Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Η ορμητική επιστροφή του Γιώργου Χειμωνά

Οι εκδόσεις Πατάκη επανακυκλοφορούν άπαντα τα πεζά του Γιώργου Χειμωνά σε επιμέλεια Ελένης Κεχαγιόγλου, εμπλουτισμένα με κείμενα φίλων, κριτικά δοκίμια και φωτογραφικό υλικό με επιπλέον πληροφορίες για το αρχείο και το έργο του. Η LiFO δίνει πρώτη μια πλήρη επισκόπηση του τόμου που θα κυκλοφορήσει στις 11 Απριλίου.
Εικονογράφηση στηριγμένη σε φωτογραφία από το Αρχείο Χειμωνά.

Αν το κείμενο, όπως το ήθελε ο Γιώργος Χειμωνάς, δεν είναι παρά ένα σώμα που δεν καταλήγει, τότε μένει ανοιχτό στον χρόνο για να διαβαστεί, να δοξαστεί ή να κατακρεουργηθεί, να επιστρέψει για να θυμίσει την αιώνια καταγωγή του.

 

Κάπως έτσι συμβαίνει με τα α-χρονικά γραπτά του Χειμωνά, που επανέρχονται για να μας τονίσουν το αιώνιο θάμβος τους στη συναστρία των ελληνικών γραμμάτων. Να δικαιώσουν αυτό που πάντοτε ήθελε να εξαιρεθεί και να θυμίσουν αυτό που πρόκειται να γίνει στο μέλλον.

 

Μονάχα έτσι μπορεί να διαιωνιστεί ο αμφίσημος λόγος του Ηράκλειτου ή των τραγικών, επιβεβαιωμένος από τις αντιφάσεις της Ιστορίας και τη συμπαντικότητα της ποιητικής μεταφοράς που εκείνος, σε ρόλο μάντη Τειρεσία ή προφήτη, είδε να σπαρταράει στο εσωτερικό του ελληνικού λόγου όχι ως κάτι αποστασιοποιημένο αλλά ολοζώντανο, βγαλμένο ως γέννα ή καθολική μοίρα.

 

«Θεωρώ τον εαυτό μου λαϊκό συγγραφέα» έλεγε για να θυμίσει την αυτονόητη θνητή καταγωγή του αυτός ο «θαυματοποιός του λαϊκού πανηγυριού», ο κατεργάρης μάγος.

 

Του άξιζαν δικαιωματικά τα σκήπτρα και ο θρόνος. Ήταν, άλλωστε, ο μεταμφιεσμένος σε Έλληνα Άμλετ.


Άλλωστε, το σωκρατικό δαιμόνιο, ο ερμητικός συμβολισμός του Ευριπίδη ή ο περιπαικτικός λόγος του Αισχύλου τις στιγμές της ύψιστης σοβαρότητάς τους δεν είναι παρά το αποτέλεσμα μιας ατιθάσευτης μεταφοράς που τσίμπησε η χειρουργικής ακρίβειας πένα του γιατρού-αλχημιστή Χειμωνά με ιερό δέος και δεινότητα και την παρέδωσε στους ανώνυμους γείτονες ή στους ανυπεράσπιστους ασθενείς (σωμάτων ή λόγων): στην Ελισώ ή στον Καπετάν Λαμπρινό και τον σγουρομάλλη γιο του Μάνιο.

 

Με τη Λούλα Αναγνωστάκη, στο σπίτι τους στην οδό Καψάλη στο Κολωνάκι.
Με τη Λούλα Αναγνωστάκη, στο σπίτι τους στην οδό Καψάλη στο Κολωνάκι.

 

Ωστόσο, ο ίδιος δεν έβγαλε ούτε στιγμή την αυτοκρατορική μπέρτα του με το κόκκινο της πορφύρας που φρόντιζε να σε σέρνει σε κάθε βασιλικής αίγλης λόγο με κέντρο αναφοράς το αμαρτωλό γένος των Ατρειδών. Του άξιζαν δικαιωματικά τα σκήπτρα και ο θρόνος.

 

Ήταν, άλλωστε, ο μεταμφιεσμένος σε Έλληνα Άμλετ. «Αγαπώ κάνω ένδοξο έναν άνθρωπο» έλεγε στον Εχθρό του ποιητή. Τίποτα λιγότερο από βασιλικές τιμές και δόξα.


