Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
Ο Βασίλης Κρεμμυδάς καταρρίπτει έναν-έναν τους μύθους του 1821 (κι όχι μόνο το Κρυφό Σχολειό)
Βιβλίο

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς καταρρίπτει έναν-έναν τους μύθους του 1821 (κι όχι μόνο το Κρυφό Σχολειό)

Ο διακεκριμένος πανεπιστημιακός που πέθανε τον περασμένο Νοέμβριο είχε μιλήσει στον Θοδωρή Αντωνόπουλο για τους ευρέως διαδεδομένους μύθους της επανάστασης

«Αντίθετα με ό,τι διδασκόμασταν στο σχολείο,η Ιστορία δεν είναι κάτι στατικό και μονολιθικό, ούτε «θέσφατο». Αλλάζει, εξελίσσεται, αναθεωρείται και προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα που αποκαλύπτει η επιστημονική έρευνα.

 

Γι' αυτό κι έχουν πάντα ενδιαφέρον οι ιστορικές εκδόσεις, γι' αυτό δεν βαριέσαι ποτέ να μελετάς εποχές κι ανθρώπους, ακόμα κι αν έχεις διαβάσει ήδη τόσα και τόσα σχετικά» γράφει ο Θοδωρής Αντωνόπουλος σε μία παλαιότερη συνέντευξή του με τον διακεκριμένο πανεπιστημιακό Βασίλη Κρεμμύδα, ο οποίος πέθανε τον περασμένο Νοέμβριο. 

 

Στην εν λόγω συνέντευξη που είχε δημοσιευτεί, επίσης, Νοέμβριο αλλά το 2016, οι δυο τους είχαν μιλήσει για τις ιστορίες που γράφονται σαν παραμύθια και αντιστρόφως, για τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά αίτια της Επανάστασης υπό το φως σύγχρονων μαρτυριών, τον εγχώριο και διεθνή της αντίκτυπο, την παράλληλη με αυτήν διαπάλη συντήρησης και νεωτερικότητας, τις εμφύλιες συγκρούσεις, τον ρόλο των δανείων –εσωτερικών κι εξωτερικών–, και άλλα πολλά που μπορείτε να διαβάσετε παρακάτω:

 

— Τι παραπάνω προσθέτει το βιβλίο σας στην ιστοριογραφία για το '21;

Ως ιστορικός της Τουρκοκρατίας, συνεχίζω να αναζητώ εδώ τις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που οδήγησαν στην Επανάσταση και να εμβαθύνω στις αιτίες που την προκάλεσαν. Χάρη στους Ναπολεόντειους Πόλεμους και τις ανάγκες ανεφοδιασμού των εμπόλεμων ευρωπαϊκών χωρών από «ουδέτερα» πλοία, η ναυτιλία, το εμπόριο και τα συναφή επαγγέλματα γνώρισαν πρωτοφανή ανάπτυξη, δημιουργώντας νέα δεδομένα στην παραγωγή.

Στα χέρια των υπόδουλων Ελλήνων βρέθηκε ξαφνικά πολύ χρήμα – είναι χαρακτηριστική π.χ. η περίπτωση του ζάπλουτου Πελοποννήσιου τραπεζίτη και τοκογλύφου Νικολή Ταμπακόπουλου από τη Βυτίνα που μέσα σε πέντε χρόνια, παραμονές του '21, ήταν σε θέση να δανείσει περί τα 2 εκατ. γρόσια, ποσό ασύλληπτο ακόμα και για τα τωρινά δεδομένα, αφού αρκούσε για να ναυλώσει δεκατρία καράβια! Μπορούσε, μάλιστα, να συντηρεί μέχρι εκατό πολεμιστές, έναν μικρό στρατό δηλαδή.

Πολλά ήταν τα πλούτη που είχαν αποκομίσει οι εφοπλιστές αλλά και οι Έλληνες έμποροι των παροικιών. «Λεφτά υπήρχαν» που θα λέγαμε σήμερα, και μάλιστα άφθονα! Αυτή είναι η πρώτη «αποκάλυψη» του βιβλίου. Η άλλη είναι ότι στη διάρκεια της Επανάστασης διεξαγόταν μια συνεχής, αδυσώπητη πάλη ανάμεσα στην παράδοση και στη νεωτερικότητα, σύγκρουση που υπέβοσκε ήδη από πριν κι εκδηλώθηκε τόσο με τους πρώτους εμφυλίους του 1824-25 όσο και επί Καποδίστρια, οπότε η νεωτερικότητα κινδύνεψε περισσότερο.

 

[O μεγαλύτερος μύθος της Επανάστασης ] θα έλεγα ότι είναι αυτός με τη δήθεν ύψωση του λάβαρου από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό στη Μονή της Αγίας Λαύρας την 25η Μαρτίου του 1821, όπου τάχα ορκίστηκαν οι αγωνιστές. Η Επανάσταση στην Πελοπόννησο δεν ξεκίνησε καν την ημερομηνία εκείνη, αλλά λίγο νωρίτερα. Ο ίδιος ο Γερμανός, άλλωστε, στα απομνημονεύματά του αναφέρει ότι την ημέρα εκείνη βρισκόταν σε άλλο χωριό. Ο θρύλος της Λαύρας εντασσόταν στις μεταγενέστερες προσπάθειες να συνδεθεί η θρησκευτική με τη νεοαναδυόμενη εθνική ταυτότητα.

 


— Γιατί το λέτε αυτό; Δεν ήταν ο Καποδίστριας εκσυγχρονιστής;

Ήταν ένας συντηρητικός πολιτικός, οπαδός της «πεφωτισμένης δεσποτείας». Ήθελε να κυβερνά μόνος, δεν δεχόταν συμβουλές και υποδείξεις, ούτε καν από τους έμπιστούς του. Αποξενώθηκε έτσι τόσο από τον λαό όσο και από την ηγεσία της Επανάστασης. Το πολίτευμα που θα ταίριαζε σε ένα νέο και μοντέρνο, δηλαδή εθνικό, ανεξάρτητο κράτος, όπως η Ελλάδα, ήταν η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, με Σύνταγμα, Βουλή, εκλογές κ.λπ., πράγματα που απεχθανόταν ο Καποδίστριας. Πρέσβευε, μάλλον, απολυταρχικά ιδεώδη, σε αντίθεση με τα νεωτερικά που εκπροσωπούσε η αστική τάξη της εποχής (κυρίως οι νησιώτες) αλλά και η μετεπαναστατική ελληνική κοινωνία συνολικά, οπότε η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη.


— Ήταν τόσο απόλυτοι αυτοί οι διαχωρισμοί ανάμεσα σε νεωτερικότητα και συντήρηση;

Όχι, βέβαια. Π.χ. ο Μακρυγιάννης, πριν από το '21, ασχολούνταν για μια επταετία με το εμπόριο, δίχως αυτό να τον κάνει νεωτεριστή – απεναντίας. Ήταν λίγο θολά τα όρια, μπορούμε ωστόσο να πούμε γενικά ότι η νεωτερικότητα είχε «κατακτήσει» τη διανόηση, την αστική τάξη και τη ναυτιλία.


— Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η Τουρκοκρατία δεν ήταν πάντα τόσο δεσποτική και καταπιεστική, ότι υπήρχαν ελευθερίες, προνόμια κ.λπ.

