Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
Παραμονή Εισοδίων στην Ελευσίνα: Εκεί που η παγανιστική παράδοση συναντά τη χριστιανική
Έθιμα

Παραμονή Εισοδίων στην Ελευσίνα: Εκεί που η παγανιστική παράδοση συναντά τη χριστιανική

Στον ίδιο χώρο όπου κατά την αρχαιότητα τελούνταν τα Ελευσίνια Μυστήρια, οι αιώνες και οι θρησκείες μπλέκονται με έναν σχεδόν μεταφυσικό τρόπο.

Μια πρόσκληση του Φίλιππου Κουτσαφτή, έναν χρόνο πριν, με έκανε το απόγευμα της Τρίτης 20 Νοεμβρίου να βρεθώ στον αρχαίο χώρο της Ελευσίνας. Μετά την «Αγέλαστο Πέτρα», το εξαιρετικό εκείνο ντοκιμαντέρ, ο δημιουργός τώρα ετοιμάζει τους «Ελευσίνιους», ένα είδος συνέχειας, με αφορμή την ανακήρυξη της Ελευσίνας σε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2021, όπου είκοσι πέντε χρόνια μετά επαναφέρει όλους όσοι συμμετείχαν στα γυρίσματα τότε. Επέμενε τόσο να παραβρεθώ, που δεν χώραγε αναβολή ακόμα ενός χρόνου.


Ο λόγος που με κάλεσε στον περίβολο των ερειπίων, όπου μπορεί κανείς να έχει μια πλήρη εικόνα της τοποθεσίας στην οποία, εκατοντάδες χρόνια πριν, πραγματοποιούνταν μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές γιορτές των αρχαίων Αθηναίων, δεν ήταν για το νέο ντοκιμαντέρ.


Η πρόσκληση είχε να κάνει με τον εσπερινό της παραμονής των Εισοδίων της Θεοτόκου, ο οποίος τελείται στην Παναγίτσα, όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι, έναν μεταβυζαντινό ναΐσκο στην Άνω Αυλή της Αρχαίας Ελευσίνας.

 

Αυτό που κάνει τον εορτασμό μοναδικό είναι ότι σε αυτό τον τόπο η παγανιστική παράδοση συναντάει σχεδόν απόλυτα τη χριστιανική. Η Δήμητρα, θεά της γεωργίας, σε απόλυτη σχεδόν ταύτιση με τη Θεομήτορα Παρθένο Μαρία, σε χώματα όπου αιώνες τώρα οι άνθρωποι εξακολουθούν να αποτίνουν φόρο τιμής στη μάνα γη και στους καρπούς της.


Τα Εισόδια, που γιορτάζονται στις 21 Νοεμβρίου σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, ταυτίζουν την είσοδο της Παναγίας σε νηπιακή ηλικία στον ναό, συνοδευόμενη από τους γονείς της, με την είσοδο του χειμώνα, που σηματοδοτεί και την ολοκλήρωση της σοδειάς, η οποία ακολουθείται από τη νέα περίοδο της σποράς των δημητριακών.


Ένας πολύ παλιός εορτασμός, ο οποίος, ανάλογα με την αγροτική περιοχή, άλλοτε αποκαλείται Αποσπορίτισσα, αν η σπορά έχει τελειώσει, άλλοτε Αρχισπειρίτισσα, αν βρίσκεται ακόμα στην αρχή, ή Μεσοσπορίτισσα, όπως στην Ελευσίνα, όταν έχει φτάσει στη μέση της σποράς.


Καθώς έμπαινα στον κεντρικό πεζόδρομο της Ελευσίνας, που είναι παράλληλος με την παραλία, έπεσα σε ένα άλλο εκκλησάκι ανάμεσα σε ερείπια, εκείνο του Αγίου Ζαχαρία, που, απ' ό,τι έμαθα αργότερα, είναι καμωμένο από αρχαία μάρμαρα. Αυτό σου θυμίζει ότι βρίσκεσαι σε έναν τόπο όπου οι αιώνες και οι θρησκείες μπλέκονται με έναν σχεδόν μεταφυσικό τρόπο.

 

O εσπερινός της παραμονής των Εισοδίων της Θεοτόκου, τελείται στην Παναγίτσα, όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι, έναν μεταβυζαντινό ναΐσκο στην Άνω Αυλή της Αρχαίας Ελευσίνας. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
O εσπερινός της παραμονής των Εισοδίων της Θεοτόκου, τελείται στην Παναγίτσα, όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι, έναν μεταβυζαντινό ναΐσκο στην Άνω Αυλή της Αρχαίας Ελευσίνας. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO


Προχώρησα για να προλάβω τη λειτουργία, η οποία τελείται στον ίδιο ακριβώς χώρο όπου κατά τους αρχαίους χρόνους τελούνταν τα Ελευσίνια Μυστήρια και όπου βρίσκεται το Τελεστήριο της Δήμητρας.


