Σήμερα δεν συμφωνούμε ούτε στο τι σημαίνει απιστία. Για κάποιους είναι μόνο το σεξ. Για άλλους είναι το πορνό, ένα κρυφό μήνυμα, ένα δείπνο που δεν ειπώθηκε ποτέ ή μια στενή σχέση που κρατιέται έξω από το κοινό πεδίο του ζευγαριού.
Την ώρα που η κουβέντα για τις ανοιχτές σχέσεις, την πολυσυντροφικότητα και τα προσωπικά όρια μοιάζει πιο ορατή από ποτέ, το η απιστία όχι μόνο δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά επιστρέφει ως ένα από τα πιο μπερδεμένα ζητήματα της σύγχρονης ερωτικής ζωής.
Από αυτό ακριβώς το σημείο ξεκινά και το πρόσφατο κείμενο της Megan Nolan στους Financial Times. Η Nolan παρατηρεί ότι ακόμη και άνθρωποι που βρίσκονται όλοι σε μονογαμικές σχέσεις δίνουν εντελώς διαφορετικές απαντήσεις στο τι θεωρούν προδοσία. Η διαφορά δεν είναι ασήμαντη. Δείχνει ότι η απιστία δεν λειτουργεί πια μόνο ως ένας σταθερός κοινωνικός κανόνας, αλλά όλο και περισσότερο ως ιδιωτική συμφωνία, που κάθε ζευγάρι ορίζει διαφορετικά.
Εκεί βρίσκεται και το πιο σύγχρονο στοιχείο του θέματος. Οι σχέσεις μπορεί να έχουν γίνει πιο ανοιχτές στη θεωρία, αλλά όχι απαραίτητα πιο απλές στην πράξη. Το ότι μιλάμε πιο άνετα για ελευθερία, επιθυμία και εναλλακτικά μοντέλα σχέσεων δεν σημαίνει ότι έχουμε λύσει τη ζήλια, την ανασφάλεια ή τον φόβο της απώλειας. Αντίθετα, όσο πιο προσωπικοί και διαπραγματεύσιμοι γίνονται οι όροι μιας σχέσης, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να υπάρξει ένας κοινός ορισμός της ρήξης.
Γι’ αυτό και η απιστία επιστρέφει τόσο έντονα στη σύγχρονη λογοτεχνία. Στο ίδιο κείμενο αναφέρονται βιβλία όπως το The Ten Year Affair της Erin Somers, το Seduction Theory της Emily Adrian και το All Fours της Miranda July, όπου η εξωσυζυγική επιθυμία δεν παρουσιάζεται μόνο ως σεξουαλική εκτροπή ή ως στιγμιαία παρόρμηση. Παρουσιάζεται ως ανάγκη επιβεβαίωσης, ως αίσθηση εγκλωβισμού και ως επιθυμία να δοκιμάσει κανείς μια άλλη εκδοχή του εαυτού του έξω από τη ζωή που ήδη ζει.
Αυτό αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο συζητιέται σήμερα η προδοσία. Το ζήτημα δεν είναι μόνο τι έγινε, αλλά τι αποκρύφτηκε και ποια συμφωνία παραβιάστηκε. Η ψυχοθεραπεύτρια Lauren LaRusso, που μιλά επίσης στους Financial Times, περιγράφει την απιστία ως υπόθεση εξαπάτησης, μυστικότητας και ρήξης της εμπιστοσύνης, ανεξάρτητα από το αν η σχέση είναι μονογαμική ή ανοιχτή. Με αυτή την έννοια, η απιστία δεν καταργείται αυτόματα από μια πιο «σύγχρονη» μορφή σχέσης. Απλώς αλλάζει μορφή.
Ίσως γι’ αυτό το θέμα παραμένει τόσο ζωντανό. Δεν αφορά μόνο το σεξ ούτε μόνο την ηθική. Αφορά το πώς οι άνθρωποι προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ελευθερία και τη δέσμευση, ανάμεσα στην επιθυμία και την ασφάλεια, ανάμεσα στην αλήθεια και σε όσα προτιμούν να κρατούν για τον εαυτό τους. Κι όσο οι σχέσεις γίνονται πιο ανοιχτές στη γλώσσα τους, τόσο πιο φανερό γίνεται ότι τα πιο δύσκολα σημεία τους δεν έχουν λυθεί. Απλώς έχουν γίνει πιο περίπλοκα.
Μπορεί, λοιπόν, να ζούμε σε μια εποχή που υπόσχεται περισσότερες επιλογές και πιο ελαστικούς κανόνες. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι ξέρουν καλύτερα τι χρωστά ο ένας στον άλλον. Σημαίνει μάλλον το αντίθετο: ότι η πιο σύγχρονη εκδοχή της απιστίας δεν είναι πάντα πιο ακραία, αλλά πιο θολή, πιο προσωπική και τελικά πιο δύσκολο να οριστεί.