Υπήρχαν, πράγματι, κάποιες προνομιούχες κοινότητες, η μόρφωση ήταν ελεύθερη, οι εμπορικές δραστηριότητες, η πίστη επίσης. Οι Οθωμανοί κατακτητές απαιτούσαν πολύ συγκεκριμένα πράγματα: να γεμίζουν τα κρατικά ταμεία με χρήμα. Τα άλλα δεν τους ένοιαζαν. Αναμφίβολα, όμως, ήταν ένα πολύ σκληρό καθεστώς για τους υπόδουλους. Δικαιώματα δεν είχαν, η φορολογία ήταν βαριά, οι αυθαιρεσίες και οι βαρβαρότητες της εξουσίας ήταν συχνές. Η ελληνική ήταν ουσιαστικά μια ευρωπαϊκή επανάσταση, άλλαξε το status quo στην Ανατολική Μεσόγειο, την ως τότε πολιτική της Ιεράς Συμμαχίας και το δόγμα περί ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

 

Η Ιστορία, δυστυχώς, δεν διδάσκει, αγαπητέ. Μας βοηθά μεν να διευρύνουμε την αντίληψή μας, όμως τα λάθη του παρελθόντος είμαστε καταδικασμένοι να τα επαναλάβουμε γιατί και οι άνθρωποι είμαστε αδιόρθωτοι, που λένε, αλλά και οι καταστάσεις αλλάζουν διαρκώς.... Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO
Η Ιστορία, δυστυχώς, δεν διδάσκει, αγαπητέ. Μας βοηθά μεν να διευρύνουμε την αντίληψή μας, όμως τα λάθη του παρελθόντος είμαστε καταδικασμένοι να τα επαναλάβουμε γιατί και οι άνθρωποι είμαστε αδιόρθωτοι, που λένε, αλλά και οι καταστάσεις αλλάζουν διαρκώς.... Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

 

— «Κρυφά σχολειά» δεν υπήρξαν πάντως, αυτό έχει πια καταρριφθεί ιστορικά.

Ακριβώς. Εκείνο που υπήρξε σε κάποια μοναστήρια ήταν «σπουδαστήρια», όπου οι εγγράμματοι μοναχοί δίδασκαν γραφή κι ανάγνωση στους νεότερους, μαζί με τη Βίβλο. Δεν επρόκειτο, βέβαια, για κάποια κρυφή ή παράνομη δραστηριότητα, χρησιμοποιήθηκε όμως κατά κόρον ο μύθος αυτός μέχρι και τις μέρες μας – φαντασθείτε ότι το θεωρούμενο «κρυφό σχολειό» στη Μονή Πεντέλης κατασκευάστηκε το '60 και αναπαλαιώθηκε καταλλήλως, μουτζούρωσαν τους τοίχους για να φαίνεται καπνισμένο από τα κεριά κ.λπ.!

 

— Και δεν είναι, βέβαια, ο μόνος μύθος της Επανάστασης αυτός... Εσείς ποιον θεωρείτε τον μεγαλύτερο;

Θα έλεγα αυτόν με τη δήθεν ύψωση του λάβαρου από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό στη Μονή της Αγίας Λαύρας την 25η Μαρτίου του 1821, όπου τάχα ορκίστηκαν οι αγωνιστές. Η Επανάσταση στην Πελοπόννησο δεν ξεκίνησε καν την ημερομηνία εκείνη, αλλά λίγο νωρίτερα. Ο ίδιος ο Γερμανός, άλλωστε, στα απομνημονεύματά του αναφέρει ότι την ημέρα εκείνη βρισκόταν σε άλλο χωριό. Το λάβαρο το ύψωσε, πράγματι, αλλά αυτό έγινε λίγες μέρες αργότερα, στην Πάτρα. Ο θρύλος της Λαύρας εντασσόταν στις μεταγενέστερες προσπάθειες να συνδεθεί η θρησκευτική με τη νεοαναδυόμενη εθνική ταυτότητα.

  

— Μια άλλη «αιρετική» άποψη λέει πως αν οι Έλληνες δεν «βιάζονταν» να επαναστατήσουν, θα κατακτούσαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία οικονομικά, χάρη στον ιδιαίτερο δυναμισμό τους σε αυτό τον τομέα.

Υπερβολές. Υπήρξε, πράγματι, προεπαναστατικά μια μεγάλη οικονομική άνθηση, η οποία όμως ανακόπηκε με τη λήξη των Ναπολεόντειων Πολέμων. Τα ευρωπαϊκά πλοία επέστρεψαν στις θάλασσες, εκτοπίζοντας τα ελληνικά, εμπόριο και συναλλαγές έπεσαν κατακόρυφα, επήλθε ανεργία, ύφεση και κρίση όχι μόνο στον ναυτιλιακό/εμπορικό τομέα αλλά και σε όλα τα εξαρτώμενα από αυτόν επαγγέλματα, από τον ναυπηγό, τον ξυλουργό και τον βιοτέχνη μέχρι τον βυρσοδέψη, τον μπακάλη και τον χαμάλη του λιμανιού.

Οι νέες κοινωνικές τάξεις που είχαν δημιουργήσει οι εξελίξεις έμεναν «ξεκρέμαστες», αφού δεν προστατεύονταν από το κράτος. Υπήρχαν, επιπλέον, μεγάλα χρηματικά κεφάλαια που παρέμεναν ανενεργά – κοντά στα άλλα, η Επανάσταση φάνταζε ιδεώδης λύση τόσο για τις επενδύσεις όσο και για την ανεργία!

 

Εκείνο που υπήρξε σε κάποια μοναστήρια ήταν «σπουδαστήρια», όπου οι εγγράμματοι μοναχοί δίδασκαν γραφή κι ανάγνωση στους νεότερους, μαζί με τη Βίβλο. Δεν επρόκειτο, βέβαια, για κάποια κρυφή ή παράνομη δραστηριότητα, χρησιμοποιήθηκε όμως κατά κόρον ο μύθος αυτός μέχρι και τις μέρες μας – φαντασθείτε ότι το θεωρούμενο «κρυφό σχολειό» στη Μονή Πεντέλης κατασκευάστηκε το '60 και αναπαλαιώθηκε καταλλήλως, μουτζούρωσαν τους τοίχους για να φαίνεται καπνισμένο από τα κεριά κ.λπ.!.... Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO
Εκείνο που υπήρξε σε κάποια μοναστήρια ήταν «σπουδαστήρια», όπου οι εγγράμματοι μοναχοί δίδασκαν γραφή κι ανάγνωση στους νεότερους, μαζί με τη Βίβλο. Δεν επρόκειτο, βέβαια, για κάποια κρυφή ή παράνομη δραστηριότητα, χρησιμοποιήθηκε όμως κατά κόρον ο μύθος αυτός μέχρι και τις μέρες μας – φαντασθείτε ότι το θεωρούμενο «κρυφό σχολειό» στη Μονή Πεντέλης κατασκευάστηκε το '60 και αναπαλαιώθηκε καταλλήλως, μουτζούρωσαν τους τοίχους για να φαίνεται καπνισμένο από τα κεριά κ.λπ.!.... Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

 

— Οπότε, τα αίτια του ξεσηκωμού ήταν σε μεγάλο βαθμό οικονομικά;

Καταρχάς, όχι. Η οικονομική κρίση της εποχής ήταν απλώς ο καταλύτης που τον επέσπευσε. Ούτε η διαφορετική πίστη ήταν η κύρια αιτία του – άλλωστε το Πατριαρχείο τον είχε καταδικάσει. Η νεοσύστατη έννοια του έθνους ήταν που διαφοροποιούσε βασικά τον υπόδουλο από τον κατακτητή. Μεγάλο ρόλο έπαιξαν, επίσης, η παιδεία και η οικονομική άνεση (ιδίως στις παροικίες) μια τάξης εύρωστης και ανοιχτής στα μηνύματα του Διαφωτισμού. Η Φιλική Εταιρεία εργαζόταν ήδη στην κατεύθυνση της ίδρυσης ενός ανεξάρτητου αστικού ελληνικού κράτους.


— Είχε, τελικά, ταξικό χαρακτήρα το '21, όπως πρότειναν κάποιοι ιστορικοί;

Με την έννοια ενός προλεταριάτου που εξεγείρεται, σίγουρα όχι. Δεν προκύπτει από πουθενά αυτό, ήταν μυθεύματα του ΚΚΕ και συγγραφέων όπως ο Γιάννης Κορδάτος. Τον πιστέψαμε πολύ τον Κορδάτο στα νιάτα μας, τραφήκαμε με αυτόν, αλλά δεν ήταν καν ιστορικός ο άνθρωπος, δεν είχε κάνει καμία σοβαρή έρευνα. Μέχρι ανύπαρκτες κοινωνικές τάξεις εφηύρε για να στηρίξει τους ισχυρισμούς του. Αφήστε, ειδικά από τα τέλη του 19ου αιώνα και μετά συνθλιβήκαμε οι ιστορικοί από τα δύο μεγάλα λιθάρια των μύθων, το ένα της Δεξιάς και της συντήρησης, το άλλο της Αριστεράς...