Πέρασα από τη ρωμαϊκή αυλή και τον βωμό, τα μεγάλα και τα μικρά προπύλαια, και ανηφόρισα την Πομπική Οδό μαζί με πλήθος κόσμου, που επίσης κατευθυνόταν προς τη λειτουργία.


Κατάφερα να φτάσω λίγο μετά τις 4 το απόγευμα και ήδη ο περιβάλλων χώρος του ναΐσκου, ο οποίος είναι χτισμένος επάνω σε ερείπια αρχαίου ναού, ήταν περιτριγυρισμένος από πιστούς, καθώς η είσοδος σε αυτόν είναι αδύνατη λόγω του ιδιαίτερα μικρού μεγέθους του. Ένα μανουάλι ήταν τοποθετημένο υπαίθρια, ώστε να ανάβουν, όσοι ήθελαν, κεράκια.


Συντροφιές γυναικών και οικογένειες κατέφθαναν για να ανταποκριθούν στην ντόπια παράδοση. Ανέβαιναν τα αρχαία μαρμάρινα σκαλοπάτια, ασθμαίνοντας και κουβαλώντας άρτους σε μεγάλα πανέρια. Με το που έφταναν στην κορυφή, άφηναν στο προαύλιο τους άρτους και στέκονταν με ευλάβεια, ακούγοντας τη λειτουργία από το μεγάφωνο. Παραδίπλα έστεκε ένα μικρό καμπαναριό, φτιαγμένο κι αυτό, όπως ο Άγιος Ζαχαρίας πιο κάτω, από αρχαία μάρμαρα.

 

Ανάμεσα στις φωνές των ψαλτών που ακούγονταν ξεχώριζαν και γυναικείες, γεγονός ασυνήθιστο, που απέδωσα στη «γυναικεία» φύση του εορτασμού. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Ανάμεσα στις φωνές των ψαλτών που ακούγονταν ξεχώριζαν και γυναικείες, γεγονός ασυνήθιστο, που απέδωσα στη «γυναικεία» φύση του εορτασμού. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO


Ανάμεσα στις φωνές των ψαλτών που ακούγονταν ξεχώριζαν και γυναικείες, γεγονός ασυνήθιστο, που απέδωσα στη «γυναικεία» φύση του εορτασμού. Έκανα μια απόπειρα να μπω στο εκκλησάκι. Η ατμόσφαιρα ήταν κατανυκτική. Ο ναΐσκος δεν είχε ηλεκτρικό και το ελάχιστο φως προερχόταν από τα κεριά.


Στο ταβάνι διέκρινα με δυσκολία, λόγω του σκοταδιού, μια συγκλονιστική αγιογραφία. Όπως θα μάθαινα αργότερα, σε αυτόν το λιλιπούτειο ναό, ο οποίος ανοίγει πράγματι μόνο μία φορά τον χρόνο τέτοια μέρα ‒παρόλο που παλιότερα χρησιμοποιούνταν για γάμους και βαφτίσια‒, παντρεύτηκαν ο Άγγελος και η Άννα Σικελιανού.


Αυτό που κάνει τον εορτασμό μοναδικό είναι ότι σε αυτό τον τόπο η παγανιστική παράδοση συναντάει σχεδόν απόλυτα τη χριστιανική. Η Δήμητρα, θεά της γεωργίας, σε απόλυτη σχεδόν ταύτιση με τη Θεομήτορα Παρθένο Μαρία, σε χώματα όπου αιώνες τώρα οι άνθρωποι εξακολουθούν να αποτίνουν φόρο τιμής στη μάνα γη και στους καρπούς της.

 

Η λειτουργία τελείται στον ίδιο ακριβώς χώρο όπου κατά τους αρχαίους χρόνους τελούνταν τα Ελευσίνια Μυστήρια και όπου βρίσκεται το Τελεστήριο της Δήμητρας. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Η λειτουργία τελείται στον ίδιο ακριβώς χώρο όπου κατά τους αρχαίους χρόνους τελούνταν τα Ελευσίνια Μυστήρια και όπου βρίσκεται το Τελεστήριο της Δήμητρας. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO


Όπως μου περιέγραψε ο Φίλιππος Κουτσαφτής λίγο αργότερα, μέχρι το 1801 υπήρχε στην είσοδο των Προπυλαίων μια Καρυάτιδα διακοσμημένη με γιρλάντες και στάχια που έκλεψε ο Άγγλος Έντουαρντ Κλαρκ και σήμερα βρίσκεται στο Fitzwilliam Museum του Κέμπριτζ. Επί αιώνες οι Ελευσίνιοι λάτρευαν την Καρυάτιδά τους ως Αγία Δήμητρα.


Πίστευαν, μάλιστα, ότι δεν έπρεπε να μετακινηθεί γιατί θα ακολουθούσαν μεγάλες καταστροφές. Αυτές οι δοξασίες θα έλεγε κανείς ότι επιβεβαιώθηκαν, καθώς τα χρόνια που ακολούθησαν την «απαγωγή» της έπεσε, πράγματι, φοβερή ξηρασία. Μια Καρυάτιδα πανομοιότυπη με αυτή, διατηρημένη σε πολύ καλύτερη κατάσταση, έχει ανασκαφεί και τώρα βρίσκεται στο Μουσείο της Ελευσίνας.