Από κει, με αυτά τα δώρα θα επιστρέψει στα μυθοπλαστικά του σύμπαντα όπως η Καβάλα, απ' όπου κρατά η καταγωγή του, η Ξάνθη ή η Θεσσαλονίκη και η οδός Τσιμισκή. Θα φτάσει μέχρι το Παρίσι, όπως ο ίδιος, αφού η αποστολή του είναι αυτή του ποιητή που εξακτινώνεται σε όλα τα μήκη και πλάτη, επαναπροσδιορίζοντας το βίωμα.

 

Ξέρει πάντα ότι θα βρει έναν τραχύ δρόμο γεμάτο αμφιβολίες γιατί: «Μακριά μέσα σε σκιές υπάρχει μια παρθένα οδός, με περιμένει το ίχνος μου». Κανένας προορισμός δεν είναι οριστικός, αφού τα πάντα διαρκώς μεταμορφώνονται σε κάτι άλλο, ενώ για κάθε λέξη υπάρχει η αντίθετή της.

 

Σε κάθε εννοιολόγηση, σε κάθε πτυχή του επιβλητικού εαυτού του, κρύβεται ένα σκανδαλιάρικο παιδί του Ηράκλειτου που παίζει με τα ζάρια στα άκρα του νοήματος.

 

Σε όλα όμως υπάρχει μια σκηνοθεσία, μια ατελείωτη εικονοποιία και μια περφόρμανς διαρκείας: «Ο κόσμος να γίνει εικόνα. Αυτή θα είναι η τελευταία ζωή των ανθρώπων να τους σκεπάσει μια εικόνα» γράφει χαρακτηριστικά στους Χτίστες.


Αυτό το αρμονικό μέσα στο χάος παιχνίδι από λέξεις, εικόνες, αφηγήματα και μυθολογικά σύμπαντα θα διαμορφώσει την κοσμοθεωρία του Γιώργου Χειμωνά, στην οποία προστρέχουμε διαρκώς, και τώρα για έναν ακόμα ουσιαστικότερο λόγο, την αναμενόμενη κυκλοφορία του τόμου με άπαντα τα πεζά του από τις εκδόσεις Πατάκη, σε επιμέλεια Ελένης Κεχαγιόγλου, σε περίπου 600 σελίδες.

 

Η εμπλουτισμένη με σχολιαστικά κείμενα φίλων, αυτοβιογραφικό κείμενο του ίδιου (Η βιογραφία της όρασής μου), αλλά και κριτικά δοκίμια, έκδοση γύρω από το έργο του –η πρώτη έκδοση ήταν το 2005 από τον Καστανιώτη– απλώς επιβεβαιώνει την ανεξίτηλη επιβολή του γαλαξία του Χειμωνά, γεμάτου από διηγήματα, οιονεί μεγάλα προφορικά αφηγήματα, μικρές ιστορίες για μεγάλες συνθήκες που ανάγονται σε ένα ενιαίο τελικά πεζογράφημα, το οποίο διαβάζεται σαν ένα και μοναδικό ποίημα.

 

Στο πρώτο μέρος της έκδοσης δεσπόζουν τα εισαγωγικά κείμενα των Ευριπίδη Γαραντούδη, Μάρως Δούκα, Γιώργου Βέλτσου, Αλέξανδρου Ίσαρη και στο τέλος το αυτοβιογραφικό κείμενο και οι λογοτεχνικές κριτικές, όπως τις είχε επιλέξει η Λούλα Αναγνωστάκη.

 

Από το εισαγωγικό κείμενο του Γαραντούδη μαθαίνουμε, επίσης, ότι τα κατάλοιπα του αρχείου του Γιώργου Χειμωνά και της Λούλας Αναγνωστάκη παραχωρήθηκαν πρόσφατα από τον γιο τους Θανάση Χειμωνά στο Εργαστήριο Νεοελληνικής Φιλολογίας, καθώς και ότι κάποια χειρόγραφα δεν βρέθηκαν ποτέ, όπως αυτό του περίφημου Σπιτιού της Γερτρούδης, το οποίο έγραφε, πριν πεθάνει, στο Παρίσι – ένα γοητευτικό μυστήριο, αντίστοιχο με αυτό που θα συνοδεύει για πάντα το όνομά του.