 

[Είχε, τελικά, ταξικό χαρακτήρα το '21, όπως πρότειναν κάποιοι ιστορικοί;] ―Με την έννοια ενός προλεταριάτου που εξεγείρεται, σίγουρα όχι. Δεν προκύπτει από πουθενά αυτό, ήταν μυθεύματα του ΚΚΕ και συγγραφέων όπως ο Γιάννης Κορδάτος. Τον πιστέψαμε πολύ τον Κορδάτο στα νιάτα μας, τραφήκαμε με αυτόν, αλλά δεν ήταν καν ιστορικός ο άνθρωπος, δεν είχε κάνει καμία σοβαρή έρευνα. Μέχρι ανύπαρκτες κοινωνικές τάξεις εφηύρε για να στηρίξει τους ισχυρισμούς του.


— Τα λεγόμενα θαλασσοδάνεια της Αγγλίας τι ρόλο έπαιξαν;

Περισσότερο συμβολικό, παρά ουσιαστικό. Ουσιαστικά, τα «προκάλεσε» η εξωτερική πολιτική των επαναστατημένων που έσπευσαν να ζητήσουν δάνεια απ' όλες τις τότε Μεγάλες Δυνάμεις, ώστε να αποσπάσουν μια έμμεση, έστω, αναγνώριση και να διεθνοποιηθεί το ελληνικό ζήτημα.

 

Ήδη, η Αγγλία το 1823 είχε αναγνωρίσει τα ελληνικά πλοία που έπλεαν στο Ιόνιο, το οποίο τότε διαφέντευε, ως πλοία εμπόλεμου έθνους, ενέργεια που, μαζί με τη σύναψη του πρώτου δανείου έναν χρόνο αργότερα, νομιμοποιούσε de facto την εξέγερση. Η Ρωσία, ως ανταγωνίστρια δύναμη, πρότεινε την ίδια εποχή τη δημιουργία τριών αυτόνομων, φόρου υποτελών ελληνικών κρατιδίων στον Σουλτάνο.

 

Ενώ, λοιπόν, ήταν μικρό το οικονομικό όφελος εκείνων των δανείων, αφού κιόλας μεγάλο μέρος τους «φαγώθηκε» στην πορεία, το πολιτικό και διπλωματικό τους αντίκρισμα ήταν μεγάλο. Γαλλική εφημερίδα της εποχής προεξοφλούσε ότι εφόσον οι Άγγλοι δάνεισαν την Ελλάδα, αυτή επρόκειτο σίγουρα να απελευθερωθεί.

 

Ναι, ήταν μιας μορφής εξάρτηση από την Αγγλία, αλλά ήταν οι ίδιοι οι ηγέτες των επαναστατών –ο Κολοκοτρώνης ανάμεσά τους– που το 1825, σε κρίσιμη φάση του αγώνα, με τον Ιμπραήμ να αλωνίζει στην Πελοπόννησο και να πολιορκεί ασφυκτικά το Μεσολόγγι, υπέγραψαν έκκληση να αναλάβει η Αγγλία την Ελλάδα υπό την προστασία της.


— Γράφετε κάπου ότι στη διάρκεια των δύο εμφυλίων της Επανάστασης οι αντίπαλοι δεν επεδίωκαν την εξολόθρευση αλλά τον προσεταιρισμό του αντιπάλου.

Ακριβώς. Επρόκειτο, ουσιαστικά, για κατ' ευφημισμόν εμφυλίους, αφού αντικείμενο της φιλονικίας ήταν το μοίρασμα της εξουσίας και στόχος η ένταξη του ενός στρατοπέδου στο άλλο – αμφότερες οι πλευρές γνώριζαν ότι δεν τις συνέφερε η αλληλοεξόντωση, αφού άλλος ήταν ο κοινός εχθρός, οπότε προσπάθησαν να την αποφύγουν, δόθηκε γενική αμνηστία στους ηττημένους κ.λπ.


— Είχαν, πράγματι, υποτιμήσει τον ελληνικό ξεσηκωμό οι Οθωμανοί;

Ναι, κι αυτό ήταν το μεγάλο τους λάθος. Υποτίμησαν όχι μόνο τον ξεσηκωμό, που θεώρησαν αρχικά μια ακόμα επαρχιακή εξέγερση, αλλά και το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον γι' αυτόν. Δεν είχαν, επίσης, υπολογίσει τη δύναμη των Ελλήνων στη θάλασσα, μια πλευρά του Αγώνα που δεν έχει προβληθεί όσο της αξίζει.

 

Έπειτα, μια μεγάλη, μακρινή εκστρατεία όπως εκείνη του Δράμαλη, σε εδάφη δύσβατα και με τον αντίπαλο να αποφεύγει να συγκρουστεί ευθέως αλλά να επιδίδεται σε ανταρτοπόλεμο, είχε πολύ υψηλό οικονομικό κόστος (το ίδιο και οι μετακινήσεις του οθωμανικού στόλου).

 

Όταν η στρατιά του Δράμαλη καταστράφηκε, ο Σουλτάνος δυσκολευόταν να οργανώσει μια άλλη, αντίστοιχου μεγέθους, και τότε προσέφυγε στον Ιμπραήμ.

 

— Ήταν όντως προχωρημένα για την εποχή τους τα πρώτα ελληνικά Συντάγματα;

Μπορώ να σας πω ότι ήταν πιο φιλελεύθερα και δημοκρατικά και από τα γαλλικά, δίχως να τα αντιγράφουν. Χρειάστηκε, βέβαια, να φτάσουμε στα 1843 ώστε να ικανοποιηθεί το επαναστατικό αίτημα όσον αφορά την καθιέρωση Συντάγματος και αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

 

— Ποιες προσωπικότητες του Αγώνα θα ξεχωρίζατε περισσότερο;

Τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη από τους στρατιωτικούς και τον, συχνά παρεξηγημένο, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο από τους πολιτικούς. Ο πρώτος διέθετε σπουδαίες στρατηγικές ικανότητες και ο δεύτερος ένα σοβαρό, εκσυγχρονιστικό πολιτικό όραμα.

 

—Πόσο σημαντική ήταν η συμμετοχή των Αρβανιτών στην Επανάσταση;

Πολύ. Αρβανίτες ήταν πολλοί οπλαρχηγοί αλλά και καπεταναίοι των νησιών. Φυσικά, και των Σουλιωτών η συμμετοχή ήταν σημαντική. Όμως, παρά την αλβανική τους καταγωγή, ήταν ενσωματωμένοι από αιώνες, διέθεταν πίστη χριστιανική κι ελληνική εθνική συνείδηση, ακόμα κι αν κάποιοι δεν μιλούσαν καν καλά ελληνικά.

 

— Τι ιστορικά διδάγματα μπορούμε να πάρουμε σήμερα από το '21;

Η Ιστορία, δυστυχώς, δεν διδάσκει, αγαπητέ. Μας βοηθά μεν να διευρύνουμε την αντίληψή μας, όμως τα λάθη του παρελθόντος είμαστε καταδικασμένοι να τα επαναλάβουμε γιατί και οι άνθρωποι είμαστε αδιόρθωτοι, που λένε, αλλά και οι καταστάσεις αλλάζουν διαρκώς.

 

— Εκτός από τα ιστορικά σας πονήματα, τα τελευταία χρόνια γράφετε και παιδικά παραμύθια...

Ιστορίες είναι, ξέρετε, και τα παραμύθια, προτιμότερα πάντως από τα παραμύθια που παρουσιάζονται σαν πραγματικές ιστορίες! Ξεκίνησα να γράφω περισσότερο ως διασκέδαση. Ήθελα να δείξω στον εγγονό μου πώς φτιάχνονται τα ιστιοφόρα, να τον πάω ένα νοητό ταξίδι...

 

Όταν διάβασε το πρώτο μου παραμύθι ο εκδότης, μου γύρεψε άλλα τέσσερα, του είπα αποκλείεται, εν τέλει όμως συμφώνησα, γιατί είναι κι ένας θαυμάσιος τρόπος να διδάσκεις Ιστορία σε μικρά παιδιά.

 

— Νοσταλγείτε καθόλου τα χρόνια που διδάσκατε;

Ναι, συχνά, περισσότερο δε τα χρόνια που δίδασκα στη Μέση Εκπαίδευση, γιατί διαφέρει και η επικοινωνία που έχεις με τους μαθητές.

 

Στο πανεπιστήμιο έχεις πια να κάνεις με ενήλικες. Μάλιστα, πάντα μιλούσα στους φοιτητές μου στον πληθυντικό, γιατί τους θεωρούσα ώριμους και ισότιμους πλέον πολίτες.

 

 

Info:

Βασίλης Κρεμμυδάς, «Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 – Τεκμήρια, αναψηλαφήσεις, ερμηνείες», εκδόσεις Gutenberg

Μαθήτευσε στο Εργαστήρι Δημοσιογραφίας και το αθηναϊκό underground press. Ως επαγγελματίας γραφιάς συνεργάστηκε μεταξύ άλλων με τις εκδόσεις Τερζόπουλος, τον ΔΟΛ, την Ελευθεροτυπία, το free press Metropolis, τα περιοδικά 01, 10% και Υποβρύχιο. Ανήκει στην συντακτική ομάδα της Lifo. Έχει επίσης ασχοληθεί με επιμέλειες κειμένων και εκδόσεων.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Η Μαρί Κόλβιν ήταν σαν πληγωμένο ζώο που είχε συρθεί σε μια σκοτεινή τρύπα»

Βιβλίο «Η Μαρί Κόλβιν ήταν σαν πληγωμένο ζώο που είχε συρθεί σε μια σκοτεινή τρύπα»

Μια νέα βιογραφία και δύο ταινίες τιμούν τη μνήμη της θρυλικής και αδικοχαμένης πολεμικής ανταποκρίτριας
1 ΩΡΑ ΠΡΙΝ
Τζάκι Τσαν: «Υπήρξα μεγάλο καθίκι, ήμουν λιώμα όλη μέρα»

Βιβλίο Τζάκι Τσαν: «Υπήρξα μεγάλο καθίκι, ήμουν λιώμα όλη μέρα»

Ο σούπερ σταρ των πολεμικών τεχνών και της οθόνης αποκαλύπτει στη νέα αυτοβιογραφία του τα θέματα που είχε με το αλκοόλ, τις σπατάλες και τις βίαιες συμπεριφορές
9.12.2018
Αρμάν Μαρί Λερουά: Ένας βιολόγος προσπαθεί να κάνει τον Αριστοτέλη κατανοητό στο ευρύ κοινό

Βιβλίο Αρμάν Μαρί Λερουά: Ένας βιολόγος προσπαθεί να κάνει τον Αριστοτέλη κατανοητό στο ευρύ κοινό

Στο βιβλίο "Η Λιμνοθάλασσα - Πώς ο Αριστοτέλης επινόησε την επιστήμη" ο καθηγητής του Imperial College γράφει για τη συνέχεια των όντων και των επιστημών με φόντο την απέραντη λιμνοθάλασσα της Καλλονής, στη Λέσβο
8.12.2018
Οι Κήποι  των Κρεμασμένων είναι ένα βιβλίο για τους Cure από 15 συγγραφείς-φαν

Βιβλίο Οι Κήποι  των Κρεμασμένων είναι ένα βιβλίο για τους Cure από 15 συγγραφείς-φαν

Δεκαπέντε συγγραφείς εμπνέονται από τα τραγούδια των Cure και γράφουν ιστορίες φαντασίας και πραγματικότητας.
7.12.2018
Ο Γιώργος Νταλάρας θα ήθελε να είναι λίγους πόντους πιο ψηλός

Βιβλίο Ο Γιώργος Νταλάρας θα ήθελε να είναι λίγους πόντους πιο ψηλός

Ο δημοφιλής ΄Έλληνας τραγουδιστής απαντά στο ερωτηματολόγιο του Προυστ, για το βιβλίο του Θανάση Λάλα «Γιώργος Νταλάρας... και το καλοκαίρι κρυώνω», που μόλις κυκλοφόρησε.
7.12.2018
«Φερμπότεν!..»: Η ιστορία της λογοκρισίας στην Ελλάδα

Βιβλίο «Φερμπότεν!..»: Η ιστορία της λογοκρισίας στην Ελλάδα

Την ελευθερία έκφρασης, τα όριά και τις προβληματικές της στη νεότερη Ελλάδα «ιχνηλατεί» το συλλογικό έργο «Λεξικό λογοκρισίας στην Ελλάδα – Καχεκτική δημοκρατία, δικτατορία, μεταπολίτευση« (εκδ. Καστανιώτης) σε επιμέλεια Δημήτρη Χριστόπουλου – Πηνελόπης Πετσίνη
6.12.2018
Θανάσης Καστανιώτης: «Αν ήμουν επιχειρηματίας, θα 'χα βγάλει εκατομμύρια»

Βιβλίο Θανάσης Καστανιώτης: «Αν ήμουν επιχειρηματίας, θα 'χα βγάλει εκατομμύρια»

Ο ιδρυτής του ομώνυμου οίκου δηλώνει ακόμα εκδότης και κάνει μια ενδιαφέρουσα αποτίμηση της πορείας του που εκτείνεται σε περισσότερες από πέντε δεκαετίες
5.12.2018
Η Λουσία Μπερλίν δεν είναι πια το «καλύτερα φυλαγμένο μυστικό» της αμερικανικής διηγηματογραφίας

Βιβλίο Η Λουσία Μπερλίν δεν είναι πια το «καλύτερα φυλαγμένο μυστικό» της αμερικανικής διηγηματογραφίας

Για πρώτη φορά κυκλοφορούν οι ιστορίες της και στα ελληνικά, ενώ η cult γύρω από τη συγγραφέα γιγαντώνεται, δεκαπέντε σχεδόν χρόνια μετά τον θάνατό της
5.12.2018
O Έρμαν Έσσε ως άγριο νιάτο και ως εξωφρενικός σύζυγος

Βιβλίο O Έρμαν Έσσε ως άγριο νιάτο και ως εξωφρενικός σύζυγος

Μια νέα βιογραφία εστιάζει στην ιδιοσυγκρασιακή φύση του μεγάλου Γερμανού συγγραφέα, που διάβαζε μεθυσμένος Τουργκένιεφ κρατώντας περίστροφο
4.12.2018
Για τον διηγηματογράφο Μανώλη Ρασούλη

Βιβλίο Για τον διηγηματογράφο Μανώλη Ρασούλη

Διηγήματά του από το 1972, που επανεκδόθηκαν πρόσφατα, δείχνουν πως ο μεγάλος στιχουργός θα μπορούσε να διαπρέψει και ως μεγάλος συγγραφέας
4.12.2018
4 βιβλία για τη σύγχρονη, πολύπλοκη πολιτική πραγματικότητα

Βιβλίο 4 βιβλία για τη σύγχρονη, πολύπλοκη πολιτική πραγματικότητα

Το Ισλάμ, οι δημοκρατίες, οι εκλογικές αναμετρήσεις είναι μερικά από τα θέματα που θίγονται σε αυτά τα βιβλία
4.12.2018
Χαρούκι Μουρακάμι: Φαβορί για το βραβείο Χειρότερου Σεξ στη Λογοτεχνία

Βιβλίο Χαρούκι Μουρακάμι: Φαβορί για το βραβείο Χειρότερου Σεξ στη Λογοτεχνία

Εκτός από αιώνιο φαβορί για το Νόμπελ λογοτεχνίας, ο διάσημος Ιάπωνας συγγραφέας διεκδικεί και το βραβείο «κακού σεξ» για τις ερωτικές περιγραφές του τελευταίου βιβλίου του
3.12.2018
6 σημαντικά ιστορικά βιβλία που αξίζει να διαβάσετε

Βιβλίο 6 σημαντικά ιστορικά βιβλία που αξίζει να διαβάσετε

Από το 1821 μέχρι τον πόλεμο του Χέμινγουεϊ, οι ιστορικοί της εποχής φτάνουν στον πυρήνα της Ιστορίας
2.12.2018
6 κλασικά βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν

Βιβλίο 6 κλασικά βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν

Από τον Θερβάντες ως τον Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον και τον Δαρβίνο
30.11.2018
41 ξεχωριστά βιβλία από την εκδοτική κίνηση του φθινοπώρου

Βιβλίο 41 ξεχωριστά βιβλία από την εκδοτική κίνηση του φθινοπώρου

Έλληνες και ξένοι συγγραφείς σε επιλογές για όλα τα γούστα
28.11.2018
34 σχόλια
Ταξινόμηση:
Προηγούμενα 12 Επόμενα
Βαγγέλης Βαγγέλης 12.3.2016 | 19:37
Νομίζω ο τίτλος του άρθρου, που παραπέμπει σε μια αποδομητική προσέγγιση της Ιστορίας, δεν ταιριάζει με το πνεύμα του κυρίου Κρεμμυδά, ο οποίος ως επιστήμονας απλώς συμμαζεύει τις υπερβολές.
Νεαντερταλ Νεαντερταλ 25.3.2018 | 10:00
τομ κρυφο σχολειο και ο χορος του ζαλογγου ηταν μυθοι. Δεν ηταν ποτε η επισημη ιστορια της επαναστασης
avatar atman 12.3.2016 | 20:12
ενδιαφερουσα συνεντευξη και οπως αναφερει στο προοιμιο η ιστορια δεν ειναι κατι στατικο αλλα ερμηνευεται εν πολλοις απο αυτον που την γραφει και την διαβαζει.
επομενως, καταρριπτεται ο μεγαλυτερος συγχρονος μυθος, που ορισμενοι κυκλοι των κοινωνικων "επιστημων" θελουν να περασουν: οτι αυτες οι επιστημες δεν ειναι "αφηγησεις" στην πραγματικοτητα αλλα hard και καλα sciences.

αφηνοντας λοιπον αυτα, δεν κρυβει μια ιδεολογικη προτιμηση στο αποσμαμα "Η νεοσύστατη έννοια του έθνους ήταν που διαφοροποιούσε βασικά τον υπόδουλο από τον κατακτητή." το θεμα καταντα technicallity αλλα το "ρωμεικο" και οι "ρωμιοι" ειχαν επιγνωση της διαφορετικοτητας τους.
Και σιγουρα δεν περιμεναν την νεοσυστατη και καλα αυτη λεξη για να νιωσουν την διαφορετικοτητα και την καταπιεση και απο τον Οθωμανο, αλλα και απο τον Βενετο και τον "Φραγκο". Ελεος οι διαχωρισμοι αυτοι υπαρχουν απο τον 13αι με την 4η σταυροφορια που ηρθε ο ρωμεικος κοσμος σε τοσο μεγαλη επαφη με τους "φραγκους".

Τωρα αν ηταν εθνος ή εθνοτητα για μενα ειναι technicality ορος. ΤΟ θεμα ειναι οτι υπηρχε η "κολλα" του ρωμεικου που μπορουσε να ξεσηκωσει ανθρωπους απο τα σφακια ως την χαλκιδικη. και αυτη η κολλα, για βαλεις το κεφαλι σου στον "τορβα" (με κινδυνο να σε γδαρουν ζωντανο βλ Δασκαλογιαννης), ποτε δεν ειναι πεντε φραγκα παραπανω ή λιγοτερα.

περνωντας τωρα στον τιτλο: γιατι το τοσο κολλημα που ξεκινησε η επανασταση; Ειναι γνωστο οτι η πρωτη πολη που καταληφθηκε ηταν η Καλαματα στις 23 Μάρτη 1821 και η συγκεντρωτη των ενοπλων που την απελευθερωσαν εγινε στην Μάνη καποιες μερες νωριτερα.
Επισης ειναι γνωστο οτι τοτε ο χρονος καθοριζονταν απο τις θρησκευτικες εορτες και οτι ο Ευαγγελισμος ήταν οροσημο.

Επισης η θρησκεια εκεινη την εποχη επαιζε τεραστιο ρολο στις ζωες των ανθρωπων, για τον αυτοπροσδιορισμο τους, αλλα και στην καταταξη τους στην βαθμιδα του απολυταρχικου δεσποτικου καθεστωτος (ακα χαλιφατο).

Και εν κατακλειδα: η ταυτοτητα ειναι κατι ευπλαστο αλλος κατα κυριο λογο ειναι ολυμπιακος και μετα οτιδηποτε αλλο. Αναμεσα στις πολλαπλες ταυτοτητες που ειχε ο κοσμος εκεινη την εποχη υπηρχε και η ταυτοτητα του ρωμιου και του χριστιανου.

Ολη αυτη η ιστορια με αυτη τη ταυτοτητα μου φαινεται σαν να προσπαθουμε να πεισουμε τους ευατους μας οτι αυτο που αποκαλουμε σημερα ελληνικο εθνος, διακτινιστηκε απο τους εγκυκλοπαιδιστες του 18αι. Τοσο απιθανη πρόταση όσοι και αυτοι που αναζητουν την καταγωγη τους απο τους "Ελ".

ΥΓ. για το αν υπηρξε η οχι το κρυφο σχολειο το βρισκω ισως και πιο βαρετο ερωτημα αν η επανασταση σηκωθηκε στις 25 στην αγια λαυρα ή στις 23 καπου αλλου η γουατεβερ. Το σιγουρο ητνα οτι το καθεστως τοτε ηταν βαθια απολυταρχικο.
ΥΓ2. Συνηθως τα διεθνη γεγονοτα και τα ιστορικα γεγονοτα δεν εχουν μια συγκεκριμενη ημερομηνια, πχ,. ναι μεν η 9/11 εγινε στις 9/11 αλλα ποιος μπορει ν α πει με ακριβεια ποτε ξεκινησε ο εμφυλιος στην συρια;;; Ηταν η ταδε διαδηλωση ή δεινα συγκρουση που τον ξεκινησε;;; Επομενως το ερωτημα 25η ή 23 ή Αγια Λαυρα ή οτιδηποτε αλλο ειναι ξεκαθαρα ελαχιστης σημασιας. Ομφαλοσκοπουμε προσπαθωντας ορτισμενοι να μειωσουν την σημασια μιας επαναστασης που εφερε μεγαλη προοδο. Μην ξεχανμε και τα επιτευγματα αυτων των 200 χρονων.
avatar 8bf88a17 13.3.2016 | 16:05
το "ρωμεικο" και οι "ρωμιοι" ειχαν επιγνωση της διαφορετικοτητας τους Πηγή: www.lifo.gr
Aναφέρεστε στους κατεκτημένους - από τους Ρωμαίους - Έλληνες; Αυτούς που θεωρείται πως στο τέλος των 1500+ χρόνων της (Ανατολικής) Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (που τους κατέκτησε λέμε) την είχαν "κάνει" ελληνική; Και που στο καπάκι τρώνε και τέσσερις αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας;; Αυτή τη διαφορετικότητα εννοείτε; Γερό "γονίδιο".
avatar atman 13.3.2016 | 22:31
Για γονίδιο μιλάνε μόνο κάτι περίεργοι τύποι ντυμένοι στα μαύρα. Εγω αναφέρομαι σε αυτούς που αυτοαποκαλουντουσαν Ρωμιοι. Τοσο απλα, Και οι οποίοι κατα βαση ειναι τα απομεινάρια του ελληνιστικου κόσμου ο οποίος έγινε ελληνορωμαικος με την αντικατάσταση της πολιτικης εξουσιας των ελληνιστικων βασιλέιων με την ρωμαϊκή.
avatar atman 13.3.2016 | 22:33
Btw ο ρωμαϊκού πολιτισμός είχε γίνει ήδη ελληνορωμαικος κανένα 2αιωνες μετα την κατάκτηση του ελλαδικού χώρου.
avatar
Ανώνυμος/η 25.3.2017 | 15:07
καποιοι εζησαν με καποια συνειδηση χιλιαδες χρονια πριν ανακαλυψουν το γονιδιο. Το αν χρειαζεστε καποιο γονιδιο για να νοιωθεις πιο πολυ Ελληνας η Ελληναρας εμενα δεν μου χρειαζεται. Μεινε με το γονιδιο σου
avatar Βεβαιως 26.3.2018 | 09:43
@8bf88a17
Η αμφισβητηση της αληθειας τρωγεται, η αμφισβητηση ομως του μυθου ειναι επικινδυνη. Η τεχνικη του να μειωνουμε αυτον με τον οποιο μιλαμε για να τον εξουδετερωσουμε εν συνεχεια, ειναι γνωστη και σαν Ψυχολογικη τρομοκρατια. Αφου εγινες ενα με "κατι περιεργους τυπους ντυμενους στα μαυρα" ευκολο να καταπολεμηθεις απο τις λευκες δυναμεις του καλου.
Πρεπει να μαθεις, μια και καλη, οτι ΟΛΑ ειναι ελληνικα, κι αυτα που δεν ειναι τα κανουμε!
Το μονο που αλλαξε, επι 1500 χρονια, ηταν οτι οι "ελληνιστικοι βασιλεις" αντικαταστηθηκαν απο Ρωμαιους Καισαρες και απο Τουρκους Σουλτανους. Τι πρεπει να πει κανεις για να καταλαβεις το τοσο απλο;
Ου μπλεξεις που λενε κατι περιργοι τυποι...
avatar Antonis 14.3.2016 | 23:00
Πολύ σημαντική η παρατήρησή σου για την προϋπαρξη της εθνοτικής συνείδησης. Όμως η διαφορά ανάμεσα στην εθνότητα και το έθνος δεν είναι ασήμαντη. Όσο υπήρχε η πρώτη, οι εξεγέρσεις εναντίον των Οθωμανών είτε ήταν τοπικές είτε απέβλεπαν στην αναβίωση της ρωμέικης (βυζαντινής) αυτοκρατορίας. Μόνο η ανάδυση της ιδέας του έθνους (δηλαδή της πολιτικά ενοποιημένης εθνότητας) στα τέλη του 18ου αι. θα μπορούσε να οδηγήσει στην επανάσταση του 1821, με το συγκεκριμένο χαρακτήρα και στόχευση που είχε η τελευταία (δηλ. το έθνος-κράτος).

Όσον αφορά τους διάφορους μύθους (Κρυφό Σχολειό, Αγία Λαύρα κ.α.), μπορεί όντως να είναι δευτερεύοντες σε σχέση με το κυρίαρχο γεγονός της Επανάστασης, έχουν όμως συμβάλει σημαντικά στη διαμόρφωση του εθνικού φαντασιακού. Γι' αυτό ένας εξορθολογισμός δεν βλάπτει. Π.χ. δεν χρειάζεται ο μύθος της Αγιας Λαύρας για να αντιληφθούμε πόσο σημαντικός ήταν ο θρησκευτικός παράγοντας. Αρκεί μόνο η ανάγνωση της επικεφαλίδας της επαναστατικής προκήρυξης του Υψηλάντη: ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ.
avatar atman 15.3.2016 | 13:07
χμμ οι ταυτοτητες συνυπαρχουν το ιδιο και οι σκοποι. η μετεπειτα ιστορια της μεγαλης ιδεας, και το γεγονος οτι η επανασταση ξεκινησε στην ... μολδοβλαχια (ρουμανια), αλλα και τα οραματα του Ρηγα,δεν με κανουν σιγουρο οτι οι επαναστατες του 21 ειχαν στο μυαλο τους ενα κρατος οπως αυτο που τους προεκυψε.
avatar Antonis 15.3.2016 | 16:38
@atman
Σίγουρα, οι περισσότεροι εξακολουθούσαν να οραματίζονται το παλιό σχήμα, μέσα όμως από το πρίσμα της νέας, εθνικιστικής, ιδέας.
π.χ. συμμετοχή των αλλόγλωσσων ορθόδοξων, αλλά σταδιακή μετατροπή τους σε Έλληνες, πολιτική ομογενοποίηση (αντί φόρου υποτελείς επαρχίες στο αυτοκρατορικό κέντρο-Κωνσταντινούπολη) κ.α.
Η εθνική κινητοποίηση και το όραμα της μόνιμης (και όχι περιστασιακής) ενότητας που δημιούργησε η νέα ιδεολογία δεν απαντά σε καμία προγενέστερη περίοδο της ελληνικής ιστορίας.
avatar Μανόλης 25.3.2016 | 22:14
@ atman
Ενδιαφέρουσες πολλές από τις παρατηρήσεις σου, αλλά όσον αφορά στις συγκεκριμένες ημερομηνίες, το θέμα είναι σοβαρότερο απ' όσο το παρουσιάζεις. Ναι, υπάρχουν συγκεκριμένες ημερομηνίες με διαδηλώσεις και βίαιες συγκρούσεις που οδήγησαν στον εμφύλιο στη Συρία, αλλά ίσως δεν υπάρχει συγκεκριμένη ημερομηνία με «επίσημη» έναρξή του. Όπως ίσως δεν υπάρχει «επίσημη» ημερομηνία έναρξης της ελληνικής επανάστασης. Από τη στιγμή που ο ΠΠ Γερμανός δεν ύψωσε το λάβαρο στις 25/3 στην Αγ. Λαύρα και κρυφά σχολειά δεν υπήρξαν, καταλαβαίνουμε ότι οι λόγοι για τους οποίους γενεές Ελλήνων γαλουχήθηκαν με αυτούς τους μύθους δεν είναι τυχαίοι. Και είναι ακόμα πολλοί αυτοί που πιστεύουν σε αυτούς.
avatar Βεβαιως 26.3.2018 | 09:30
@Atman
Συμφωνα με αλλους ιστορικους λεγομασταν "ρωμιοι" απ τους οθομανους που μας ειχαν ενα με τους Ρωμαιους, βλ. Ανατολικη Ρωμυλια. Η δε λεξη Γραικος βγαινει κατ αλλους απο το λατινικο agricola, δηλαδη γεωργος/χωριατης και κατ αλλους απο το γαλικο "Γκρες" που σημαινει γουρουνι, δηλαδη αξεστος. Οι περιηγητες της εποχης που περασαν τον ελλαδικο χωρο πηγαινοντας κυρια για τους αγιους τοπους μαρτυρουν γι αυτο.
Τι εθνικη συνειδηση ειχαν οι "ραγιαδες" των βαλκανιων την εποχη που μιλαμε δεν εχει εξακριβωθει, καθε νεοσυστατη χωρα, οπως η Ελλαδα του σημερα, εχει δικη της αποψη, σκληρα εθνοκεντρικη, αρα αμφισβητησιμη.
Αν οι "λεπτομερειες" περι ημερας, τοπου, κρυφου σκολιου, και αλλες πολλες ειναι ασημαντες βασιζουμε την ιστορια μας σε ασημαντα ψεματα. Ειναι σημαντικο.
avatar
Ανώνυμος/η 12.3.2016 | 23:59
Θαυμασια συνεντευξη.. μπραβο!
avatar
Ανώνυμος/η 13.3.2016 | 14:29
I just don't get how Kapodistrias contributed to the Constitution of Switzerland, was deeply disliked by the "Democrat" Metternich, and was an authoritarian at the same time. Maybe that seems contadictory just to me.
Puff!
avatar Antonis 14.3.2016 | 23:11
Κάπου τα μπέρδεψε ο κ. Κρεμμυδάς. Ο Γιάνης Κορδάτος (ο πρώτος Γιάνης με ένα ν) δεν χαρακτήριζε την επανάσταση προλεταριακή αλλά αστική (δηλ. δημιούργημα των εμπόρων). Ο αριστερός μύθος της προλεταριακής επανάστασης προέκυψε αργότερα.
avatar Dimitri from Athens 16.3.2016 | 02:05
Ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τον κ. Κρεμμυδά. Με όλο τον σεβασμό ας μου επιτραπούν κάποιες επισημάνσεις. Για ευκολία αναφέρω και τον τίτλο της ενότητας πέρα απ το σημείο ενδιαφέροντος.

Γιατί το λέτε αυτό; Δεν ήταν ο Καποδίστριας εκσυγχρονιστής;
<<Ήταν ένας συντηρητικός πολιτικός, οπαδός της «πεφωτισμένης δεσποτείας». Ήθελε να κυβερνά μόνος, δεν δεχόταν συμβουλές και υποδείξεις, ούτε καν από τους έμπιστούς του. Αποξενώθηκε έτσι τόσο από τον λαό όσο και από την ηγεσία της Επανάστασης. Το πολίτευμα που θα ταίριαζε σε ένα νέο και μοντέρνο, δηλαδή εθνικό, ανεξάρτητο κράτος, όπως η Ελλάδα, ήταν η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, με Σύνταγμα, Βουλή, εκλογές κ.λπ.,>>
Θεωρητικά θα ταίριαζε. Τη στιγμή που η Μάνη ζητούσε ανεξαρτησία απ το νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος και ο Μιαούλης έκαψε τον στόλο στην εξέγερση της Ύδρας, καταλαβαίνει κανείς ότι η φράση του Καποδίστρια «είναι σφάλμα να δώσουμε ξυράφι στα χέρια ενός βρέφους», ήταν απόλυτα δικαιολογημένη.

— Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η Τουρκοκρατία δεν ήταν πάντα τόσο δεσποτική και καταπιεστική, ότι υπήρχαν ελευθερίες, προνόμια κ.λπ.
<<Υπήρχαν, πράγματι, κάποιες προνομιούχες κοινότητες, η μόρφωση ήταν ελεύθερη, οι εμπορικές δραστηριότητες, η πίστη επίσης. Οι Οθωμανοί κατακτητές απαιτούσαν πολύ συγκεκριμένα πράγματα: να γεμίζουν τα κρατικά ταμεία με χρήμα. Τα άλλα δεν τους ένοιαζαν.>>
Δεν πρέπει να ξεχνάμε τους βίαιους εξισλαμισμούς και τις αρπαγές των παιδιών των Χριστιανών. Στα δικαστήρια επίσης δεν υπήρχε καμμία μα καμμία περίπτωση να κερδίσει δίκη ένας Χριστιανός απέναντι σε Μουσουλμάνο, όσο δίκιο και να είχε. Ούτε η πίστη ήταν ελεύθερη φυσικά. Οποιοσδήποτε Τούρκος μπορούσε να απαγάγει Χριστιανό-ή και να τον/την εξαναγκάσει σε Εξισλαμισμό. Με κρατική «οδηγία», όπως θα λέγαμε σήμερα, εξαναγκάστηκαν σε εξισλαμισμό πολλές χιλιάδες Αλβανοί.

— «Κρυφά σχολειά» δεν υπήρξαν πάντως, αυτό έχει πια καταρριφθεί ιστορικά.
<<Ακριβώς. Εκείνο που υπήρξε σε κάποια μοναστήρια ήταν «σπουδαστήρια», όπου οι εγγράμματοι μοναχοί δίδασκαν γραφή κι ανάγνωση στους νεότερους, μαζί με τη Βίβλο. Δεν επρόκειτο, βέβαια, για κάποια κρυφή ή παράνομη δραστηριότητα, χρησιμοποιήθηκε όμως κατά κόρον ο μύθος αυτός μέχρι και τις μέρες μας…>>
Το θέμα δεν είναι αν υπήρχαν ή όχι σχολεία «φανερά». Σαφώς και υπήρχαν αν και στην αρχή της Τουρκοκρατίας ήταν λίγα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μετά γίνανε
«πολλά». Το θέμα όμως είναι αυτοί που σπούδαζαν σ αυτά τα σχολεία, πως πήγαιναν σ αυτά και πως σπούδαζαν. Το γεγονός ότι επιτρεποταν ένα σχολείο από τις Αρχές (για διαφόρους λόγους), δεν σημαίνει ότι οι κατά τόπους Τούρκοι το δέχονταν ασυζητητί και χωρίς αντίρρηση. Και φυσικά δεν «άνοιγαν» παντού σχολεία αλλά μόνο στις μεγάλες πόλεις. Μακριά απ τις πόλεις τον ρόλο του σχολειού αναλάμβαναν τα Μοναστήρια. Πάντα υπήρχε κάποια σκοπιά που ειδοποιούσε όταν εμφανιζόταν κάποιος Οθωμανός, ενώ το μάθημα γινόταν «σεμνά και ταπεινά», μακρυά από αδιάκριτα βλέμματα. Τυπικά υπήρχαν ελληνικά σχολεία. Πρακτικά η φοίτηση σ αυτά συχνά μπορούσε να είναι ως και επικίνδυνη. Πρακτικά λοιπόν υπήρχε κρυφό σχολειό.

— Οπότε, τα αίτια του ξεσηκωμού ήταν σε μεγάλο βαθμό οικονομικά;
<<Καταρχάς, όχι. Η οικονομική κρίση της εποχής ήταν απλώς ο καταλύτης που τον επέσπευσε. Ούτε η διαφορετική πίστη ήταν η κύρια αιτία του – άλλωστε το Πατριαρχείο τον είχε καταδικάσει.>>
Ας μη χάνουμε το δάσος. Η καταπίεση των Χριστιανών από τους Μουσουλμάνους ήταν μια από τις σοβαρότερες αιτίες για το ξέσπασμα της επανάστασης. Δεν ήταν η μόνη εξέγερση άλλωστε. Όλους τους αιώνες της σκλαβιάς έγιναν ένα σωρό επαναστάσεις και σε πολλές απ αυτές πρωτοστατούσαν ιερείς όπως στην περίπτωση του Διονυσίου του Φιλόσοφου. Η δε καταδίκη απ το Πατριαρχείο δεν αποτελεί κάποια απόδειξη για του λόγου το αληθές. Και στην περίπτωση του Διονυσίου του Φιλόσοφου η Ιερά Σύνοδος τον είχε καθαιρέσει. Δεν νομίζω ότι θα μπορούσε κάποιος να περιμένει διαφορετική αντιμετώπιση από άτομα που ζούσαν στο στόμα του λύκου.
avatar
Ανώνυμος/η 16.3.2016 | 12:30
Πολύ ενδιαφέροντα σημεία! Μπράβο!!
avatar tktk 24.3.2018 | 14:54
Ταυτίστηκαν πολύ όμως με "το στόμα του λύκου" τόσο κατα την προέλαση των Οθομανών τον 15ο αιώνα όσο κι αργότερα. Μην ξεχνάμε και τις δηλώσεις περί "θεόσταλτης" τιμωρίας.
Μάλλον βόλευε την εκκλησία η διατήρηση μεν του χριστιανικού έθνους, υπό την επιτήρηση και ουσιαστικά διοίκηση της εκκλησίας δε.
Γεγονός είναι επίσης η μεγάλη αντίθεσή της προς τον ευρωπαικό και ελληνικό διαφωτισμό που σίγουρα συνέβαλαν στην επανάσταση.
Δεν πρεπει να κρίνουμε με βάση τη συμπάθεια που μπορεί να εχει κανείς για την χριστιανική εκκλησία. Ο ρόλος της ήταν τουλάχιστον διφορούμενος αν όχι εντελώς αρνητικός, γι αυτό και η μετέπειτα προσπάθεια για "υπόθαλψη" της επανάστασης με ψευδή στην ουσία γεγονότα.
avatar
Ανώνυμος/η 25.3.2016 | 10:56
προς τους εκκλησιοκεντρικους
εχουν ανάγει τον Καποδίστρια σε ιδανικό κυβερνήτη
Ηταν ενας νεοφιλελεύθερος ενας Σημίτης της εποχης του.
Δεχεστε τον Σημιτη ; Τον απορριπτουν
δεχονται τον Καποδίστρια

μαλλον αλλοιωνουν την ιστορια
avatar mo1983 25.3.2017 | 11:08
Φίλε η σύγκριση Καποδίστρια και Σημίτη στην καλύτερη περίπτωση θα τη χαρακτήριζα άστοχη... αυτο μονο.
avatar ntenis 25.3.2016 | 11:11
Μια συνέντευξη που αποκαλύπτει νέες ιστορικές πτυχές κατόπιν εύρευνας πάντα έχει ενδιαφέρον. Έχει υποθεί ότι την ιστορία την γράφουν οι νικητές. Αυτό μας προιδεάζει ότι ο ιστορικός, αν όχι επιτηδευμένα, αλλά τουλάχιστον συναισθηματικά οδηγούμενος, την γράφη κάτω από το πρίσμα του δικού του φακού. Η ιστορία είναι πολύ εύπλαστη διότι όσο δίνεται στον ιστορικό η δυνατότητα να εμβαθύνη την έρευνά του τόσο θα βρίσκει καινούργιους σπόρους για να φυτέψει στις συνειδήσης. Πέρα λοιπόν από τα γεγονότα που όλοι μπορούν να παραδεχθούν και να συμφωνήσουν, τα υπόλοιπα στην ιστορία κυμαίνονται ανάμεσα στα ευρήματα της εκάστοτε έρευνας , στη εφυία του ερευνητή ιστορικού και την μυθοπλασία των αντιλήψεών του με κύριο γνώμονα τις δικές του πεποιθήσεις . Εν κατακλέιδη: ο καθένας πιστέυει ότι του αρέσει ή ότι τον βολέυει.
avatar paris3 29.9.2016 | 12:37
Για την ύπαρξη του κρυφού σχολειού υπάρχει σοβαρός αντίλογος.Ακόμη και ο Βερέμης το παραδέχεται, όταν στριμώχνεται.http://www.antibaro.gr/article/6553
avatar paris3 30.9.2016 | 10:41
«Το πρώτο βήμα για να εξοντώσεις ένα έθνος, είναι να διαγράψεις τη μνήμη του. Να καταστρέψεις τα βιβλία του, την κουλτούρα του, την ιστορία του. Μετά να βάλεις κάποιον να γράψει νέα βιβλία, να κατασκευάσει μια νέα παιδεία, να επινοήσει μια νέα ιστορία. Δεν θα χρειαστεί πολύς καιρός για να αρχίσει αυτό το έθνος να ξεχνά ποιο είναι και ποιο ήταν».
Μίλαν Κούντερα

Ο κλασικός πίνακας του Νικόλαου Γύζη «Κρυφό σχολειό». Δεξιά, το εξώφυλλο του βιβλίου Ο κλασικός πίνακας του Νικόλαου Γύζη «Κρυφό σχολειό». Δεξιά, το εξώφυλλο του βιβλίου Τα τελευταία είκοσι χρόνια διάφοροι επιστήμονες, ιστορικοί, φιλόλογοι, δημοσιογράφοι, με βιβλία ή άρθρα τους, προσπαθούν να αναθεωρήσουν και να «εκσυγχρονίσουν» την ελληνική ιστορία για το καλό μας. Κάτι χρήσιμο εφ’ όσον χρησιμοποιούν νέες πηγές που φωτίζουν το παρελθόν. Συνήθως όμως επιχειρούν τη διαστρέβλωση και αποσιώπηση της ιστορικής αλήθειας (από το… συνωστισμό της Σμύρνης, διά χειρός Μαρίας Ρεπούση, έως τις… απωθούμενες Σουλιώτισσες στην άκρη του γκρεμού του Ζαλόγγου, διά χειρός Βάσως Ψιμούλη).

Κορυφαίο παράδειγμα συστηματικής αποδόμησης, το Κρυφό Σχολειό που θεωρείται σήμερα… μύθος, με την αγαστή συνεργασία των ΜΜΕ. Περιληπτικά τα επιχειρήματα της «σχολής» αυτής: Δεν υπήρξε η ανάγκη του, αφού ποτέ δεν διώχτηκε η παιδεία των υπόδουλων Ελλήνων. Δεν υπάρχουν σχετικές πηγές. Η Εκκλησία το χρησιμοποίησε για να θεωρείται ευεργέτιδα του έθνους. Η ενδελεχής μελέτη του Γιώργου Κεκαυμένου «Το Κρυφό Σχολειό – το χρονικό μιας ιστορίας» (κυκλοφόρησε τον περασμένο Δεκέμβριο από τις «Εναλλακτικές Εκδόσεις») διαθέτει:

Πληθώρα πρωτότυπων ιστορικών πηγών για τη διωκόμενη παιδεία των υποδούλων σχεδόν σ’ όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Μαρτυρίες ξένων περιηγητών, όπως και επιφανών ιερωμένων πριν από την Επανάσταση του 1821 (εντυπωσιακό όταν μιλούν οι τελευταίοι για «γένος των Ελλήνων», «εράσμιον φωνήν ελληνικήν», «αδιατίμητον ελευθερία», «καθωμιλημένη κοινή των Ελλήνων γλώσσα»). Μαρτυρίες για κρυφά σχολειά αλλά και για κρυφές εκκλησιές. Παράλληλα, ο ερευνητής συγγραφέας παραθέτει συνοπτικά τις απόψεις των αναθεωρητών ιστορικών, αντικρούοντάς τες νηφάλια και τεκμηριωμένα με τα στοιχεία που καταθέτει. Ητοι:

** Δεκαεπτά μαρτυρίες για την απαγόρευση της παιδείας και της θρησκευτικής ελευθερίας από τους Τούρκους. Ο αρχιγραμματέας του Οικουμενικού Πατριαρχείου Θεοδόσιος Ζυγομαλάς (1580), ο Αγγλος περιηγητής Τζορτζ Σάντις (1610), ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρης (1620), ο Ιησουίτης ιερωμένος Φρανσουά Ρικό (1650), ο Αγγλος διπλωμάτης Πολ Ρικό (1678), ο επίσκοπος Καλαβρύτων Ηλίας Μηνιάτης (1688), ο Αδαμάντιος Κοραής (1801), Κρήτες επαναστάτες (1866) κ.ά.

** Πέντε πηγές για κλεισίματα σχολείων από τους Τούρκους. Ενδεικτικά ο λόγιος και αγαπημένος μαθητής του Κοραή, Κωνσταντίνος Κούμας, γράφει σε τρίτο πρόσωπο το 1828 για τα παιδικά του χρόνια στη Λάρισα: «Δεκαετής έγινε χωρίς να ίδη ούτε εκκλησίαν (την είχαν κρημνίσει οι Τούρκοι) ούτε κοινόν σχολείον, διότι εφυλάττετο έγκλειστος, διά τον φόβον των Γιανιτσάρων… Πολλοί έπιπταν θύματα των Γιανιτσάρων ατιμωρητί εις τους δρόμους… Η τιμή των αρρένων εθυσιάζετο εις τα άγρια πάθη των».

** Εννιά μαρτυρίες για κρυφό σχολειό πριν από το 1821, αλλά και μετά έως την απελευθέρωση: Ευγένιος Βούλγαρης (1771), Μάρκος Δραγούμης (1785), Κωνσταντίνος Οικονόμος (1821), Στέφανος Κανέλλος (1822) κ.ά. (ορισμένα αποσπάσματα στο επάνω κείμενο).

Ο συγγραφέας δημοσίευσε την πρώτη μορφή της μελέτης του στο κοινωνικό-πολιτικό διαδικτυακό σάιτ Antivaro.gr και την ολοκλήρωσε με το βιβλίο αυτό. Συνοψίζοντας, τονίζει:

Οι Τούρκοι επέβαλλαν στους Ελληνες ένα συνεχή και καθολικό περιορισμό, ενίοτε και απαγόρευση της παιδείας. Τυπικά η κεντρική διοίκηση δεν επέβαλλε περιορισμούς κι απαγορεύσεις στους Ελληνες, όμως ανενόχλητα ασκούσαν τυραννική καταπίεση οι τοπικοί Τούρκοι διοικητές, οι γενίτσαροι και ο τούρκικος όχλος με τη σιωπηρή ανοχή ή αδιαφορία της Υψηλής Πύλης.

Ως «κρυφό σχολειό» θεωρείται κάθε σχολείο που λειτουργούσε κρυφά από τους Τούρκους είτε σε απόμερες εκκλησίες και μοναστήρια αλλά και μαθήματα σε σπίτια, που γίνονταν μυστικά από τους Τούρκους. Το κρυφό σχολειό δεν αφορά μόνο την πρώτη σκοτεινή Τουρκοκρατία, αλλά φτάνει έως το πρώτο μισό του 19ου αιώνα και μέχρι τις παρυφές του 20ού.

Πλούσια η βιβλιογραφία στο τέλος με τουλάχιστον πενήντα πηγές και διακόσιες αναφορές σε σχετικές μελέτες και άρθρα.

avatar mo1983 25.3.2017 | 11:12
Αγαπητε συμφωνώ σε ολα αυτα που λες και γράφεις. Άλλωστε κι εγω πιστεύω ακριβώς το ίδιο για το κρυφό σχολείο. Όμως οι "έγκυροι" ιστορικοί σημερα όπως πχ η Ρεπούση εχουν άλλες πηγές γιαυτο και στριμώχτηκαν οι ανθρωποι στη Σμύρνη. Πλεον ειναι στο χέρι του καθενός να ψαχτεί. Δεν το κανουν ολοι δικαίωμα τους ειναι.
Προηγούμενα 12 Επόμενα

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΡΟΣΦΑΤΑ