω προς τα επάνω, αναποδογυρίζοντας τον φαινομενικά αυτονόητο τρόπο εποπτείας που έχει επιβάλει η επίσημη ιστοριογραφία της.

 

Αν και η ανώνυμη αρχιτεκτονική είναι συχνά υποτιμημένη, αγνοημένη και πολλές φορές ο "φτωχός συγγενής" της επώνυμης αρχιτεκτονικής ωστόσο η καταγραφή της φέρνει στο φως πολλές πτυχές της κοινωνίας και της καθημερινότητας.

 

Να την ατενίσω από εκεί όπου παίρνουν σχήμα οι ρίζες της στην κοινωνία, δηλαδή από το στρώμα της τόσο δυσφημισμένης ανώνυμης αρχιτεκτονικής, παρακολουθώντας τους τρόπους που αυτή διακλαδίζεται ανεβαίνοντας, για να συνδεθεί με την επώνυμη, την «έντεχνη» αρχιτεκτονική» σημειώνει ο Δημήτρης Φιλιππίδης, αρχιτέκτονας, ομότιμος καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ αλλά και ένας από τους πιο λαμπρούς διανοούμενους της εποχής μας, στην εισαγωγή του βιβλίου του Ανώνυμη αρχιτεκτονική - Μια άρρητη παρουσία που εκδόθηκε πρόσφατα από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Πειραιώς.

 

Κτίσματα άχρηστα ή αδιάφορα, περιθωριακά ή παράδοξα. Έβρος, πρόχειρη ξυλοκατασκευή ψαρά με στέγαστρο δίπλα, αποθήκη από φύλο λαμαρίνας.
Κτίσματα άχρηστα ή αδιάφορα, περιθωριακά ή παράδοξα. Έβρος, πρόχειρη ξυλοκατασκευή ψαρά με στέγαστρο δίπλα, αποθήκη από φύλο λαμαρίνας.

 

Τι είναι όμως η ανώνυμη αρχιτεκτονική; Ένας απλός ορισμός είναι ότι περιλαμβάνει όλα όσα η επίσημη αρχιτεκτονική, δηλαδή εκείνη των μνημείων και των εντυπωσιακών κτιρίων, αποκλείει και θεωρεί ανάξια λόγου. «Όσα ομαδοποιούνται στην περιοχή της ανώνυμης αρχιτεκτονικής διαθέτουν μεγάλη ποικιλία. Ανήκουν σε αναρίθμητες κατηγορίες καθώς αντιπροσωπεύουν κάθε είδους αρχιτεκτονική δραστηριότητα, μέσα κι έξω από οικισμούς, από το παρελθόν ως και το παρόν. Αν μαθαίνουμε κάτι από την ανώνυμη αρχιτεκτονική, αυτό σχετίζεται με την ευρηματικότητα των ανειδίκευτων δημιουργών, την εφαρμογή αντισυμβατικών λύσεων που δεν θα τολμούσαν να ακολουθήσουν οι επαγγελματίες, και μια αυθόρμητη δημιουργικότητα ενάντια στο καθώς πρέπει» λέει ο κ. Φιλιππίδης.

 

Το ζήτημα της ανώνυμης αρχιτεκτονικής φαίνεται ότι τον απασχολούσε από τις αρχές του 1960. «Ίσως η αρχή έγινε με παραδοσιακά κτίσματα, που είχαν τραβήξει την προσοχή μου από την εποχή των σπουδών μου στο Πολυτεχνείο. Από τα παραδοσιακά, που ανήκουν στην ύπαιθρο, στους τόπους καλοκαιρινών διακοπών, βρέθηκα να κοιτάζω το άμεσο περιβάλλον της πόλης, όπου περνάμε το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής μας. Θέλοντας να καταγράψω αντικειμενικά αυτό το χτισμένο περιβάλλον γύρω μας πριν από περίπου πενήντα χρόνια, άρχισα να φωτογραφίζω συστηματικά, πλάι στα γνωστά και καταξιωμένα αρχιτεκτονήματα που γνώριζα από δημοσιεύσεις, και όσα βρίσκονταν έξω από τον κανόνα. Μόνο και μόνο επειδή έτυχε να βρίσκονται πλάι στα σημαντικά έργα, μοιραία τραβούσαν το βλέμμα μου. Τα φωτογράφιζα χωρίς να ξέρω τι σημαίνουν, μόνο και μόνο επειδή ήταν εκεί, παρόντα. Σιγά-σιγά άρχισα να καταλαβαίνω πως χωρίς αυτά τα ανώνυμα κτίσματα ήταν αδύνατο να εξηγήσει κανείς γιατί η επίσημη, η "λόγια" αρχιτεκτονική είναι αυτή που είναι».

 

Αν και η ανώνυμη αρχιτεκτονική είναι συχνά υποτιμημένη, αγνοημένη και πολλές φορές ο «φτωχός συγγενής» της επώνυμης αρχιτεκτονικής ωστόσο η καταγραφή της φέρνει στο φως πολλές πτυχές της κοινωνίας και της καθημερινότητας.

 

Νήσος Σαρία, Καρπάθου, σκαρίφημα συγκροτήματος ναού Αγίου Παντελεήμονα και βοηθητικών κτισμάτων στέγασης και προετοιμασίας φαγητού για τους προσκυνητές στον ετήσιο εορτασμό του αγίου, σε θέση προσβάσιμη μόνο από τη θάλασσα, 1973.
Νήσος Σαρία, Καρπάθου, σκαρίφημα συγκροτήματος ναού Αγίου Παντελεήμονα και βοηθητικών κτισμάτων στέγασης και προετοιμασίας φαγητού για τους προσκυνητές στον ετήσιο εορτασμό του αγίου, σε θέση προσβάσιμη μόνο από τη θάλασσα, 1973.

 

«Η ανώνυμη αρχιτεκτονική έχει μια ακαταμάχητη αμεσότητα. Της λείπει η πόζα, κάθε ίχνος εγκεφαλικού παιδέματος, που τόσο συχνά ταλανίζει τους εκπαιδευμένους αρχιτέκτονες. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να αντιμετωπίσει πρακτικά προβλήματα της καθημερινότητας με επιτυχία, εξοικονομώντας υλικά και μέσα, επινοώντας μορφές μέσα από συνδυασμούς έτοιμων στοιχείων ή με αναπάντεχες εφαρμογές πρακτικών λύσεων. Είναι πιο κοντά στην καλλιτεχνική δημιουργία, όπως για παράδειγμα στη λογική του ad hoc, από ό,τι η επίσημη αρχιτεκτονική, που οφείλει να σεβαστεί αυστηρούς κανόνες σύνθεσης και αναπαράστασης» επισημαίνει ο κ. Φιλιππίδης.

 

Ξεφυλλίζοντας την πυκνογραμμένη μελέτη του μπορεί κανείς να δει και φωτογραφίες από κτίσματα που με μια πρώτη ματιά μοιάζουν αδιάφορα ακόμα και άσχημα για πολλούς όμως μέσα από το συγκεκριμένο βιβλίο ταξινομούνται και παίρνουν άλλη αξία. Μία στάνη, μια πρόχειρη ξυλοκατασκευή ψαρά, μια αυθαίρετη κατοικία, ένα πρόχειρο στέγαστρο, ακόμα κι ένα ταπεινό κοτέτσι, όλα έχουν την δική τους ερμηνεία και αξία κάτω από το πρίσμα του κ. Φιλιππίδη.

 

«Κάθε αισθητική αξιολόγηση κρύβει και μια προκατάληψη, δηλαδή μια προκατασκευασμένη άποψη για το πώς πρέπει να είναι και να δείχνουν τα πράγματα. Αυτό το είχα πάντα στον νου μου. Καθώς λοιπόν περπατούσα στην τύχη και φωτογράφιζα, έβλεπα πως πολλά από όσα ήξερα ή νόμιζα αβασάνιστα πως ήξερα δεν ίσχυαν. Ήταν ζήτημα χρόνου να διαπιστώσω ότι τα "διαμάντια" πολλές φορές κρύβονται κάτω από τη μύτη μας, φτάνει να κάνουμε τον κόπο να τα προσέξουμε. Βέβαια δεν ήταν όλα όσα έβλεπα αριστουργήματα, δεν υπάρχουν τέτοια πράγματα. Τα περισσότερα ήταν ασφαλώς αδιάφορα – αλλά όχι και αναγκαστικά "άσχημα". Πολλά ήταν επίσης τυποποιημένα, φτιαγμένα χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα. Αλλά μήπως και στα έργα της επώνυμης αρχιτεκτονικής δεν συναντάμε τέτοιου είδους συμπεριφορές; Όταν αφήσουμε το μάτι μας να χαρεί ένα τέτοιο υλικό, αρχίζουμε καλύτερα να εκτιμούμε την καθημερινότητα στη ζωή μας, κάτι που συχνά παραβλέπουμε. Η ομορφιά δεν είναι αποκλειστικότητα των σπάνιων μνημείων».

 

Οία Σαντορίνης, ο ανεμόμυλος του Μαρκουλή. Βορεινή άποψη του συνόλου, με τις δύο κάναβες σε πρώτο επίπεδο.
Οία Σαντορίνης, ο ανεμόμυλος του Μαρκουλή. Βορεινή άποψη του συνόλου, με τις δύο κάναβες σε πρώτο επίπεδο.

 

Οι υπερβολές της διακοσμητικής έκφρασης (1). Θήβα, εντυπωσιακή διαμόρφωση ντίσκο.
Οι υπερβολές της διακοσμητικής έκφρασης (1). Θήβα, εντυπωσιακή διαμόρφωση ντίσκο.

 

Οι υπερβολές της διακοσμητικής έκφρασης (2). Κεφαλονιά, όψη ταβέρνας με κλιματιστικά και αποθηκευμένα μηχανήματα.
Οι υπερβολές της διακοσμητικής έκφρασης (2). Κεφαλονιά, όψη ταβέρνας με κλιματιστικά και αποθηκευμένα μηχανήματα.

 

Θεσσαλονίκη, παλιά Αγορά, ευρηματική προσθήκη γλυπτών επάνω από τα γείσα των καταστημάτων εστίασης. Τα γλυπτά παριστάνουν σκηνές του δρόμου.
Θεσσαλονίκη, παλιά Αγορά, ευρηματική προσθήκη γλυπτών επάνω από τα γείσα των καταστημάτων εστίασης. Τα γλυπτά παριστάνουν σκηνές του δρόμου.

 

Αθήνα. δείγματα εγκατάστασης αστέγων σε διάφορες περιοχές του κέντρου της πόλης. Εκμεταλλεύονται υπάρχουσες εσοχές ή εισόδους κλειστών κτιρίων, δημιουργώντας έτσι έναν ιδιωτικό μικρόκοσμο, συχνά ιδιαίτερα φροντισμένο.
Αθήνα. δείγματα εγκατάστασης αστέγων σε διάφορες περιοχές του κέντρου της πόλης. Εκμεταλλεύονται υπάρχουσες εσοχές ή εισόδους κλειστών κτιρίων, δημιουργώντας έτσι έναν ιδιωτικό μικρόκοσμο, συχνά ιδιαίτερα φροντισμένο.

 

 

 

 

 

 

 

Ευρηματική εκμετάλλευση συσκευών και μηχανημάτων. Ένα παράδειγμα υπαίθριας έκθεσης για άνθη και φυτά σε μόνιμα σταθμευμένο αυτοκίνητο στην οδό Ευριπίδου, Αθήνα.
Ευρηματική εκμετάλλευση συσκευών και μηχανημάτων. Ένα παράδειγμα υπαίθριας έκθεσης για άνθη και φυτά σε μόνιμα σταθμευμένο αυτοκίνητο στην οδό Ευριπίδου, Αθήνα.

 

Μεταπολεμική δόμηση. Μεσοαστικόστο Παγκράτι
Μεταπολεμική δόμηση. Μεσοαστικόστο Παγκράτι

 

Μεταπολεμική δόμηση. Πετράλωνα.
Μεταπολεμική δόμηση. Πετράλωνα.

 

Christophe Bodin, εφήμερες μικρογραφικές κατασκευές στην παραλία Πίσω Γιάλια, Στενιές Άνδρου, με φυσικά υλικά μαζεμένα επιτόπου.
Christophe Bodin, εφήμερες μικρογραφικές κατασκευές στην παραλία Πίσω Γιάλια, Στενιές Άνδρου, με φυσικά υλικά μαζεμένα επιτόπου.

 

 

Όλυμπος, Καρπάθου, ανώνυμη αρχιτεκτονική με την ελάχιστη ανθρώπινη επέμβαση: ένα ταπεινό κοτέτσι, προφυλαγμένο σε εσοχή των βράχων, σε μικρή απόσταση από τον οικισμό.
Όλυμπος, Καρπάθου, ανώνυμη αρχιτεκτονική με την ελάχιστη ανθρώπινη επέμβαση: ένα ταπεινό κοτέτσι, προφυλαγμένο σε εσοχή των βράχων, σε μικρή απόσταση από τον οικισμό.

 

Info

To βιβλίο με τίτλο Ανώνυμη αρχιτεκτονική. Μια άρρητη παρουσία του ομ. καθηγητή του ΕΜΠ, κ. Δημήτρη Φιλιππίδη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.

Η Μερόπη Κοκκίνη γεννήθηκε στην Κύπρο. Άρχισε να δημοσιογραφεί στο περιοδικό «01». Ανήκει στην συντακτική ομάδα της LIFO.
Email: [email protected]

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καζίνο στο Ελληνικό: Αυτή είναι η πρόταση της Mohegan - Επιβλητικό κτίριο εμπνευσμένο από τη μορφή Καρυάτιδας
H άνοδος και η πτώση των ξενοδοχείων Ξενία
Όταν οι ξένοι ανακάλυπταν την αθωότητα του ελληνικού καλοκαιριού

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το εγκαταλελειμμένο Motel Xenia στην Κρήτη
Παρόλο που έχει χαρακτηριστεί μνημείο από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, χάσκει πλήρως εγκαταλελειμμένο.
Ένα ξενοδοχείο σε σχήμα κιθάρας ξεχωρίζει στον ουρανό της Φλόριντα
Το πανύψηλο κτίριο της νότιας Φλόριντα πρόκειται να γίνει η απόλυτη ατραξιόν της πολιτείας για τα επόμενα χρόνια
Θέλετε να δείτε πώς διαμορφώθηκε σήμερα το θρυλικό σπίτι στην Ανάβυσσο του Άρη Κωνσταντινίδη;
Στον καινούργιο σχεδιασμό έχουν διατηρηθεί στοιχεία του αρχικού σχεδίου, αντικαθιστώντας τα μαρμάρινα πλακίδια με όσο το δυνατόν παρόμοια με τα πρωτότυπα αλλά και διατηρώντας τις αρχικές πέτρες στον τοίχο του τζακιού.
Οι 7 καλύτερες στάσεις μετρό του κόσμου
Από την Νάπολη μέχρι τη Σαγκάη και από την Νέα Υόρκη μέχρι την Μόσχα
Ο Κυριάκος Μπαλάσκας έχει συλλογή με τα πιο άσχημα τατουάζ του Internet
Ο ιδιοκτήτης του DarkSide Tattoo Society μιλά για την τέχνη του τατουάζ, τις πιο άβολες εμπειρίες του και το νέο DarkSide studio στο Χαλάνδρι.
Ο ροκ σταρ Ροντ Στιούαρτ έφτιαξε αυτή τη μακέτα μιας πόλης γεμάτης σιδηρόδρομους. Την δούλευε 23 χρόνια.
Η κατασκευή αυτού του πρότζεκτ έγινε, όταν ήταν σε περιοδεία μέσα σε διάφορα ξενοδοχεία, από τα οποία και ζητούσε έναν έξτρα χώρο για να αφοσιωθεί στο έργο του.
Ίσως το πιο χαρούμενο βενζινάδικο του κόσμου
Τα βενζινάδικα έχουν ως τώρα μια μελαγχολική αύρα, που σχετίζεται με τη μοναξιά των road trips ή την κουλτούρα της μεγάλης πόλης. Ε, τώρα αυτό άλλαξε!
Ένα παλαιοπωλείο στην Κυψέλη φέρνει τους θησαυρούς μιας άλλης εποχής στο σήμερα
Από το Retronion έχουν περάσει εκατοντάδες έπιπλα που παρόμοιά τους πιθανότατα δεν θα κυκλοφορήσουν ξανά.
Το μεγαλύτερο ασανσέρ του κόσμου βρίσκεται στο χείλος ενός γκρεμού της Κίνας
Με ύψος 326 μέτρα, το Bailong κατέχει το ρεκόρ του υψηλότερου ασανσέρ σε εξωτερικό χώρο στον κόσμο
Ο μεγαλύτερος «πράσινος» τοίχος της Ευρώπης θα απορροφά οκτώ τόνους μόλυνσης ετησίως
Πάνω από 400.000 φυτά θα συνθέσουν τον πιο οικολογικό τοίχο του Λονδίνου αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης
Η φουτουριστική βιβλιοθήκη του Ελσίνκι έχει σχήμα πλοίου
Η εξωτερικά ξύλινη επένδυση σε συνδυασμό με τους γυάλινους τοίχους δημιουργούν το πλέον κατάλληλο περιβάλλον για ανάγνωση στο κέντρο του Ελσίνκι
Ο νέος εντυπωσιακός σταθμός τρένων του Ταλίν θα θυμίζει δημόσια γέφυρα
Το σχέδιο της αρχιτεκτονικής ομάδας της Ζάχα Χαντίντ που πρόκειται να αλλάξει την εικόνα της πρωτεύουσας της Εσθονίας
Μέσα στο σπίτι με τις χίλιες μάσκες στο κέντρο της Αθήνας
Ο συγγραφέας Φ. Καγγελάρης έχει ταξιδέψει σε όλο τον πλανήτη για να καταφέρει να έχει σήμερα τη μεγαλύτερη συλλογή με μάσκες στην Ελλάδα, ορισμένες από τις οποίες είναι περιζήτητες στα πιο διάσημα μουσεία του κόσμου
Στο Ντουμπάι θα ανοίξει το πρώτο μουσείο κατασκευασμένο από αλγόριθμο
Το συνολικό κόστος του φουτουριστικού μουσείου πρόκειται να ξεπεράσει τα 136 εκατομμύρια δολάρια
Τα εναλλακτικά αυγά της Annie Larkins είναι φτιαγμένα από αρακά, αλάτι και φύκη
«An Egg Without a Chicken«: Το πρωτότυπο πρότζεκτ της Larkins που στέλνει ένα μήνυμα στις πρακτικές που ακολουθεί η γεωργία σχετικά με την κατανάλωση αυγών
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή