Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Η ορμητική επιστροφή του Γιώργου Χειμωνά

Οι εκδόσεις Πατάκη επανακυκλοφορούν άπαντα τα πεζά του Γιώργου Χειμωνά σε επιμέλεια Ελένης Κεχαγιόγλου, εμπλουτισμένα με κείμενα φίλων, κριτικά δοκίμια και φωτογραφικό υλικό με επιπλέον πληροφορίες για το αρχείο και το έργο του. Η LiFO δίνει πρώτη μια πλήρη επισκόπηση του τόμου που θα κυκλοφορήσει στις 11 Απριλίου.
Εικονογράφηση στηριγμένη σε φωτογραφία από το Αρχείο Χειμωνά.

Αν το κείμενο, όπως το ήθελε ο Γιώργος Χειμωνάς, δεν είναι παρά ένα σώμα που δεν καταλήγει, τότε μένει ανοιχτό στον χρόνο για να διαβαστεί, να δοξαστεί ή να κατακρεουργηθεί, να επιστρέψει για να θυμίσει την αιώνια καταγωγή του.

 

Κάπως έτσι συμβαίνει με τα α-χρονικά γραπτά του Χειμωνά, που επανέρχονται για να μας τονίσουν το αιώνιο θάμβος τους στη συναστρία των ελληνικών γραμμάτων. Να δικαιώσουν αυτό που πάντοτε ήθελε να εξαιρεθεί και να θυμίσουν αυτό που πρόκειται να γίνει στο μέλλον.

 

Μονάχα έτσι μπορεί να διαιωνιστεί ο αμφίσημος λόγος του Ηράκλειτου ή των τραγικών, επιβεβαιωμένος από τις αντιφάσεις της Ιστορίας και τη συμπαντικότητα της ποιητικής μεταφοράς που εκείνος, σε ρόλο μάντη Τειρεσία ή προφήτη, είδε να σπαρταράει στο εσωτερικό του ελληνικού λόγου όχι ως κάτι αποστασιοποιημένο αλλά ολοζώντανο, βγαλμένο ως γέννα ή καθολική μοίρα.

 

«Θεωρώ τον εαυτό μου λαϊκό συγγραφέα» έλεγε για να θυμίσει την αυτονόητη θνητή καταγωγή του αυτός ο «θαυματοποιός του λαϊκού πανηγυριού», ο κατεργάρης μάγος.

 

Του άξιζαν δικαιωματικά τα σκήπτρα και ο θρόνος. Ήταν, άλλωστε, ο μεταμφιεσμένος σε Έλληνα Άμλετ.


Άλλωστε, το σωκρατικό δαιμόνιο, ο ερμητικός συμβολισμός του Ευριπίδη ή ο περιπαικτικός λόγος του Αισχύλου τις στιγμές της ύψιστης σοβαρότητάς τους δεν είναι παρά το αποτέλεσμα μιας ατιθάσευτης μεταφοράς που τσίμπησε η χειρουργικής ακρίβειας πένα του γιατρού-αλχημιστή Χειμωνά με ιερό δέος και δεινότητα και την παρέδωσε στους ανώνυμους γείτονες ή στους ανυπεράσπιστους ασθενείς (σωμάτων ή λόγων): στην Ελισώ ή στον Καπετάν Λαμπρινό και τον σγουρομάλλη γιο του Μάνιο.

 

Με τη Λούλα Αναγνωστάκη, στο σπίτι τους στην οδό Καψάλη στο Κολωνάκι.
Με τη Λούλα Αναγνωστάκη, στο σπίτι τους στην οδό Καψάλη στο Κολωνάκι.

 

Ωστόσο, ο ίδιος δεν έβγαλε ούτε στιγμή την αυτοκρατορική μπέρτα του με το κόκκινο της πορφύρας που φρόντιζε να σε σέρνει σε κάθε βασιλικής αίγλης λόγο με κέντρο αναφοράς το αμαρτωλό γένος των Ατρειδών. Του άξιζαν δικαιωματικά τα σκήπτρα και ο θρόνος.

 

Ήταν, άλλωστε, ο μεταμφιεσμένος σε Έλληνα Άμλετ. «Αγαπώ κάνω ένδοξο έναν άνθρωπο» έλεγε στον Εχθρό του ποιητή. Τίποτα λιγότερο από βασιλικές τιμές και δόξα.


Από κει, με αυτά τα δώρα θα επιστρέψει στα μυθοπλαστικά του σύμπαντα όπως η Καβάλα, απ' όπου κρατά η καταγωγή του, η Ξάνθη ή η Θεσσαλονίκη και η οδός Τσιμισκή. Θα φτάσει μέχρι το Παρίσι, όπως ο ίδιος, αφού η αποστολή του είναι αυτή του ποιητή που εξακτινώνεται σε όλα τα μήκη και πλάτη, επαναπροσδιορίζοντας το βίωμα.

 

Ξέρει πάντα ότι θα βρει έναν τραχύ δρόμο γεμάτο αμφιβολίες γιατί: «Μακριά μέσα σε σκιές υπάρχει μια παρθένα οδός, με περιμένει το ίχνος μου». Κανένας προορισμός δεν είναι οριστικός, αφού τα πάντα διαρκώς μεταμορφώνονται σε κάτι άλλο, ενώ για κάθε λέξη υπάρχει η αντίθετή της.

 

Σε κάθε εννοιολόγηση, σε κάθε πτυχή του επιβλητικού εαυτού του, κρύβεται ένα σκανδαλιάρικο παιδί του Ηράκλειτου που παίζει με τα ζάρια στα άκρα του νοήματος.

 

Σε όλα όμως υπάρχει μια σκηνοθεσία, μια ατελείωτη εικονοποιία και μια περφόρμανς διαρκείας: «Ο κόσμος να γίνει εικόνα. Αυτή θα είναι η τελευταία ζωή των ανθρώπων να τους σκεπάσει μια εικόνα» γράφει χαρακτηριστικά στους Χτίστες.


Αυτό το αρμονικό μέσα στο χάος παιχνίδι από λέξεις, εικόνες, αφηγήματα και μυθολογικά σύμπαντα θα διαμορφώσει την κοσμοθεωρία του Γιώργου Χειμωνά, στην οποία προστρέχουμε διαρκώς, και τώρα για έναν ακόμα ουσιαστικότερο λόγο, την αναμενόμενη κυκλοφορία του τόμου με άπαντα τα πεζά του από τις εκδόσεις Πατάκη, σε επιμέλεια Ελένης Κεχαγιόγλου, σε περίπου 600 σελίδες.

 

Η εμπλουτισμένη με σχολιαστικά κείμενα φίλων, αυτοβιογραφικό κείμενο του ίδιου (Η βιογραφία της όρασής μου), αλλά και κριτικά δοκίμια, έκδοση γύρω από το έργο του –η πρώτη έκδοση ήταν το 2005 από τον Καστανιώτη– απλώς επιβεβαιώνει την ανεξίτηλη επιβολή του γαλαξία του Χειμωνά, γεμάτου από διηγήματα, οιονεί μεγάλα προφορικά αφηγήματα, μικρές ιστορίες για μεγάλες συνθήκες που ανάγονται σε ένα ενιαίο τελικά πεζογράφημα, το οποίο διαβάζεται σαν ένα και μοναδικό ποίημα.

 

Στο πρώτο μέρος της έκδοσης δεσπόζουν τα εισαγωγικά κείμενα των Ευριπίδη Γαραντούδη, Μάρως Δούκα, Γιώργου Βέλτσου, Αλέξανδρου Ίσαρη και στο τέλος το αυτοβιογραφικό κείμενο και οι λογοτεχνικές κριτικές, όπως τις είχε επιλέξει η Λούλα Αναγνωστάκη.

 

Από το εισαγωγικό κείμενο του Γαραντούδη μαθαίνουμε, επίσης, ότι τα κατάλοιπα του αρχείου του Γιώργου Χειμωνά και της Λούλας Αναγνωστάκη παραχωρήθηκαν πρόσφατα από τον γιο τους Θανάση Χειμωνά στο Εργαστήριο Νεοελληνικής Φιλολογίας, καθώς και ότι κάποια χειρόγραφα δεν βρέθηκαν ποτέ, όπως αυτό του περίφημου Σπιτιού της Γερτρούδης, το οποίο έγραφε, πριν πεθάνει, στο Παρίσι – ένα γοητευτικό μυστήριο, αντίστοιχο με αυτό που θα συνοδεύει για πάντα το όνομά του.

 

Με τον γιο του Θανάση Χειμωνά, στο Πεδίον του Άρεως, στα τέλη της δεκαετίας του 1970.
Με τον γιο του Θανάση Χειμωνά, στο Πεδίον του Άρεως, στα τέλη της δεκαετίας του 1970.


Σύμφωνα με μια κυκλική συνθήκη, αν και ο ίδιος θα προτιμούσε τη μορφή της σπείρας, η διαδρομή του Γιώργου Χειμωνά στα γράμματα ξεκινάει με τον προφητικό Πεισίστρατο και ολοκληρώνεται με τον εσχατολογικό Εχθρό του ποιητή και ενδιάμεσους σταθμούς τη συγκλονιστική Εκδρομή, τον αξεπέραστο Γιατρό Ινεότη, το εμβληματικό Μυθιστόρημα, τον Γάμο, τον Αδελφό, τους αξέχαστους Χτίστες ή το τρίπτυχο των Ταξιδιών.

 

Σε κάθε περίπτωση, η χειρονομία που απηύθυνε μέσα από τα έργα αυτά δεν ήταν ούτε καταφατική ούτε αποφατική, αλλά μια πράξη απελευθέρωσης, σε αντίθεση με ένα δεσμευτικά επεξηγηματικό σύμπαν όπου ο λόγος κυριαρχεί δυναστικά στις έννοιες.

 

Εδώ, αντίθετα, αυτές δείχνουν να εννοιολογούν και εννοιολογούνται από μόνες τους, αποκαλύπτοντας μια ολάκερη οντολογία, όπου πυθαγόρειοι, ελεάτες και ο Ηράκλειτος γίνονται ένα.

 

Άλλωστε, ο λόγος και η ποίηση έφτιαξαν από κοινού τον κόσμο στις εσχατιές του χάους. Φιλία και νείκος συνυπάρχουν στα άκρα της αφήγησης: στην αρχή, στον Πεισίστρατο, επικρατεί η φιλία, στο τέλος, στον Εχθρό του ποιητή, το νείκος. Όσο για τη βία, πάντα ζητούμενο και δημιουργική, λειτουργεί καταλυτικά ως έκρηξη, ξάφνιασμα ή ανάγκη.

 

Με τη Λούλα Αναγνωστάκη, στο σπίτι τους στην οδό Καψάλη στο Κολωνάκι.
Με τη Λούλα Αναγνωστάκη, στο σπίτι τους στην οδό Καψάλη στο Κολωνάκι.


Σε αυτή την ατελείωτη φαντασμαγορία από εκρήξεις, λέξεις και σκηνοθεσίες δεν ξεχωρίζει το φασματικό από το πραγματικό, καθώς όνειρο και πραγματικότητα γίνονται ένα με τα μυθοπλαστικά πρόσωπα που αποκτούν ρεαλιστικές διαστάσεις σε αντιστοιχία με τις καθημερινές φιγούρες των αρρώστων και των μυθολογικών συμβόλων: ο Πεισίστρατος, ο γιατρός Ινεότης, η Κυβέλη, ο Αδελφός, η γητεύτρα Τενάγκνε, η Ελένη, εκπροσωπούν όλους τους ανθρώπους και ποτέ μια αυτόνομη, αυθύπαρκτη, σολιψιστικού τύπου μονάδα.

 

Αυτό κάνει κι ο ίδιος ο ποιητής, καθώς μιλάει όχι για εκείνον αλλά εν ονόματι του γένους: «Είμαι ένα διάστημα και περιέχω όλους τους ανθρώπους και όχι τα αισθήματά τους και τις σκέψεις τους, αλλά τα πρόσωπά τους και τα μέρη του κορμιού τους το χρώμα των ρούχων τους τα δάχτυλα κι άλλη δυνατότητα να ζω δεν έχω παρά να τους παρακολουθώ και να τους φαντάζομαι και να τους υποδύομαι κι ακόμα και το πρόσωπό μου αλλάζει κι όλος ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπινα κομμάτια η μύτη το μέτωπο οι ακρινές ακραίες τριχίτσες των φρυδιών τα λόγια το χέρι τα διακρίνω ξεχωριστά κι αταίριαστα να αιωρούνται πάνω από τους ανθρώπους κι από τα σπίτια και φωσφορίζουν μέσα από τα σβηστά παράθυρα και μέσα από τις νύχτες τα διακρίνω το μάτι του στην άσφαλτο το μέτωπό του στον ουρανό» (Η Εκδρομή).


Τα πάντα ακούγονται ή ηχούν με μια υπερθετική δυνατότητα και ένα μπαρόκ εκτόπισμα που εύλογα θυμίζει τον τόσο αγαπημένο και μεταφρασμένο από τον Χειμωνά Ουίλλιαμ Σαίξπηρ: τα δάση και οι άνθρωποι κάνουν θόρυβο, η φύση γεννά, οι λύπες φτεροκοπούν και απελευθερώνονται «οστά από μεγάλες αισθήσεις που ξαφνικά τα ξέθαψε μια βροχή».

 

Ο Γιώργος Χειμωνάς την εποχή που ολοκλήρωνε τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή Θεσσαλο-
νίκης.
Ο Γιώργος Χειμωνάς την εποχή που ολοκλήρωνε τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή Θεσσαλο- νίκης.

 

Οι λέξεις μοιάζουν εν τέλει να αυτονομούνται, όπως τα φτερά του Δαίδαλου στον πλατωνικό μύθο, και να λειτουργούν από μόνες τους ακόμα και αν είναι προϊόντα μιας απόλυτα επεξεργασμένης και άρα ηθικής πράξης ή ενός συμπαντικού πλάνου. Ο μάντης, άλλωστε, αρχαιόθεν ήξερε πάντοτε τι έλεγε και τι έκανε ακόμα και τη στιγμή της αποχώρησης, που δεν ήταν παρά η αρχή της επιστροφής του.

 

Ή, όπως γράφει ο Γιώργος Βέλτσος στο αποχαιρετιστήριο προς αυτόν ποίημά του:

 

Με απαγχονισμένα τα ιδανικά
από τα κορδόνια των παπουτσιών του
κρέμεται δίχως τα σανδάλια του Ερμή
που του τα υποσχέθηκε
Αλλά δεν τον ενδιέφεραν τα φτερά
Το αηδόνι του ήταν κουρδιστό
κι ο αυτοκράτορας, το παρωνύμιο της αθανασίας.

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε φιλολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αισθητική (Essex) και στην Πολιτική Θεωρία (LSE). Μετάφρασε βιβλία αγαπημένων της συγγραφέων (όπως Ντελέζ και Χόμπσμπαουμ) και από το 2000 έχει την ευτυχία να δημοσιογραφεί σε περιοδικά κι εφημερίδες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η τελευταία συνέντευξη του Γιώργου Χειμωνά
Ένας από τους πιο δριμείς και μοναχικούς Έλληνες συγγραφείς πέθανε το 2000. Τον θυμόμαστε μέσα από τα τελευταία δημόσια λόγια του, όπως τα είπε στον Αλέξη Σταμάτη
Η Λούλα Αναγνωστακη διαβάζει η ίδια ολόκληρο το έργο της «Ουρανός κατακόκκινος»
Από μια κασέτα που η ίδια είχε δώσει στον Σταμάτη Κραουνάκη.
Όλα για τη Λούλα Αναγνωστάκη
Μια βουτιά στο σύμπαν της κορυφαίας Ελληνίδας συγγραφέως στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Σκέψεις, εντυπώσεις, προοπτικές.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ο Γιάννης Παλαβός γράφει διηγήματα γιατί έχει ανάγκη να εκτεθεί
Ο συγγραφέας των διηγημάτων «Το παιδί» και «Αστείο» δεν θα επιχειρήσει να γράψει μυθιστόρημα γιατί δεν του ταιριάζει από άποψη ιδιοσυγκρασίας
Ο Χρίστος Κυθρεώτης έγραψε ένα από τα πιο απολαυστικά μυθιστορήματα των τελευταίων ετών
Στο «Εκεί που ζούμε» ο ήρωάς του, ο Αντώνης, ετοιμάζεται στα 35 του να κάνει ένα καινούργιο ξεκίνημα στο εξωτερικό και νιώθει ότι είναι η τελευταία φορά που θα είναι νέος
Προδημοσίευση: Τα εσώψυχα του Ντίνου Χριστιανόπουλου
Οι εκδόσεις ΙΑΝΟΣ κυκλοφορούν αυτές τις μέρες ένα σπάνιο ντοκουμέντο με τολμηρές, ανέκδοτες συνομιλίες του μεγάλου Θεσσαλονικιού ποιητή. Η LiFO εξασφάλισε ορισμένα ζουμερά αποσπάσματα.
Τα Γεμιστά έγιναν ταινία
Τρέμε Ευθύμη Φιλίππου...
Τι ετοιμάζουν οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι τους προσεχείς μήνες;
Ένα φθινόπωρο γεμάτο βιβλία
Νάνος Βαλαωρίτης: Στο σπίτι του δύο φορές
Ενα εμπνευσμένο και εμπνευστικό κείμενο του Νάνου Βαλαωρίτη (+ ανέκδοτες φωτογραφίες)
«Δεν μ' αρέσουν τα δόγματα, μ' αρέσουν οι σκέψεις»: 'Ένα απόγευμα στο σπίτι του Νάνου Βαλαωρίτη
Ένα 25λεπτο φιλμ – ντοκουμέντο που γύρισε στο σπίτι του μέγιστου εκλιπόντος πριν από τρία χρόνια ο Θοδωρής Σκριβάνος και προβάλλεται πρώτη φορά.
Αναγνώσεις: Ο Νάνος Βαλαωρίτης διαβάζει ποιήματα από την τελευταία του ποιητική συλλογή
Από τον Πάρι Ταβιτιάν και την Μερόπη Κοκκίνη
Στέφανος Ξενάκης: «Κάθε μέρα που δεν αγάπησες είναι μια μέρα που δεν έζησες»
Μία συζήτηση για τη σημασία της αυτοβελτίωσης, την απώλεια και τα social media με τον συγγραφέα του απόλυτου best seller στην Ελλάδα.
Διαβάζοντας σε τρένα, αεροπλάνα και σημεία αναμονής
Λέμε συχνά ότι τα βιβλία είναι φθηνά ταξίδια. Ανοίγεις μια σελίδα και ο κόσμος αλλάζει.
Αχμέτ Αλτάν: "Δεν θα ξαναδώ τον κόσμο"
Το "βιβλίο της φυλακής" ενός μεγάλου τούρκου συγγραφέα.
«Οι νεκροί μας συναντούν στα όνειρα»: Το πένθος δεν ταιριάζει στην Πάτι Σμιθ
Μετά τον Ρόμπερτ Μάπλθορπ και τον σύζυγό της, η Πάτι Σμιθ διατηρεί τους ελεγειακούς τόνους και στο τρίτο βιβλίο με τα απομνημονεύματά της όπου δεσπόζει η μορφή του Σαμ Σέπαρντ
Η Αλκυόνη Παπαδάκη, δημοφιλέστατη λογοτέχνης, αφηγείται τη μυθιστορηματική της ζωή
Η συγγραφέας που γεννήθηκε στο Νιοχωριό Χανίων και ζει στο Μαρούσι δεν έζησε ούτε απλά ούτε εύκολα...
Εντουάρ Λουί: Ο νεαρός συγγραφέας που έγινε η πιο μαχητική φωνή υπέρ της εργατικής τάξης στη Γαλλία
Ένας από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς της νέας γενιάς, ο 26χρονος Εντουάρ Λουί, σε μία συνέντευξη για τη σημασία του να είσαι διαφορετικός και να μεγαλώνεις σε ένα περιβάλλον απόλυτης φτώχειας και απομόνωσης
4 βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν
Επιλογές από τη νέα εκδοτική κίνηση
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή