Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
DESIGN

Η παρεξηγημένη «ανώνυμη» αρχιτεκτονική της καθημερινότητας

O καθηγητής αρχιτεκτονικής Δημήτρης Φιλιππίδης αποτυπώνει στο βιβλίο του «Ανώνυμη αρχιτεκτονική - Μια άρρητη παρουσία» όλα εκείνες τις αρχιτεκτονικές δημιουργίες που προσπερνάμε καθημερινά.

Όταν σκεφτόμαστε την αρχιτεκτονική, συνήθως φέρνουμε στον νου εντυπωσιακά κτίσματα –από ναούς μέχρι ουρανοξύστες– που έχουν σχεδιαστεί από μεγάλους αρχιτέκτονες. Όμως υπάρχει και η αρχιτεκτονική που συνήθως προσπερνάμε. Που δεν χρειάζεται τους αρχιτέκτονες. Αυτή που δημιούργησε η ανάγκη, η στέρηση και η οικονομία των μέσων.

 

«Τριάντα χρόνια μετά τη Νεοελληνική Αρχιτεκτονική (1984), όπου εκείνη η «άλλη», η ακατονόμαστη αρχιτεκτονική είχε συμπεριληφθεί, έστω παρατακτικά, σε ίση απόσταση από την επίσημη και την «παραδοσιακή», και δεκαπέντε χρόνια από τη Μοντέρνα αρχιτεκτονική στην Ελλάδα (2001), όπου διατυπώθηκαν σε αποφθεγματική μορφή πολλά από όσα ακολουθούν εδώ, αισθάνθηκα την ανάγκη να κοιτάξω αντίστροφα το σύνολο της ελληνικής αρχιτεκτονικής, από κάτω προς τα επάνω, αναποδογυρίζοντας τον φαινομενικά αυτονόητο τρόπο εποπτείας που έχει επιβάλει η επίσημη ιστοριογραφία της.

 

Αν και η ανώνυμη αρχιτεκτονική είναι συχνά υποτιμημένη, αγνοημένη και πολλές φορές ο "φτωχός συγγενής" της επώνυμης αρχιτεκτονικής ωστόσο η καταγραφή της φέρνει στο φως πολλές πτυχές της κοινωνίας και της καθημερινότητας.

 

Να την ατενίσω από εκεί όπου παίρνουν σχήμα οι ρίζες της στην κοινωνία, δηλαδή από το στρώμα της τόσο δυσφημισμένης ανώνυμης αρχιτεκτονικής, παρακολουθώντας τους τρόπους που αυτή διακλαδίζεται ανεβαίνοντας, για να συνδεθεί με την επώνυμη, την «έντεχνη» αρχιτεκτονική» σημειώνει ο Δημήτρης Φιλιππίδης, αρχιτέκτονας, ομότιμος καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ αλλά και ένας από τους πιο λαμπρούς διανοούμενους της εποχής μας, στην εισαγωγή του βιβλίου του Ανώνυμη αρχιτεκτονική - Μια άρρητη παρουσία που εκδόθηκε πρόσφατα από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Πειραιώς.

 

Κτίσματα άχρηστα ή αδιάφορα, περιθωριακά ή παράδοξα. Έβρος, πρόχειρη ξυλοκατασκευή ψαρά με στέγαστρο δίπλα, αποθήκη από φύλο λαμαρίνας.
Κτίσματα άχρηστα ή αδιάφορα, περιθωριακά ή παράδοξα. Έβρος, πρόχειρη ξυλοκατασκευή ψαρά με στέγαστρο δίπλα, αποθήκη από φύλο λαμαρίνας.

 

Τι είναι όμως η ανώνυμη αρχιτεκτονική; Ένας απλός ορισμός είναι ότι περιλαμβάνει όλα όσα η επίσημη αρχιτεκτονική, δηλαδή εκείνη των μνημείων και των εντυπωσιακών κτιρίων, αποκλείει και θεωρεί ανάξια λόγου. «Όσα ομαδοποιούνται στην περιοχή της ανώνυμης αρχιτεκτονικής διαθέτουν μεγάλη ποικιλία. Ανήκουν σε αναρίθμητες κατηγορίες καθώς αντιπροσωπεύουν κάθε είδους αρχιτεκτονική δραστηριότητα, μέσα κι έξω από οικισμούς, από το παρελθόν ως και το παρόν. Αν μαθαίνουμε κάτι από την ανώνυμη αρχιτεκτονική, αυτό σχετίζεται με την ευρηματικότητα των ανειδίκευτων δημιουργών, την εφαρμογή αντισυμβατικών λύσεων που δεν θα τολμούσαν να ακολουθήσουν οι επαγγελματίες, και μια αυθόρμητη δημιουργικότητα ενάντια στο καθώς πρέπει» λέει ο κ. Φιλιππίδης.

 

Το ζήτημα της ανώνυμης αρχιτεκτονικής φαίνεται ότι τον απασχολούσε από τις αρχές του 1960. «Ίσως η αρχή έγινε με παραδοσιακά κτίσματα, που είχαν τραβήξει την προσοχή μου από την εποχή των σπουδών μου στο Πολυτεχνείο. Από τα παραδοσιακά, που ανήκουν στην ύπαιθρο, στους τόπους καλοκαιρινών διακοπών, βρέθηκα να κοιτάζω το άμεσο περιβάλλον της πόλης, όπου περνάμε το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής μας. Θέλοντας να καταγράψω αντικειμενικά αυτό το χτισμένο περιβάλλον γύρω μας πριν από περίπου πενήντα χρόνια, άρχισα να φωτογραφίζω συστηματικά, πλάι στα γνωστά και καταξιωμένα αρχιτεκτονήματα που γνώριζα από δημοσιεύσεις, και όσα βρίσκονταν έξω από τον κανόνα. Μόνο και μόνο επειδή έτυχε να βρίσκονται πλάι στα σημαντικά έργα, μοιραία τραβούσαν το βλέμμα μου. Τα φωτογράφιζα χωρίς να ξέρω τι σημαίνουν, μόνο και μόνο επειδή ήταν εκεί, παρόντα. Σιγά-σιγά άρχισα να καταλαβαίνω πως χωρίς αυτά τα ανώνυμα κτίσματα ήταν αδύνατο να εξηγήσει κανείς γιατί η επίσημη, η "λόγια" αρχιτεκτονική είναι αυτή που είναι».

 

Αν και η ανώνυμη αρχιτεκτονική είναι συχνά υποτιμημένη, αγνοημένη και πολλές φορές ο «φτωχός συγγενής» της επώνυμης αρχιτεκτονικής ωστόσο η καταγραφή της φέρνει στο φως πολλές πτυχές της κοινωνίας και της καθημερινότητας.

 

Νήσος Σαρία, Καρπάθου, σκαρίφημα συγκροτήματος ναού Αγίου Παντελεήμονα και βοηθητικών κτισμάτων στέγασης και προετοιμασίας φαγητού για τους προσκυνητές στον ετήσιο εορτασμό του αγίου, σε θέση προσβάσιμη μόνο από τη θάλασσα, 1973.
Νήσος Σαρία, Καρπάθου, σκαρίφημα συγκροτήματος ναού Αγίου Παντελεήμονα και βοηθητικών κτισμάτων στέγασης και προετοιμασίας φαγητού για τους προσκυνητές στον ετήσιο εορτασμό του αγίου, σε θέση προσβάσιμη μόνο από τη θάλασσα, 1973.

 

«Η ανώνυμη αρχιτεκτονική έχει μια ακαταμάχητη αμεσότητα. Της λείπει η πόζα, κάθε ίχνος εγκεφαλικού παιδέματος, που τόσο συχνά ταλανίζει τους εκπαιδευμένους αρχιτέκτονες. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να αντιμετωπίσει πρακτικά προβλήματα της καθημερινότητας με επιτυχία, εξοικονομώντας υλικά και μέσα, επινοώντας μορφές μέσα από συνδυασμούς έτοιμων στοιχείων ή με αναπάντεχες εφαρμογές πρακτικών λύσεων. Είναι πιο κοντά στην καλλιτεχνική δημιουργία, όπως για παράδειγμα στη λογική του ad hoc, από ό,τι η επίσημη αρχιτεκτονική, που οφείλει να σεβαστεί αυστηρούς κανόνες σύνθεσης και αναπαράστασης» επισημαίνει ο κ. Φιλιππίδης.

 

Ξεφυλλίζοντας την πυκνογραμμένη μελέτη του μπορεί κανείς να δει και φωτογραφίες από κτίσματα που με μια πρώτη ματιά μοιάζουν αδιάφορα ακόμα και άσχημα για πολλούς όμως μέσα από το συγκεκριμένο βιβλίο ταξινομούνται και παίρνουν άλλη αξία. Μία στάνη, μια πρόχειρη ξυλοκατασκευή ψαρά, μια αυθαίρετη κατοικία, ένα πρόχειρο στέγαστρο, ακόμα κι ένα ταπεινό κοτέτσι, όλα έχουν την δική τους ερμηνεία και αξία κάτω από το πρίσμα του κ. Φιλιππίδη.

 

«Κάθε αισθητική αξιολόγηση κρύβει και μια προκατάληψη, δηλαδή μια προκατασκευασμένη άποψη για το πώς πρέπει να είναι και να δείχνουν τα πράγματα. Αυτό το είχα πάντα στον νου μου. Καθώς λοιπόν περπατούσα στην τύχη και φωτογράφιζα, έβλεπα πως πολλά από όσα ήξερα ή νόμιζα αβασάνιστα πως ήξερα δεν ίσχυαν. Ήταν ζήτημα χρόνου να διαπιστώσω ότι τα "διαμάντια" πολλές φορές κρύβονται κάτω από τη μύτη μας, φτάνει να κάνουμε τον κόπο να τα προσέξουμε. Βέβαια δεν ήταν όλα όσα έβλεπα αριστουργήματα, δεν υπάρχουν τέτοια πράγματα. Τα περισσότερα ήταν ασφαλώς αδιάφορα – αλλά όχι και αναγκαστικά "άσχημα". Πολλά ήταν επίσης τυποποιημένα, φτιαγμένα χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα. Αλλά μήπως και στα έργα της επώνυμης αρχιτεκτονικής δεν συναντάμε τέτοιου είδους συμπεριφορές; Όταν αφήσουμε το μάτι μας να χαρεί ένα τέτοιο υλικό, αρχίζουμε καλύτερα να εκτιμούμε την καθημερινότητα στη ζωή μας, κάτι που συχνά παραβλέπουμε. Η ομορφιά δεν είναι αποκλειστικότητα των σπάνιων μνημείων».

 

Οία Σαντορίνης, ο ανεμόμυλος του Μαρκουλή. Βορεινή άποψη του συνόλου, με τις δύο κάναβες σε πρώτο επίπεδο.
Οία Σαντορίνης, ο ανεμόμυλος του Μαρκουλή. Βορεινή άποψη του συνόλου, με τις δύο κάναβες σε πρώτο επίπεδο.

 

Οι υπερβολές της διακοσμητικής έκφρασης (1). Θήβα, εντυπωσιακή διαμόρφωση ντίσκο.
Οι υπερβολές της διακοσμητικής έκφρασης (1). Θήβα, εντυπωσιακή διαμόρφωση ντίσκο.

 

Οι υπερβολές της διακοσμητικής έκφρασης (2). Κεφαλονιά, όψη ταβέρνας με κλιματιστικά και αποθηκευμένα μηχανήματα.
Οι υπερβολές της διακοσμητικής έκφρασης (2). Κεφαλονιά, όψη ταβέρνας με κλιματιστικά και αποθηκευμένα μηχανήματα.

 

Θεσσαλονίκη, παλιά Αγορά, ευρηματική προσθήκη γλυπτών επάνω από τα γείσα των καταστημάτων εστίασης. Τα γλυπτά παριστάνουν σκηνές του δρόμου.
Θεσσαλονίκη, παλιά Αγορά, ευρηματική προσθήκη γλυπτών επάνω από τα γείσα των καταστημάτων εστίασης. Τα γλυπτά παριστάνουν σκηνές του δρόμου.

 

Αθήνα. δείγματα εγκατάστασης αστέγων σε διάφορες περιοχές του κέντρου της πόλης. Εκμεταλλεύονται υπάρχουσες εσοχές ή εισόδους κλειστών κτιρίων, δημιουργώντας έτσι έναν ιδιωτικό μικρόκοσμο, συχνά ιδιαίτερα φροντισμένο.
Αθήνα. δείγματα εγκατάστασης αστέγων σε διάφορες περιοχές του κέντρου της πόλης. Εκμεταλλεύονται υπάρχουσες εσοχές ή εισόδους κλειστών κτιρίων, δημιουργώντας έτσι έναν ιδιωτικό μικρόκοσμο, συχνά ιδιαίτερα φροντισμένο.

 

 

 

 

 

 

 

Ευρηματική εκμετάλλευση συσκευών και μηχανημάτων. Ένα παράδειγμα υπαίθριας έκθεσης για άνθη και φυτά σε μόνιμα σταθμευμένο αυτοκίνητο στην οδό Ευριπίδου, Αθήνα.
Ευρηματική εκμετάλλευση συσκευών και μηχανημάτων. Ένα παράδειγμα υπαίθριας έκθεσης για άνθη και φυτά σε μόνιμα σταθμευμένο αυτοκίνητο στην οδό Ευριπίδου, Αθήνα.

 

Μεταπολεμική δόμηση. Μεσοαστικόστο Παγκράτι
Μεταπολεμική δόμηση. Μεσοαστικόστο Παγκράτι

 

Μεταπολεμική δόμηση. Πετράλωνα.
Μεταπολεμική δόμηση. Πετράλωνα.

 

Christophe Bodin, εφήμερες μικρογραφικές κατασκευές στην παραλία Πίσω Γιάλια, Στενιές Άνδρου, με φυσικά υλικά μαζεμένα επιτόπου.
Christophe Bodin, εφήμερες μικρογραφικές κατασκευές στην παραλία Πίσω Γιάλια, Στενιές Άνδρου, με φυσικά υλικά μαζεμένα επιτόπου.

 

 

Όλυμπος, Καρπάθου, ανώνυμη αρχιτεκτονική με την ελάχιστη ανθρώπινη επέμβαση: ένα ταπεινό κοτέτσι, προφυλαγμένο σε εσοχή των βράχων, σε μικρή απόσταση από τον οικισμό.
Όλυμπος, Καρπάθου, ανώνυμη αρχιτεκτονική με την ελάχιστη ανθρώπινη επέμβαση: ένα ταπεινό κοτέτσι, προφυλαγμένο σε εσοχή των βράχων, σε μικρή απόσταση από τον οικισμό.

 

Info

To βιβλίο με τίτλο Ανώνυμη αρχιτεκτονική. Μια άρρητη παρουσία του ομ. καθηγητή του ΕΜΠ, κ. Δημήτρη Φιλιππίδη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.

Η Μερόπη Κοκκίνη γεννήθηκε στην Κύπρο. Άρχισε να δημοσιογραφεί στο περιοδικό «01». Ανήκει στην συντακτική ομάδα της LIFO.
Email: [email protected]

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καζίνο στο Ελληνικό: Αυτή είναι η πρόταση της Mohegan - Επιβλητικό κτίριο εμπνευσμένο από τη μορφή Καρυάτιδας
H άνοδος και η πτώση των ξενοδοχείων Ξενία
Όταν οι ξένοι ανακάλυπταν την αθωότητα του ελληνικού καλοκαιριού

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Minu: Μια «αστική ζούγκλα» σε ένα στενάκι του Ψυρρή
Ένας νέος χώρος για όσους αγαπούν τα φυτά εσωτερικού χώρου, το ντιζάιν και τον καλό καφέ.
Το σπίτι του Λούις Άρμστρονγκ στη Νέα Υόρκη είναι ένα εκπληκτικό μνημείο design των μέσων του 20ου αιώνα
Στην εξοχική κατοικία Ευταξία στον Λουτρόπυργο Αττικής: το πρώτο αρχιτεκτονικό έργο του Άρη Κωνσταντινίδη
Ο χώρος του κτήματος Ευταξία, παρά την απουσία συστηματικής χρήσης στην εποχή μας, δεν θα μπορούσε να μην αποτελεί έναν σημαντικό τόπο αναφοράς της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ελευσίνας για το 2021.
Οι αληθινά μοναδικές πόρτες της Αθήνας
Δυο φωτογραφικά πρότζεκτ που τρέχουν διαφορετικοί καλλιτέχνες καταγράφουν τις πολλές και διαφορετικής αισθητικής πόρτες της Αθήνας.
Minas Kosmidis [Architecture in Concept] - Το γραφείο που από την Θεσσαλονίκη ταξίδεψε την αρχιτεκτονική σε όλο τον κόσμο
Με έδρα τη Θεσσαλονίκη και έργα καλαίσθητα και πρωτοποριακά, το αρχιτεκτονικό γραφείο του Μηνά Κοσμίδη κατάφερε να περάσει τα σύνορα
Στο πιο μίνιμαλ σπίτι της Μαδρίτης το κρεβάτι κρέμεται από το ταβάνι
Μια παλιά αποθήκη μετατράπηκε στο πιο ντιζαϊνάτο στούντιο για να φιλοξενήσει την καλλιτέχνιδα Clara Cebrian.
Η εντυπωσιακή κατοικία του Κωνσταντίνου Παρθένη ακριβώς κάτω από την Ακρόπολη
Στη συμβολή των οδών Ροβέρτου Γκάλι και Αρεοπαγίτου είχε χτίσει την οικία του και έζησε για 40 χρόνια ο σπουδαίος νεωτεριστής ζωγράφος Κωνσταντίνος Παρθένης.
Μέσα στο σπίτι της Κιμ Καρντάσιαν και του Κάνιε Γουέστ στην Καλιφόρνια
Η μίνιμαλ αισθητική είναι το στοιχείο-κλειδί που χαρακτηρίζει το σπίτι της τηλεπερσόνας και του γνωστού ράπερ
Η μεγαλύτερη πισίνα στον κόσμο βρίσκεται στη Χιλή και είναι 77.000 τ.μ.
Μέσα σε ένα ειδυλλιακό τοπίο που συνδυάζει φοίνικες, Ειρηνικό Ωκεανό και άφθονους τόνους νερού.
Ένα στάδιο στην πόλη Χανγκτσόου της Κίνας ανοίγει τα «πέταλά» του για να υποδεχτεί κορυφαία αθλητικά γεγονότα
Η βιωσιμότητα του περιβάλλοντος και η εύκολη πρόσβαση του κοινού σε αυτό είναι τα στοιχεία-κλειδιά αυτού του σταδίου
Επίσκεψη στο σπίτι-μουσείο του Σεργκέι Παρατζάνοφ στο Γιερεβάν της Αρμενίας
Ο φωτογράφος της LiFO Πάρις Ταβιτιάν επισκέπτεται το μουσείο που ιδρύθηκε το 1988 προς τιμήν του κορυφαίου Γεωργιανού σκηνοθέτη, ο οποίος ταλαιπωρήθηκε πολύ από το σοβιετικό καθεστώς αλλά επιβίωσε χάρη στο αναγνωρισμένο, ακόμα και από τους διώκτες του, ταλέντο του.
50 γραφεία στα οποία όλοι θα θέλαμε να δουλεύουμε
Η Google, το Facebook, το Instagram και η Apple είναι μερικές μόνο από τις εταιρείες στις οποίες θα θέλαμε να δουλεύουμε και από αρχιτεκτονικής άποψης
Αυτό το σπίτι με τα δύο εκατομμύρια κομμάτια Lego είναι το όνειρο κάθε παιδιού
Η Γαλλίδα designer Camille Walala δημιούργησε ένα σπίτι κανονικού μεγέθους με τουβλάκια Lego.
H τέχνη των κτιρίων: Οι καλύτερες φωτογραφίες του διαγωνισμού Art of Building για το 2019
Ο διεθνής καλλιτεχνικός διαγωνισμός Art of Building αναδεικνύει κάθε χρόνο την καλύτερη ψηφιακή φωτογραφία κτιρίου.
Μια ξύλινη καμπίνα σε σχήμα διαμαντιού καλυμμένη από βρύα στη μέση του δάσους
Η αρχιτεκτονική συναντά τη γοητεία του δάσους μέσα από τα βρύα που σκαρφαλώνουν σε κάθε γωνιά της καμπίνας.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή