ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΤΟΥΦΕΚΙΑ
«Υπάρχουν δεκαετίες που τίποτα δεν συμβαίνει, και υπάρχουν βδομάδες που δεκαετίες συμβαίνουν». Η ρήση αποδίδεται συνήθως στον Β. Ι. Λένιν, μολονότι η καταγωγή της είναι αβέβαιη.Ανεξαρτήτως αυτού, περιγράφει επακριβώς τι συνέβη στο Αφγανιστάν.
Δίχως πρακτικά να πέσει ούτε μια τουφεκιά, η Καμπούλ και η χώρα παραδόθηκαν στους Ταλιμπάν ύστερα από 20 χρόνια αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας και 88,3 δισεκατομμύρια δολάρια που δαπανήθηκαν για την ασφάλεια του Αφγανιστάν.
Στο Αφγανιστάν απεδείχθη για πολλοστή φορά ότι ο νικητής είναι σχεδόν βέβαιος όταν συγκρούεται ένα στράτευμα μέτρια εξοπλισμένο, αλλά με ισχυρά ιδεολογικά κίνητρα και πίστη, με ένα άλλο στράτευμα καλά μεν εξοπλισμένο, αλλά με ανίκανη ηγεσία και διαποτισμένο με διαφθορά.
Η πολιτική ηγεσία των ΗΠΑ ασφαλώς έχει διαχρονικά ευθύνες γι’ αυτή την αποτυχία, αλλά την κύρια ευθύνη φέρνει ο στρατός. Οι στρατιωτικοί απέτυχαν να εκπαιδεύσουν τους Αφγανούς και να οργανώσουν αξιόμαχο στρατό. Κυρίως, απεδείχθη ότι δεν είχαν αίσθηση ούτε της δυναμικής των Ταλιμπάν ούτε της πολεμικής ικανότητας του κυβερνητικού στρατού. Από την επομένη που ο Τζο Μπάιντεν ανέλαβε την προεδρία, θεωρούσαν βέβαιο, κι αυτό τον συμβούλευαν, ότι στο χειρότερο σενάριο οι Ταλιμπάν θα χρειάζονταν τουλάχιστον 6 μήνες για να καταλάβουν τη χώρα μετά την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων.
Ο Τζο Μπάιντεν ήταν ο μόνος πρόεδρος που είχε τα κότσια να πάρει την απόφαση να αποχωρήσει από το Αφγανιστάν, παρότι όλοι οι πρόεδροι από το 2002 είχαν δηλώσει ότι τα στρατεύματα θα αποχωρούσαν. Σήμερα, τον κατηγορούν για τις αισιόδοξες δηλώσεις του, οι οποίες ωστόσο βασίζονταν αποκλειστικά στη στρατιωτική ενήμερωση.
Όπως σε κάθε χώρα, στις ΗΠΑ ο στρατός αποτελεί ταμπού και κανέναν κόμμα δεν θα ήθελε να τον έχει αντίπαλο, οπότε θα υπάρξει σύγκρουση μόνο μεταξύ Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών. Οι μεν πρώτοι θα κατηγορούν τον Μπάιντεν, ενώ οι δεύτεροι θα υπενθυμίζουν ότι και οι Ρεπουμπλικάνοι πρόεδροι, Μπους και Τραμπ, είχαν εκφράσει την πρόθεσή τους να αποχωρήσουν από το Αφγανιστάν. Πάντως, πιστεύω, ότι παρά την ενδεχόμενη οξύτητα των πολιτικών διαμαχών, το Αφγανιστάν δεν πρόκειται να προκαλέσει τραύμα στις ΗΠΑ ανάλογο με την ήττα στο Βιετνάμ.
• • •
ΑΚΟΥΣΙΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ
Ο Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι, σύμβουλος Ασφαλείας επί Κάρτερ, πίεσε και πέτυχε την υποστήριξη των ΗΠΑ στη δημιουργία των Μουτζαχεντίν στο Αφγανιστάν ως δύναμη αντίστασης στο φιλοσοβιετικό καθεστώς, έξι μήνες πριν από την εισβολή των σοβιετικών και με σκοπό να την προκαλέσει.
Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζεται ο Μπρεζίνσκι σε μια περιώνυμη συνέντευξή του στο εβδομαδιαίο περιοδικό Le Nouvel Observateur (15-21 Ιανουαρίου 1998, σ. 76): «... Πράγματι στις 3 Ιουλίου 1979 ο πρόεδρος Κάρτερ υπέγραψε την πρώτη οδηγία σχετικά με τη μυστική βοήθεια στους αντιπάλους του φιλοσοβιετικού καθεστώτος της Καμπούλ. Και την ίδια μέρα έγραψα ένα σημείωμα προς τον πρόεδρο στο οποίο του εξηγούσα ότι κατά τη γνώμη μου αυτή η βοήθεια θα προκαλούσε στρατιωτική επέμβαση των Σοβιετικών». Όντως, η ΕΣΣΔ εισέβαλε στο Αφγανιστάν στις 24 Δεκεμβρίου του ιδίου έτους.
Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι Σοβιετικοί, ο Κάρτερ και ο Ρήγκαν, σε συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, χρηματοδότησαν, οργάνωσαν, εκπαίδευσαν και εξόπλισαν θρησκευτικούς εξτρεμιστές που θα έκαναν ιερό πόλεμο. Μεταξύ άλλων, συμμετείχαν οι μετέπειτα αρχηγοί της Αλ Κάιντα Οσάμα Μπιν Λάντεν, ο Αϊμάν αλ Ζαουάχρι και ο Χαλίντ Σεΐχ Μοχάμεντ.
Από αυτούς τους Μουτζαχεντίν στελεχώθηκαν αρχικά οι Ταλιμπάν. Μεγαλωμένοι με σχολικά εγχειρίδια που αφειδώς μοίραζαν οι Αμερικανοί, οι Ταλιμπάν εκμεταλλεύτηκαν τις εσωτερικές συγκρούσεις των Μουτζαχεντίν και γιγαντώθηκαν.
Όσο κι αν τη σόκαρε η ισλαμική επανάσταση του Χομεϊνί και η κατάληψη του Μεγάλου Τζαμιού, η αμερικανική διπλωματία δεν πρόβλεψε τη μουσουλμανική ριζοσπαστικοποίηση. Και ενώ ήθελε και πέτυχε να έχει η ΕΣΣΔ το δικό της Βιετνάμ, δεν πρόβλεψε επίσης ούτε την «Αφγανική παγίδα» στην οποία έπεσε η χώρα της ούτε τη γέννηση και ανάπτυξη της διεθνούς τρομοκρατίας.
Source : Le Nouvel Observateur, Reuters
• • •
ΤΟ ΚΛΙΣΕ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΟΠΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ
Πριν από 60 χρόνια, στις 14 Αυγούστου 1961 ολοκληρώθηκε η δίκη του Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ. Η απόφαση θα ανακοινωθεί τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, ο Άιχμαν θα καταδικαστεί σε θάνατο με απαγχονισμό, και η ποινή θα εκτελεστεί τον επόμενο Μάιο.
Η δίκη είναι ιστορικής σημασίας. Χάρη στην πολιτική ευφυία του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Νταβίντ Μπεν Γκουριόν, ο οποίος ενέκρινε την απαγωγή του Άιχμαν από την Αργεντινή προκειμένου να δικαστεί στο Ισραήλ, το ολοκαύτωμα μετατράπηκε από «ολοκαύτωμα» σε «Ολοκαύτωμα» ― καθοριστικό γεγονός της εβραϊκής μνήμης και ταυτότητας, και σύμβολο των γενοκτονιών.
Η δίκη είναι επίσης διάσημη για την περίφημη φράση «κοινοτοπία του κακού» της Χάνα Άρεντ, που εμφανίζεται άπαξ, και δίχως περαιτέρω διευκρίνιση, στην τελευταία παράγραφο ακριβώς πριν από τον Επίλογο στο βιβλίο της Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ (1963).
Είναι τόσο κομψή φράση, ώστε εύκολα υποκύπτει κανείς στον πειρασμό να τη στριμώξει κάπου στα κείμενά του, θεωρείται δε αυταπόδεικτα ορθή, παρότι φθίνει εδώ και πολλά χρόνια ο αριθμός των μελετητών που την υποστηρίζουν. Κοντολογίς, κατάντησε μια κοινοτοπία, ένα κλισέ, ένα πασπαρτού που συσκοτίζει παρά ερμηνεύει καταστάσεις.
Αναφέρω σύντομα τρεις από τις πολλές μελέτες που κινούνται σε διαφορετική κατεύθυνση από την προσέγγιση της Άρεντ.
O Άιχμαν που περιγράφει η Άρεντ δεν έχει σχέση με τον συνειδητό ναζί όπως περιγράφει ο ίδιος τον εαυτό του στις συνεντεύξεις στον Sassen (έγιναν γνωστές μετά τον θάνατο της Άρεντ): «Και πρέπει να καταλάβεις ότι αυτό ήταν το κίνητρό μου όταν λέω, αν 10,3 εκατομμύρια από αυτούς τους εχθρούς [τους Εβραίους] δολοφονούνταν, τότε θα είχαμε εκπληρώσει το χρέος μας. (παύση για εντύπωση) Και επειδή αυτό δεν συνέβη, θα σου πω ότι εκείνοι που δεν έχουν γεννηθεί ακόμη θα πρέπει να υποστούν αυτό το βάρος και δυσκολία. Πιθανόν θα μας καταριούνται. (παύση για εντύπωση) Μόνοι, εμείς, λίγοι άνθρωποι, δεν μπορούμε να πολεμήσουμε το Zeitgeist. Κάναμε ό,τι μπορούσαμε» (Bettina Stangneth, Eichmann before Jerusalem, 2011).
Επιπλέον, όπως έδειξε ο Abram de Swaan (The killing compartments, 2015), αν θέλουμε να κατανοήσουμε και να εξηγήσουμε γενοκτόνους διώκτες πρέπει να τους προσεγγίσουμε συγχρόνως σε τέσσερα επίπεδα: κοινωνικό, θεσμικό, καταστασιακό, και προσωπικό.
Τέλος, οι γενοκτόνοι δεν έγιναν δολοφόνοι εν μια νυκτί: «Ο Άιχμαν και η φάρα του δεν έφθασαν να δολοφονούν Εβραίους συμπτωματικά ή επειδή προσβλήθηκαν ξαφνικά από απουσία σκέψης, ή υπακούοντας τυφλά εντολές ή σαν μικρά γρανάζια σε μια τεράστια μηχανή. Δούλεψαν σκληρά, σκέφθηκαν επίμονα, υπήρξαν πρωτοπόροι επί πολλά έτη. Υπήρξαν αλπινιστές του κακού». (Y. Lozowick, Hitler’s Bureaucrats, 2002).
• • •
Η ΠΑΝΑΓΙΑ «ΠΟΖΑΡΕΙ»
Η μινιατούρα του Αγίου Λουκά του Ευαγγελιστή με την Παρθένο είναι από τις παλαιότερες, αν όχι η παλαιότερη, στην οποία ο ζωγράφος αναπαριστάνει την αναπαράσταση της Παναγίας Βρεφοκρατούσας που «ποζάρει» για (να εμπνέει;) τον καλλιτέχνη.
• • •
ΤΟ ΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Το μίσος ασφαλώς εκδηλώνεται στα στόματά τους, αλλά αυτό που το στήθος τους κρύβει είναι ακόμη πιο τεράστιο.
― Κοράνι, Σουράτα (Σούρα) Al-Imran, στίχος 118