Ο σκηνοθέτης συνέχισε να μου εξηγεί μια σειρά από ενδιαφέροντα δεδομένα σχετικά με τον τόπο με τον οποίο όλοι τον έχουμε ταυτίσει. «Η συμμετοχή στα Ελευσίνια Μυστήρια πραγματοποιούνταν ώστε να βοηθάει τους μύστες ή, καλύτερα, να τους δίνει μιαν απάντηση ως προς το πώς να αντιμετωπίζουν τον θάνατο. Που μπορεί να ήταν και κάτι απλό, τα στάχυα για παράδειγμα. Το Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο λέει "αν ο κόκκος του σίτου φυτρώνει στη γη, αυτός μόνο μένει, εάν δε αποθάνει, πολύ δε καρπό φέρει".

 

Οι άρτοι που πρόσφεραν οι πιστοί. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Οι άρτοι που πρόσφεραν οι πιστοί. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO

 

Που σημαίνει, αν τον σκεπάσεις τον σίτο και πεθάνει θα φέρει πολύ καρπό. Δηλαδή, ο θάνατος, κατά κάποιον τρόπο, είναι προϋπόθεση για τη ζωή. Άρα και για εκείνους αυτό ίσως ήταν το μεγάλο μυστικό, όσο απλό και αν ακούγεται, κι ας γινόταν μέσα από μια πολύ απλή και μακρόχρονη διαδικασία.


Είναι αυτό που έχουμε χάσει οι σύγχρονοι άνθρωποι, σε αντίθεση με τους Αρχαίους, που προετοιμάζονταν έναν χρόνο για να έρθουν με τα πόδια από την Αθήνα μέχρι εδώ, όπου έμεναν τρεις μέρες και έπαιρναν τελικά αυτήν τη γνώση. Γιατί γνώση χωρίς κόπο και οδύνη δεν υπάρχει».


Στην ερώτησή μου τι ξέρει για το έθιμο της προσφοράς του άρτου από τους πιστούς, επισήμανε ότι κι αυτό ίσως παραπέμπει σε αρχαία δρώμενα. Στο Μουσείο της Ελευσίνας υπάρχει αντίγραφο του αναθηματικού πίνακα της Νιννίου, ενός σπάνιου αρχαίου έργου τέχνης από πηλό ‒το αυθεντικό βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο‒, όπου απεικονίζονται η Νίννιος, που αφιέρωσε τον πίνακα, η Δήμητρα και η Περσεφόνη. Εκεί φαίνονται κάποιοι άρτοι ‒ταλάνους τους έλεγαν‒, ακριβώς όπως οι άρτοι που έφερναν οι νοικοκυρές στην Παναγίτσα.


Όταν ο ιερέας βγήκε έξω στο προαύλιο για να ολοκληρωθεί η αρτοκλασία, δηλαδή να ευλογήσει τους άρτους, το φως είχε αρχίσει να πέφτει. Αναμμένα κεριά, καρφωμένα στους άρτους, δημιουργούσαν μια μυσταγωγική ατμόσφαιρα, καθώς είχε αρχίσει να σουρουπώνει. Μια γυναίκα ψάλτης είπε το τροπάριο και ο ιερέας ευχήθηκε σε όλους «χρόνια πολλά», προσκαλώντας τους να παρευρεθούν το επόμενο πρωινό στις 7:30 στη λειτουργία των Εισοδίων της Θεοτόκου.

 

Η εκκλησία που βρίσκεται χτισμένη πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Η εκκλησία που βρίσκεται χτισμένη πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO


Με το τέλος της λειτουργίας το πλήθος άρχισε να κόβει και να μοιράζει κομμάτια άρτου με τέτοια ταχύτητα που μέσα σε μερικά λεπτά είχαν εξαφανιστεί όλοι. Μόλις που πρόλαβα να ζητήσω ένα κομμάτι από μια κυρία. Ο κόσμος άρχισε να αποχωρεί, κατεβαίνοντας προσεκτικά τον λόφο, απομεινάρι κι αυτός την αρχαία εποχή.

 

Κατηφόρισα μαζί με τον κόσμο. Στο βάθος η θάλασσα, όπου διακρινόταν ένα μεγάλο πλοίο. Η κάθοδος είχε τη δική της γλυκύτητα, ο κόσμος, κυρίως γυναίκες, αλλά όχι μόνο, αντάλλαζε ευχές και πολλά χαμόγελα.


Παρατήρησα για μια τελευταία φορά το μαγικό τοπίο και τις αρχαίες πέτρες που στέκουν αιώνες τώρα εδώ, σε αυτή την άκρη της ελληνικής γης. Στην έξοδο, μέλη του συλλόγου «Το αδράχτι» πρόσφεραν ένα ρόφημα φτιαγμένο από καρπούς (κριθάρι, σιτάρι, καλαμπόκι, φασόλια, ρεβίθια, κουκιά, σπόρια ροδιού), που το αποκαλούν «πολυσπόρι».


Έτσι ακριβώς οι Αρχαίοι πρόσφεραν τους χύτρους την τρίτη μέρα των Ανθεστηρίων, μια «πανσπερμία» προς τη Δήμητρα, τους Δαίμονες της ευφορίας της γης αλλά και τον Διόνυσο, ή κουκιά την περίοδο της συγκομιδής, μεταξύ Οκτωβρίου και Νοεμβρίου.

 

Ένα επίσης παμπάλαιο έθιμο, που συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας εξασθενημένο κι αυτό, καθώς κάποτε οι αγροτικές κοινωνίες συμμετείχαν σύσσωμες σε αυτές τις επετείους. Η ζωή έξω στους δρόμους συνέχιζε τους δικούς της ρυθμούς, λίγο πιο ανθρώπινους από εκείνους του κέντρου της Αθήνας.

 

Πιστοί παρακολουθούν τη λειτουργία. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Πιστοί παρακολουθούν τη λειτουργία. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO

 

Ο Φίλιππος Κουτσαφτής. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Ο Φίλιππος Κουτσαφτής. Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO

 

Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO

 

Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO

 

Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO

 

Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO
Φωτο: Χρήστος Παρίδης/LIFO

 

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασα στο Bard College της Νέας Υόρκης θέατρο και κινηματογράφο. Έχω γράψει για τα περιοδικά SL, Πρόσωπα, 01, Εικόνες του Κόσμου, Symbol του Επενδυτή, όπως και για τις σημαντικότερες ελληνικές εφημερίδες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μέσα στην έκθεση του Μουσείου Ακρόπολης για τα Ελευσίνια Μυστήρια
Μια συλλογή από μοναδικά έργα που έχουν βρεθεί στην Ελευσίνα, σχετικά με την πιο σαγηνευτική τελετή της αρχαιότητας, για την οποία ακόμα έχουμε ελάχιστη γνώση
Μια ζεστή μέρα πήγαμε στο μουσείο της Ελευσίνας
Ένας μοναδικός αλλά παραμελημένος αρχαιολογικός χώρος. Φωτ. Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ακόμη και η λίστα για ψώνια του Μιχαήλ Αγγελου είναι σαν έργο τέχνης
Ανάμεσα στα λίγα χειρόγραφα του δημιουργού που σώζονται βρίσκονται και κάποιες λίστες για ψώνια όπως αυτή που βλέπουμε παραπάνω.
Οι Βλάχοι της Ηπείρου δεν μιλούν πια βλάχικα
Στο Μέτσοβο και τα γύρω χωριά βρίσκονται τα τελευταία απομεινάρια μιας άλλοτε κραταιάς μειονότητας που πασχίζει να διασώσει τα τελευταία ψήγματα της γλώσσας και των παραδόσεών της.
Αθήνα, 185 χρόνια πρωτεύουσα: 1η Δεκεμβρίου 1834 - 1η Δεκεμβρίου 2019
«... Και έστω εις ενθύμησιν των μεταγενεστέρων...»
Ένας γιγάντιος σωρός ερειπίων: Η Αθήνα μετά την Επανάσταση, από «χωριό» πρωτεύουσα
Πώς η ερειπωμένη, μετά την Επανάσταση, Αθήνα εξελίχθηκε στην πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους
Ευφροσύνη Δοξιάδη: «Η καθημερινότητά μας, αγαπητέ, σπάνια αγγίζει την τελειότητα»
Με αφορμή την αγγλική έκδοση των «Πορτρέτων του Φαγιούμ» από τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου, η εικαστικός, ερευνήτρια και συγγραφέας του μνημειώδους αυτού έργου μάς μιλά για τέχνη, ποίηση, ιστορία αλλά και για καταστάσεις «ροκ», καταθέτοντας μνήμες κι εμπειρίες μιας πολύ ιδιαίτερης ζωής.
Ο αρχαιότερος φάρος του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα
Παλαιότερος και από τον Φάρο της Αλεξάνδρειας.
Τι συνέβαινε στην Ελλάδα, στις τέχνες και τα γράμματα, τον ταραγμένο Νοέμβρη του 1973;
Θέατρο, κινηματογράφος, μουσική, βιβλίο, χορός, εικαστικά, διαλέξεις, αλλά και η λογοκρισία να δουλεύει...
Φθινοπωρινό Δίον
Κάτω από τους θεούς του Ολύμπου
Βασίλης Ραφαηλίδης: Στην πραγματικότητα δεν υπήρξε σοβαρή αντίσταση κατά της χούντας.
Ο Β.Ρ. γράφει χωρίς περιστροφές για το Πολυτεχνείο, τη γενιά του και την αντίσταση κατά της χούντας
Tέσσερις χρυσές νεκρικές μάσκες κι ένα στεφάνι δάφνης στο Μουσείο της Πέλλας
Φωτογραφίες ντοκουμέντο από την παράδοση του στρατού Ηπείρου στους Γερμανούς το Πάσχα του '41
Βοτονόσι Ιωαννίνων. 20 Απριλίου 1941, ημέρα του Πάσχα...
Ήταν η Χάνα Άρεντ υπεροπτική και άσπλαχνη όταν μιλούσε για την «πεζότητα του κακού»;
Η κορυφαία ερμηνεύτρια του ολοκληρωτισμού θεώρησε ότι το Ολοκαύτωμα ήταν προϊόν μιας πολεμικής γραφειοκρατείας που θα μπορούσε να συμβεί οπουδήποτε και ο Άιχμαν υπαλληλάκος ενός συστήματος οργανωμένου φόνου. Ήταν έτσι; Ένα συναρπαστικό βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά, απαντά.
Λόφος Καστέλι: Νέα στοιχεία για το σεισμικό ρήγμα, όπου πραγματοποιήθηκε ανθρωποθυσία κατά τον 13ο αι. π. Χ.
Τα αποτελέσματα της φετινής ανασκαφικής έρευνας στην παλιά πόλη των Χανίων από την αρχαιολόγο και πρώην γενική γραμματέα Πολιτισμού, Μαρίας Ανδρεαδάκη - Βλαζάκη.
Τα ρωμαϊκά, βυζαντινά, οθωμανικά και εβραϊκά ίχνη της Θεσσαλονίκης
Μέσα από το παλίμψηστο των μνημείων της, η Θεσσαλονίκη συνομιλεί διαρκώς με το κοσμοπολίτικο παρελθόν της, αναζητώντας τα πολλαπλά της πρόσωπα.
Οι απαρχές του Μαραθωνίου της Αθήνας
Από τον στάδιο δρόμο και τον Δίαυλο μέχρι την αναβίωση των Ολυμπιακών αγώνων του 1896, πώς η διαδρομή του Αθηναίου στρατιώτη που έφερε τα μαντάτα της νίκης στη μάχη του Μαραθώνα στάθηκε η αφορμή για τον πιο ιστορικό αγώνα δρόμου στον κόσμο.
9 σχόλια
Ταξινόμηση:
Προηγούμενα 1 Επόμενα
Αλιόσα Αλιόσα 20.11.2019 | 20:10
Τα ελευσίνια μυστήρια καλύπτονταν από ένα απόλυτο πέπλο εχεμύθειας μεταξύ των συμμετεχόντων, όρος απαράβατος για την συμμετοχή τους σε αυτά. Δεν γνωρίζουμε τίποτε για το τι ακριβώς γινόταν. Χαρακτηριστικό ήταν η απόλυτη ελευθερία ως προς την καταγωγή, την τάξη ή το φύλο των συμμετεχόντων. Κατά την ελληνιστική εποχή, ελέω του μεγάλου Αλεξάνδρου, η ελληνική θρησκεία και γλώσσα διαδόθηκε στην μεσογειακή οικουμένη φθάνοντας στο σημείο να μιλάμε ακόμα και για ελληνιστές ιουδαϊους της Αλεξάνδρειας. Έτσι η εκκλησία, λίγο μετά, παρέλαβε έναν κόσμο ήδη βαθύτατα μεταφυσικό, τον οποίο και ανακαίνισε πνευματικά με εντελώς άλλη "εν Χριστώ" δυναμική. Ο Παύλος συνοψίζει και μόνο από την ιδιότητα του όλη αυτήν την αλλαγή της ιστορίας: ήταν πρώην Ιουδαίος, ελληνιστής, Ρωμαίος πολίτης, θεμελιωτής του χριστιανισμού! Ήδη από τους πρώτους αιώνες, Οι Έλληνες έγιναν χριστιανοί, και οι χριστιανοί αφουγκράστηκαν τους Έλληνες με μίλησαν την γλώσσα τους με πολύ φυσικότερο τρόπο από όσο θα ήθελαν σήμερα κάποιοι αρχαιολατρες....
Αυτό που περιγράφετε ως "λειτουργία" είναι ο εσπερινός της εορτής των Εισοδίων μετά τον οποίο οι πιστοί συνηθίζουν να φέρνουν ονόματα δικών ζώντων και κεκοιμημένων, μαζί με τους άρτους για την ακολουθία της αρτοκλασίας από την οποία προέρχεται το γνωστό ψαλμικο "πλούσιοι επτωχεύσαν και επείνασαν..." το οποίο ίσως είναι αυτό που ακούσατε στο τελος. Όπως είπατε, το μοναδικό στοχαστικό ντοκιμαντέρ "αγέλαστος πέτρα", αναφέρεται σε αυτόν τον χώρο και στην έννοια του χρόνου που περνά πάνω από τους ανθρώπους. Έχει κάτι το πάρα πολύ ιδιαίτερο αυτή η ταινία.
avatar Ridley 21.11.2019 | 01:42
Οι Έλληνες άργησαν πολύ να εγκαταλείψουν τη θρησκεία τους για το χριστιανισμό. Τους πήρε πολλούς αιώνες. Δεν ήρθε ο Χριστιανισμός σαν μια άλλη αποκάλυψη που περίμεναν από καιρό ώστε να τον εναγκαλιστούν όπως το παρουσιάζετε, αλλά η μετάβαση αφορά αιώνες πολιτικό-κοινωνικών διαταραχών
Αλιόσα Αλιόσα 21.11.2019 | 08:09
Όχι, δεν υποστηρίζω κάτι σαν ξαφνική μαζική επιφοίτηση, άλλλωστε ο Χριστιανοί φιλόσοφοι (Ωριγένης, Ιουστίνος κλπ) είχαν απέναντι τους έναν Πορφύριο και έναν Κέλσο στον 3ο αι. Σαφώς, και υπολείμματα της αρχαίας θρησκείας υπήρχαν μέχρι τον 5ο αι. και, σαφώς υπήρξαν και ιερείς των ειδώλων που κυνηγήθηκαν από χριστιανούς αυτοκράτορες έως τότε (Θεοδόσιος, «νεαρές» κλπ). Είναι επίσης αλήθεια πως εκείνες οι εποχές είναι ιστορικά σκοτεινές.
Αναφέρομαι ωστόσο σε κάποια στοιχεία «λαϊκής» μεταστροφής ήδη από πολύ νωρίς:
-Ο Παύλος, απέτυχε στην Αθήνα, αλλά πέτυχε στην Κόρινθο και την Μακεδονία. Μιλάμε για πολυπληθείς εκκλησίες, κοντά στο 50-60 μ.Χ. Το 49 μ.χ. σύμφωνα με τις "πρ'αξεις των αποστόλων", στα Ιεροσόλυμα στην πρώτη αποστολική σύνοδο τέθηκε ως φλέγον το ζήτημα των πολλών νέων Χριστιανών «εξ εθνών».
-Αντιόχεια, Αλεξάνδρεια και Έφεσος (πατρίδα του Ηράκλειτου και του Ιωάννη, θεολογίας του "Λόγου"), υπήρξαν σχετικά εκχριστιανισμένα κέντρα από πάρα πολύ νωρίς εν μέσω μάλιστα Ιουδαίων και Ελλήνων.
-Πολλά ελληνικά ονόματα υπάρχουν στα μαρτυρολόγια από τον Νέρωνα ακόμη.
-Το 314 μ.Χ. ο Μ. Κωνσταντίνος, παρέλαβε μία αυτοκρατορία αρκετά έως πολύ εκχριστιανισμένη κοινωνικά. Δεν του ήρθε ξαφνικά να κηρύξει τα Μεδιόλανα. Πολιτικός ήταν ο άνθρωπος.
-Ο νεοπλατωνισμός, είναι μία απόπειρα φιλοσοφικής σύγκρασης δύο κόσμων του «παλαιού» και του «νέου», που έχει συγκεκριμένους λόγους και τόπους που εμφανίστηκε από νωρίς.
avatar smooth_criminal 21.11.2019 | 11:59
Ο όρος "θρησκεία", έτσι όπως την χρησιμοποιούμε σήμερα, είναι αδόκιμος για τους αρχαίους Έλληνες και τους Έλληνες της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου. Δεν έχει δύο πολύ σημαντικά χαρακτηριστικά της θρησκείας: Το δόγμα και τα ιερά βιβλία. Αυτό που αποκαλούμε συμβατικά "θρησκεία" των Ελλήνων ήταν περισσότερο ένας προ-επιστημονικός τρόπος σκέψης.

Και φυσικά, καμία μαζική μεταστροφή των Ελλήνων στον Χριστιανισμό δεν έγινε. Οι Έλληνες αποδέχτηκαν το Χριστιανισμό αλλού σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση της νέας θρησκείας, αλλού ύστερα από πολλούς αιώνες. Ας μην ξεχνάμε ότι εκείνα τα χρόνια, οι Έλληνες δεν περιορίζονταν σε συγκεκριμένα σύνορα, αλλά ο ελληνικός πολιτισμός ήταν εξαπλωμένος σχεδόν σε όλη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία.Ήδη μέσα στα Ευαγγέλια αναφέρονται ότι Έλληνες ενδιαφέρονται για τον Χριστό. Ας μην ξεχνάμε το βιβλίο της Αποκάλυψης και την αναφορά του στις 7 Εκκλησίες, όλες σε πόλεις-κοιτίδες του ελληνισμού. Στην Αλεξάνδρεια, αυτό το μοναδικό κέντρο της φιλοσοφίας, σπουδαίοι Χριστιανοί είχαν για δασκάλους σπουδαίους ειδωλολάτρες φιλοσόφους και το ανάποδο. Έλληνες μάρτυρες υπάρχουν από τους πρώτους αιώνες, ένας από τους 4 Ευαγγελιστές, ο Λουκάς, είναι Έλληνας γιατρός. Και βέβαια, αξίζει κανείς να διαβάσει τις "Πράξεις" των Αποστόλων, να δει πώς υποδέχτηκαν τον Παύλο οι Αθηναίοι, γιουχαϊζοντάς τον. Υπέστη οδυνηρή ήττα στην Αθήνα ο "Απόστολος των ΕΘνών" και αμέσως μετά, καταφεύγει στην Κόρινθο όπου γράφει την επιστολή του με το περίφημο "ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς ἵνα τοὺς σοφοὺς καταισχύνῃ":Αναφερόταν στους Αθηναίους. Αλλά ακόμη και μέσα στην Αθήνα, έχουμε μορφωμένους ανθρώπους να αποδέχονται το κύρηγμά του, όπως τον Διονύσιο Αρεοπαγίτη και τη Δάμαρη.

Συνεπώς, σαφέστατα δεν είχαμε μια μαζική μεταστροφή των Ελλήνων, αλλά ούτε συνολικά αποδέχτηκαν την νέα θρησκεία ύστερα από μακραίωνη απόρριψη.
Αλιόσα Αλιόσα 21.11.2019 | 13:12

Η φράση του Παύλου είναι κυριολεκτική. Τα «μωρά» είναι οι πρώτοι απόστολοι, που όντως δεν «εξελέγησαν» από σχολές φιλοσοφικές και επίσης είναι μεταφορικά και ο (ταπεινωτικός για τους έλληνες) τρόπος παρέμβασης του Θεού στην ιστορία (με την σταύρωση). Αυτό φαίνεται λίγο παραπίσω, όπου, αναφέρεται στους αθηναίους, όντως, λέγοντας για τον «λόγο του Σταυρού» : «Ιουδαίοις μεν σκάνδαλον, έλλησι δε μωρία». Αμέσως μετά την Αθήνα πήγε στην Κόρινθο, όπου π.χ. επί Στράβωνα ιστορικού, είχε ιέρειες της θεά αφροδίτης και ένα πορνείο με 2000 ιερόδουλες. Στην Κόρινθο, ωστόσο, ίδρυσε μία εκκλησία, ακμαιότατη, όπως και στην Θεσσαλονίκη.
Γενικά, πρέπει να λάβουμε υπ όψιν τα εξής:
-Οι πηγές μας είναι πενιχρές: π.χ. Οι ρωμαίοι ιστορικοί, ενδιαφέρονταν ελάχιστα ή καθόλου για τα θρησκευτικά φαινόμενα, έστω και εάν αυτά απεδείχθησαν καίρια για την μετέπειτα ιστορία και υπήρχε σύγχυση καθώς για εκείνους π.χ. αρχικά ο Χριστιανισμός θεωρούταν ταυτόσημος του εβραϊσμού. Υπάρχει βέβαια και καταγραφή της εκκλησιαστικής ιστορία, «εκ των έσω».
-όπως σωστά λέτε οι Έλληνες δεν ήταν ένα γεωγραφικό κράτος ή έθνος, αλλά ένας τρόπος σκέψης και ένας πολιτισμός. Το πολιτισμικό αλισβερίσι στην Αλεξάνδρεια, δείχνει το μέγεθος των ζυμώσεων.
-Μετά από 3 κάπως σκοτεινούς αιώνες, στα Μεδιόλανα αναγνωρίζεται μία υφιστάμενη κοινωνική πραγματικότητα: Οι Χριστιανοί, είναι πολλοί για να μην τους αναγνωρίζεται δημόσια η θρησκευτική τους συνείδηση. Και είναι μάλλον τόσο καθοριστική η ύπαρξη τους, που ο ίδιος ο αυτοκράτορας πλέον Κων/νος συγκαλεί την Α’ Οικ. σύνοδο 10 χρόνια αργότερα. Το θέμα της; Ο Άρειος: Ένας ασκητικότατος Χριστιανός Ιερέας της Αλεξάνδρειας που όμως σκεπτόταν σαν Έλληνας…
avatar smooth_criminal 21.11.2019 | 22:11
Σχεδόν ολόκληρη η Προς Κορινθίους Α Επιστολή είναι αποτέλεσμα της κακής εμπειρίας του του Αποστόλου Παύλου στην Αθήνα. Ιδιαίτερα τα εδάφια 1,18 κ. εξής που αντιπαραβάλει με χειμαρρώδη τρόπο τη σοφία του Θεού με τη σοφία των ανθρώπων. Η φράση "τα μωρά του κόσμου..." κτλ βεβαίως και είναι κυριολεκτική και μου αρέσει ο τρόπος που συγκρίνει τους "μωρούς" αποστόλους με τους "σοφούς" (που εκπροσωπούν οι Αθηναίοι, έστω και στην παρηκμασμένη Αθήνα που επισκέπτεται ο Απόστολος). Επίσης, η φράση που αναφέρετε,«Ιουδαίοις μεν σκάνδαλον, έλλησι δε μωρία» είναι από τις αγαπημένες μου. Χρησιμοποιεί 2 διαφορετικές λέξεις για κάθε πολιτισμό. Έχω μπροστά μου τη Μετάφραση των 4 και αποδίδουν τη λ. "σκάνδαλο" ως "προσβλητικό' και τη λ. "μωρία" ως "ανόητο". Fast Forward στον 7 ή 8 αιώνα και εντελώς προσωπική σκέψη και άποψη πως όταν ο ποιητής του Ακαθίστου Ύμνου γράφει "Χαίρε των Αθηναίων τας πλοκάς διασπώσα", μπορεί να έχει εμπνευστεί και από αυτή την επιστολή.

Ο Μ. Κωνσταντίνος πιθανόν θορυβήθηκε από τις βαθύτατες διαιρέσεις των Χριστιανών (και πού να ήξερε τι θα ακολουθούσε τους επόμενους αιώνες!) και συγκάλεσε την Α' Οικουμενική Σύνοδο. Πρόκειται για ένα γεγονός ιστορικό εξαιρετικά σημαντικό, καθώς θέτει τις βάσεις για τις σχέσεις Εκκλησίας - Κοσμικής Εξουσίας. Δεν είμαι πάντως σίγουρη, αν στην εποχή του οι Χριστιανοί ήταν τόσο καθοριστική δύναμη, γιατί για παράδειγμα, όντας πλέον πανίσχυρος αυτοκράτορας εγκατέλειψε κακήν κακώς τη Ρώμη, όταν εξοργίστηκαν οι Ρωμαίοι με την άρνησή του να συμμετάσχει σε παγανιστικές γιορτές. Από την άλλη, τόσο ο ίδιος όσο και μέλη της οικογένειάς του ήταν Χριστιανοί (και πιστεύεται ότι η αδελφή του υποστήριζε τον Άριο).

Πολύ ενδιαφέρουσες και σημαντικές εποχές, αλλά όπως γράφετε, σκοτεινές από άποψη ιστορικών πηγών.
Αλιόσα Αλιόσα 22.11.2019 | 08:26
«Χαίρε των αθηναίων τας πλοκάς διασπώσα/ χαίρε των αλιέων τα σαγήνας πληρούσα»
Έχετε απόλυτο δίκιο. Αυτή η υψηλή ποίηση, όχι μόνο σχετίζεται, αλλά αναφέρεται ίσως ακριβώς σε εκείνη την συνάντηση με καταπληκτικές αντιθέσεις.
«Αθηναίοι-Αλιείς»,
«Πλοκάς («δίχτυα» του λόγου των φιλοσόφων)-σαγήνας («δίχτυα» του κηρύγματος των αποστόλων)», και,
«διασπώσα (τα μεν) –πληρούσα (τα δε)».
Ο Μ. Κων/νος μετά την Α οικ. υπήρξε κατόπιν και ο ίδιος υποστηρικτής του Αρείου για πολιτικούς λόγους. Πάντως το 315-316 υπήρχαν αυτοκρατορικά νομίσματα με το πρόσωπο του και χριστιανικές αναφορές. Ο Πατέρας του είχε ήδη κηρύξει ένα καθεστώς «πανθρησκείας».

Η κοινωνική επιτυχία της Εκκλησίας, προτού την «θεσμική» της τρόπον τινά επιβολή είναι πάντως ένα γεγονός. Σαφώς, «Έλληνες» υπήρχαν για πάρα πολύ καιρό: Όλοι οι αιρετικοί είχαν ρίζες ελληνικής σκέψης. Και όλοι οι πατέρες, είχαν ελληνική έκφραση. Η διαφορά ήταν κατά την γνώμη μου στην έννοια της αλήθειας. Για τους πρώτους, η αλήθεια κρυβόταν στα νοήματα των λέξεων και ήταν διανοητικά εφικτή. Για τους δεύτερους, οι λέξεις (μίας υπέροχης βέβαια γλώσσας) περιέγραφαν την εμπειρία της υπερβατικής αποκάλυψης. Ίσως, και αυτή να είναι η τελική διαφορά.
Σας ευχαριστώ πολύ.
avatar atman 22.11.2019 | 07:35
Η ταινία του Κουτσαφτη είναι ένα αληθινό έπος. γυρίσμενη επί 25 χρόνια συνομιλωντας κ με το 22 κ με τον 21 αι ειναι ένα μνημείο επιμονής υπομονής κ προσωπικού έργου που τελικά αποδίδει πετυχημένα κάτι πολύ ευρυτερο
Αλιόσα Αλιόσα 22.11.2019 | 11:27
Ακριβώς. Κινείται εξαιρετικά πρωτότυπα, από το ειδικό στο γενικό, από το πρόσωπο στην ιστορία. Οι κοπέλες, ο παπάς από την Σμύρνη, ο "σαλός" που γυρνάει στα μάρμαρα, τα ελευσίνια και το "φως ιλαρόν" στον εσπερινό στο Εκκλησίας, τα έργα του δήμου είναι πρωταγωνιστές του μεγάλου,αργού ενιαίου Χρόνου. Και όλα αυτά, άνευ "τεχνικών" έντασης (π.χ. υποβλητική μουσική, περίτεχνη φωτογραφία, τρομερό μοντάζ)!!
Προηγούμενα 1 Επόμενα
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή