Η Ρωξάνη από το έργο ''Bajazet'' του Γάλλου δραματουργού Jean - Baptiste Racine.
Η Ρωξάνη από το έργο ''Bajazet'' του Γάλλου δραματουργού Jean - Baptiste Racine.

 

Με τον όρο "Turquerie" αποδόθηκε η διάδοση της οθωμανικής αισθητικής στη δυτική Ευρώπη μεταξύ του 16ου και 18ου αι.. Αποτελεί μια πρόδρομη μορφή του Οριενταλισμού που παγιώθηκε τους επόμενους αιώνες του ''Ανατολικού Ζητήματος'' και της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας στην Ασία και την Αφρική.

 

Η κυρία Jodrell σε πίνακα του Joshua Reynolds, το 1774.
Η κυρία Jodrell σε πίνακα του Joshua Reynolds, το 1774.


Η Turquerie επινοήθηκε και αφομοιώθηκε από την καθεστηκυία τάξη του κάθε δυτικού βασιλείου και δεν απευθυνόταν στα λαϊκά στρώματα διότι ενσάρκωνε ένα πολυτελές ύφος lifestyle και μια άποψη κοσμοπολιτισμού. Είχαν ήδη προηγηθεί οι μεγάλες ανακαλύψεις των Νέων Ηπείρων και η αναζήτηση των διαφορετικών πολιτισμών εξήρε τη φαντασία και το πάθος των ευρωπαίων ευγενών, όπως συνέβη και με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μολονότι οι Οθωμανοί αποτελούσαν τη βασικότερη εξωτερική απειλή της Ευρώπης καθώς τα οθωμανικά στρατεύματα είχαν φτάσει έξω από τη Βιέννη (1683), τα μέλη των ευρωπαϊκών σαλονιών δε δίστασαν να αναγνωρίσουν τη γοητεία της οθωμανικής ομορφιάς και να την καθιερώσουν ως μόδα για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Μερικοί εξ αυτών ήταν η ματαιόδοξη ανάγκη της επίδειξης πλούτου και κύρους αφού τα οθωμανικά υφάσματα και αξεσουάρ ήταν πανάκριβα και μπορούσαν να αποκτηθούν μόνο από τους ευκατάστατους αλλά συγχρόνως και η αξιοποίηση της οθωμανικής περιβολής ως κοστούμι μασκαρέματος σε καρναβάλια.

 

Καθημερινές συνήθειες που στις μέρες μας περνούν απαρατήρητες για τα χρόνια εκείνα αποτελούσαν έκφραση τρόπου ζωής στους κύκλους της υψηλής κοινωνίας, όπως η κατανάλωση οθωμανικών προϊόντων: καφέ, καπνού, αρωμάτων, μπαχαρικών, τσαγιού και η χρήση ναργιλέ.

 

Η Βασίλισσα Μαρία Θηρεσία της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με οθωμανική ενδυμασία και μάσκα.
Η Βασίλισσα Μαρία Θηρεσία της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με οθωμανική ενδυμασία και μάσκα.

 

Μασκαράδες με οθωμανικές φορεσιές στο Καρναβάλι της Ρώμης το 1748.
Μασκαράδες με οθωμανικές φορεσιές στο Καρναβάλι της Ρώμης το 1748.


Το κίνημα της Turquerie δεν αφορούσε μόνο την εξωτερική εμφάνιση αλλά επεκτάθηκε και στην αρχιτεκτονική, τις διακοσμητικές τέχνες, τη μουσική, την όπερα (Απαγωγή από το Σεράι του Μότσαρτ) και τη γαστρονομία. Καθημερινές συνήθειες που στις μέρες μας περνούν απαρατήρητες για τα χρόνια εκείνα αποτελούσαν έκφραση τρόπου ζωής στους κύκλους της υψηλής κοινωνίας, όπως η κατανάλωση οθωμανικών προϊόντων: καφέ, καπνού, αρωμάτων, μπαχαρικών, τσαγιού και η χρήση ναργιλέ.

 

 

 

 

 

Το μουσικό ρολόι ''Turc à Musique''  σχεδιασμένο από τον Léon Feuchère το 1843.
Το μουσικό ρολόι ''Turc à Musique'' σχεδιασμένο από τον Léon Feuchère το 1843.

 

 

 

Μορφή μελαμψού άντρα με τουρμπάνι σε τοιχογραφία σαλονιού.
Μορφή μελαμψού άντρα με τουρμπάνι σε τοιχογραφία σαλονιού.


Οι διηγήσεις των ευρωπαίων επιτετραμμένων που υπηρετούσαν στην Κωνσταντινούπολη, εμπόρων και άλλων δυτικών που ταξίδεψαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία για να επισκεφθούν τους Αγίους Τόπους, συνεπήραν τους ευγενείς. Εκτός των διηγήσεων υπήρχαν και απτές αποδείξεις εφόσον οι διπλωμάτες και περιηγητές επέστρεφαν στις πατρίδες τους με διάφορα σουβενίρ.

 

Το περίπτερο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Διεθνή Έκθεση Εμπορίου στο Λονδίνο το 1851. Τα περισσότερα προϊόντα είναι υφάσματα και ρούχα.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Χαρακτηριστικότερες όλων των διηγήσεων αποτελούν οι γραπτές καταγραφές της Αγγλίδας αριστοκράτισσας Mary Wortley Montagu, σύζυγος του Άγγλου Πρέσβη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

 

Η Λαίδη Montagu σε πίνακα του Jean - Etienne Liotard.
Η Λαίδη Montagu σε πίνακα του Jean - Etienne Liotard.

 

Η Λαίδη Montagu έζησε για δύο χρόνια στην Κωνσταντινούπολη, από το 1717 μέχρι το 1719 και είχε την ευκαιρία να αντικρίσει πολλές στιγμές του ιδιωτικού βίου των οθωμανών γυναικών, όπως στα χαμάμ, σε γυναικείες συναθροίσεις σε σπίτια και υπαίθρια πικ νικ. Οι γραπτές μαρτυρίες της αποτελούν πολύτιμες πηγές για την αθέατη πλευρά της ζωής στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στην εποχή της συνέβαλαν καταλυτικά στη διάδοση της Turquerie.


Άντρες και γυναίκες των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων στην Ευρώπη φόρεσαν τουρμπάνια, καφτάνια και πόρπες για να ποζάρουν σε ζωγράφους της εποχής τους. Περίπου στα μέσα του 20ου αι. η μόδα αυτή επανέρχεται για τις γυναίκες όπως θα δούμε στην επόμενη δημοσίευση.

 

 

 

Ευρωπαίος με οθωμανική ενδυμασία σε πίνακα του Antoine de Favray.
Ευρωπαίος με οθωμανική ενδυμασία σε πίνακα του Antoine de Favray.

 

Ευρωπαίος με οθωμανική ενδυμασία σε πίνακα του Antoine de Favray.
Ευρωπαίος με οθωμανική ενδυμασία σε πίνακα του Antoine de Favray.

 

Ο Charles Gravier, Πρέσβης της Γαλλίας στην Κωνσταντινούπολη σε πίνακα του Antoine de Favray, το 1766.
Ο Charles Gravier, Πρέσβης της Γαλλίας στην Κωνσταντινούπολη σε πίνακα του Antoine de Favray, το 1766.

 

Ο ναύαρχος John Foote σε πίνακα του Joshua Reynolds, το 1761.
Ο ναύαρχος John Foote σε πίνακα του Joshua Reynolds, το 1761.

 

Η Maryja Tereza Tyškievič σε πίνακα του Kazimierz Wojniakowski, το 1797.
Η Maryja Tereza Tyškievič σε πίνακα του Kazimierz Wojniakowski, το 1797.

 

''Γυναίκα με τουρμπάνι'', πίνακας του Carbonel, 1835.
''Γυναίκα με τουρμπάνι'', πίνακας του Carbonel, 1835.

 

H Jean Wedderburn σε πίνακα του David Martin.
H Jean Wedderburn σε πίνακα του David Martin.

 

''Γυναίκα με τουρμπάνι'' σε πίνακα του Peale Rembrandt.
''Γυναίκα με τουρμπάνι'' σε πίνακα του Peale Rembrandt.

 

Η Sarah Reeve Ladson σε πίνακα του Thomas Sully, 1823.
Η Sarah Reeve Ladson σε πίνακα του Thomas Sully, 1823.

 

Η κοντέσσα του Coventry σε πίνακα του Liotard, 1770.
Η κοντέσσα του Coventry σε πίνακα του Liotard, 1770.

 

 

 

Η Almina σε πίνακα του John Singer Sargent, 1908.
Η Almina σε πίνακα του John Singer Sargent, 1908.

 

Η Marie Adelaida σε πίνακα του Liotard, 1753.
Η Marie Adelaida σε πίνακα του Liotard, 1753.

 

Η ηθοποιός Rachel σε πίνακα του Henri  Grévedon, 1838.
Η ηθοποιός Rachel σε πίνακα του Henri Grévedon, 1838.