 

Με τον γιο του Θανάση Χειμωνά, στο Πεδίον του Άρεως, στα τέλη της δεκαετίας του 1970.
Με τον γιο του Θανάση Χειμωνά, στο Πεδίον του Άρεως, στα τέλη της δεκαετίας του 1970.


Σύμφωνα με μια κυκλική συνθήκη, αν και ο ίδιος θα προτιμούσε τη μορφή της σπείρας, η διαδρομή του Γιώργου Χειμωνά στα γράμματα ξεκινάει με τον προφητικό Πεισίστρατο και ολοκληρώνεται με τον εσχατολογικό Εχθρό του ποιητή και ενδιάμεσους σταθμούς τη συγκλονιστική Εκδρομή, τον αξεπέραστο Γιατρό Ινεότη, το εμβληματικό Μυθιστόρημα, τον Γάμο, τον Αδελφό, τους αξέχαστους Χτίστες ή το τρίπτυχο των Ταξιδιών.

 

Σε κάθε περίπτωση, η χειρονομία που απηύθυνε μέσα από τα έργα αυτά δεν ήταν ούτε καταφατική ούτε αποφατική, αλλά μια πράξη απελευθέρωσης, σε αντίθεση με ένα δεσμευτικά επεξηγηματικό σύμπαν όπου ο λόγος κυριαρχεί δυναστικά στις έννοιες.

 

Εδώ, αντίθετα, αυτές δείχνουν να εννοιολογούν και εννοιολογούνται από μόνες τους, αποκαλύπτοντας μια ολάκερη οντολογία, όπου πυθαγόρειοι, ελεάτες και ο Ηράκλειτος γίνονται ένα.

 

Άλλωστε, ο λόγος και η ποίηση έφτιαξαν από κοινού τον κόσμο στις εσχατιές του χάους. Φιλία και νείκος συνυπάρχουν στα άκρα της αφήγησης: στην αρχή, στον Πεισίστρατο, επικρατεί η φιλία, στο τέλος, στον Εχθρό του ποιητή, το νείκος. Όσο για τη βία, πάντα ζητούμενο και δημιουργική, λειτουργεί καταλυτικά ως έκρηξη, ξάφνιασμα ή ανάγκη.

 

Με τη Λούλα Αναγνωστάκη, στο σπίτι τους στην οδό Καψάλη στο Κολωνάκι.
Με τη Λούλα Αναγνωστάκη, στο σπίτι τους στην οδό Καψάλη στο Κολωνάκι.


Σε αυτή την ατελείωτη φαντασμαγορία από εκρήξεις, λέξεις και σκηνοθεσίες δεν ξεχωρίζει το φασματικό από το πραγματικό, καθώς όνειρο και πραγματικότητα γίνονται ένα με τα μυθοπλαστικά πρόσωπα που αποκτούν ρεαλιστικές διαστάσεις σε αντιστοιχία με τις καθημερινές φιγούρες των αρρώστων και των μυθολογικών συμβόλων: ο Πεισίστρατος, ο γιατρός Ινεότης, η Κυβέλη, ο Αδελφός, η γητεύτρα Τενάγκνε, η Ελένη, εκπροσωπούν όλους τους ανθρώπους και ποτέ μια αυτόνομη, αυθύπαρκτη, σολιψιστικού τύπου μονάδα.

 

Αυτό κάνει κι ο ίδιος ο ποιητής, καθώς μιλάει όχι για εκείνον αλλά εν ονόματι του γένους: «Είμαι ένα διάστημα και περιέχω όλους τους ανθρώπους και όχι τα αισθήματά τους και τις σκέψεις τους, αλλά τα πρόσωπά τους και τα μέρη του κορμιού τους το χρώμα των ρούχων τους τα δάχτυλα κι άλλη δυνατότητα να ζω δεν έχω παρά να τους παρακολουθώ και να τους φαντάζομαι και να τους υποδύομαι κι ακόμα και το πρόσωπό μου αλλάζει κι όλος ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπινα κομμάτια η μύτη το μέτωπο οι ακρινές ακραίες τριχίτσες των φρυδιών τα λόγια το χέρι τα διακρίνω ξεχωριστά κι αταίριαστα να αιωρούνται πάνω από τους ανθρώπους κι από τα σπίτια και φωσφορίζουν μέσα από τα σβηστά παράθυρα και μέσα από τις νύχτες τα διακρίνω το μάτι του στην άσφαλτο το μέτωπό του στον ουρανό» (Η Εκδρομή).


Τα πάντα ακούγονται ή ηχούν με μια υπερθετική δυνατότητα και ένα μπαρόκ εκτόπισμα που εύλογα θυμίζει τον τόσο αγαπημένο και μεταφρασμένο από τον Χειμωνά Ουίλλιαμ Σαίξπηρ: τα δάση και οι άνθρωποι κάνουν θόρυβο, η φύση γεννά, οι λύπες φτεροκοπούν και απελευθερώνονται «οστά από μεγάλες αισθήσεις που ξαφνικά τα ξέθαψε μια βροχή».

 

Ο Γιώργος Χειμωνάς την εποχή που ολοκλήρωνε τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή Θεσσαλο-
νίκης.
Ο Γιώργος Χειμωνάς την εποχή που ολοκλήρωνε τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή Θεσσαλο- νίκης.

 

Οι λέξεις μοιάζουν εν τέλει να αυτονομούνται, όπως τα φτερά του Δαίδαλου στον πλατωνικό μύθο, και να λειτουργούν από μόνες τους ακόμα και αν είναι προϊόντα μιας απόλυτα επεξεργασμένης και άρα ηθικής πράξης ή ενός συμπαντικού πλάνου. Ο μάντης, άλλωστε, αρχαιόθεν ήξερε πάντοτε τι έλεγε και τι έκανε ακόμα και τη στιγμή της αποχώρησης, που δεν ήταν παρά η αρχή της επιστροφής του.

 

Ή, όπως γράφει ο Γιώργος Βέλτσος στο αποχαιρετιστήριο προς αυτόν ποίημά του:

 

Με απαγχονισμένα τα ιδανικά
από τα κορδόνια των παπουτσιών του
κρέμεται δίχως τα σανδάλια του Ερμή
που του τα υποσχέθηκε
Αλλά δεν τον ενδιέφεραν τα φτερά
Το αηδόνι του ήταν κουρδιστό
κι ο αυτοκράτορας, το παρωνύμιο της αθανασίας.

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε φιλολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αισθητική (Essex) και στην Πολιτική Θεωρία (LSE). Μετάφρασε βιβλία αγαπημένων της συγγραφέων (όπως Ντελέζ και Χόμπσμπαουμ) και από το 2000 έχει την ευτυχία να δημοσιογραφεί σε περιοδικά κι εφημερίδες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η τελευταία συνέντευξη του Γιώργου Χειμωνά
Ένας από τους πιο δριμείς και μοναχικούς Έλληνες συγγραφείς πέθανε το 2000. Τον θυμόμαστε μέσα από τα τελευταία δημόσια λόγια του, όπως τα είπε στον Αλέξη Σταμάτη
Η Λούλα Αναγνωστακη διαβάζει η ίδια ολόκληρο το έργο της «Ουρανός κατακόκκινος»
Από μια κασέτα που η ίδια είχε δώσει στον Σταμάτη Κραουνάκη.
Όλα για τη Λούλα Αναγνωστάκη
Μια βουτιά στο σύμπαν της κορυφαίας Ελληνίδας συγγραφέως στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Σκέψεις, εντυπώσεις, προοπτικές.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η Άλκη Ζέη δεν μπόρεσε να ξαναμπεί στην κουζίνα όπου έγραψε «Το καπλάνι της βιτρίνας»
Όταν η συγγραφέας της "Αρραβωνιαστικιάς του Αχιλλέα" μάς υποδέχτηκε στο διαμέρισμά της στην λεωφόρο Αλεξάνδρας
Όταν η Άλκη Ζέη αφηγήθηκε τη ζωή της στη LIFO
Συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Κυψέλη, ζούσε στους Αμπελόκηπους.
Μία ουτοπία στα Βαλκάνια
Η Catherine Samary γράφει για το βιβίο του Darko Suvin "Splendour, Misery and Possibilities: An X-Ray of Socialist Yugoslavia"
Όλα όσα θέλουμε να ξέρουμε για τους Άραβες (σε ένα βιβλίο)
Με το μνημειώδες βιβλίο του «Οι Άραβες» ο γνωστός ιστορικός και πανεπιστημιακός Eugene Rogan φωτίζει κάθε άγνωστη πτυχή της ιστορίας των Αράβων από τον 16ο αιώνα μέχρι σήμερα.
Ο Γουίλιαμ Γκίμπσον δεν θέλει πια να είναι δυστοπικός προφήτης
Ο διάσημος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας επανέρχεται στην επικαιρότητα με ένα νέο μυθιστόρημα στο οποίο ο Τραμπ δεν εξελέγη ούτε το Brexit υπερψηφίστηκε, η καταστροφή όμως συνέβη σε συνθήκες που εύκολα μπορούμε να αναγνωρίσουμε στην εποχή της κλιματικής αλλαγής και του κοροναϊού
Κική Δημουλά: Ποια ήταν η ποιήτρια των μικρών πραγμάτων και της ύπαρξης
Τα ποιήματα της Κικής Δημουλά πρόβαλλαν απρόσμενα στη νεοελληνική ζωή τα τελευταία χρόνια, ως memento mori, ως υπόμνηση της θνητότητας και του θανάτου, εκεί που νόμιζες πως όλοι τον είχαν ξεχάσει.
«Πρωτόλειο» του Άντριου Μάρτιν: Απιστίες και ναρκισσισμός στην εποχή των millennials
Ο Άντριου Μάρτιν έγραψε ένα μυθιστόρημα αλύπητης ειρωνείας για μια γενιά που έχει δικιά της ηθική, θεωρεί ότι όλα της ανήκουν και ότι κανένα λάθος δεν είναι ασυγχώρητο.
Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Την κρίση την πληρώνουν εκείνοι που δεν την προκάλεσαν»
Με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «το τραγούδι του πατέρα», ο συγγραφέας ανατρέχει στο παρελθόν και στις εμπειρίες που κουβαλά ως πολύτιμο υλικό της ζωής του.
Η Νταϊάν Κίτον έγραψε ένα συγκινητικό βιβλίο για τον ψυχικά ασθενή αδελφό της
«Πάντα έβλεπε πράγματα που εγώ δεν μπορούσα να δω και τα εξέφραζε με έναν μαγικό τρόπο» γράφει η 74χρονη σταρ στο βιβλίο απομνημονευμάτων της που έχει τίτλο απλά “Brother & Sister”
Τι γυρεύει ο Φρόυντ στην Ακρόπολη;
Ερευνώντας εκ νέου το κείμενο του Φρόυντ για την επίσκεψή του στην Ακρόπολη, ο Ηλίας Παπαγιαννόπουλος επιχειρεί μια άκρως πρωτότυπη θεωρητική περιήγηση και μια νέα «ψυχαναλυτική αρχαιολογία».
Ουμπέρτο Έκο: Η λιακάδα ενός υπέροχου μυαλού
Ένας ακαταπόνητος εραστής της λίστας, του διαρκούς continuum της γνώσης που δεν έβρισκε στεγανά και όρια σε κανένα πεδίο συνταιριάζοντας ιδανικά τα pulp αναγνώσματα της εφηβικής του μνήμης με τις υψηλές προσδοκίες των κλασικών έργων. Πέθανε σαν σήμερα το 2016.
Ένα 24ωρο με ιστορίες ανθρώπων στην αρχαία Αθήνα και στην αρχαία Ρώμη
Τα βιβλία του Philip Matyszak, με καθημερινές ιστορίες ιστορικών προσώπων αλλά και συνηθισμένων ανθρώπων κατά τους αρχαίους χρόνους, είναι το καλύτερο μάθημα Ιστορίας.
«Τζέλντεν». Ένα road trip του Γιώργου Ιωάννου στην έρημο της Λιβύης
Ενα διήγημα του σημαντικού Έλληνα συγγραφέα απο τα χρόνια του εκπατρισμού του στη Λιβύη. Περιγράφει την πορεία του μέσα στη νύχτα προς τις πετρελαιοπηγές του Νότου.
O έρωτας στη λογοτεχνία: 10 ιστορίες αγάπης από μεγάλους λογοτέχνες
Κλασικά έργα και σύγχρονα αριστουργήματα που αποδεικνύουν ότι ο έρωτας ήταν ανέκαθεν η πρώτη ύλη της λογοτεχνίας
«Ο θάνατος της δημοκρατίας»: Πώς η Γερμανία οδηγήθηκε στον ναζισμό
Ο πανεπιστημιακός και ιστορικός Μπέντζαμιν Κάρτερ Χετ στο άκρως κατατοπιστικό Ο θάνατος της δημοκρατίας που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα εξετάζει τα αίτια που οδήγησαν από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης στον ναζισμό.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή