Τα βιβλία, το έργο, το έγκλημα

Τα βιβλία, το έργο, το έγκλημα Facebook Twitter
Αναπαράγει μια ολέθρια παρεξήγηση η ταύτιση του έργου με τον άνθρωπο που έτυχε να το δημιουργήσει.
0

Με τη σύλληψη ενός συγγραφέα για την κατοχή βίντεο με σεξουαλική κακοποίηση παιδιών είδαμε να συμβαίνει κάτι που επαναλαμβάνεται όταν ο θύτης τυγχάνει άνθρωπος της τέχνης ή του πολιτισμού: πλήθος πρωτοσέλιδων και ρεπορτάζ, άπειρα σχόλια και αναλύσεις όπου αναζητούνται τα πειστήρια ενοχής στα βιβλία του φερόμενου δράστη.

Το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος έγραφε βιβλία για παιδιά και εφήβους προσθέτει μια νότα έξτρα διαστροφής στη φαντασία του κοινού. Έτσι, κάποιες φράσεις από ένα βιβλίο ή δυο λόγια από μια συνέντευξη του ερμηνεύονται εκ των υστέρων σαν κρυφά νεύματα και υπονοούμενα της εγκληματικής του δράσης.

Ως έναν βαθμό είναι προβλέψιμη αυτή η ταύτιση των γραπτών ενός δημιουργού με τις άσχημες πράξεις του ή τη συμπεριφορά του στην πραγματική ζωή.

Όπως όμως είναι ελαφρώς γελοίο το να εκπλήσσεται κανείς με εγκληματίες που αποδείχτηκε πως είναι συγγραφείς ή «διανοούμενοι» (ως εάν οι ιδιότητες αυτές να καθιστούν κάποιον απρόσβλητο στα πάθη του κόσμου αυτού), έτσι αναδίδει κάτι θλιβερό αναχρονιστικό κι αυτή η συσχέτιση των όσων δημιουργεί κανείς συγγραφικά ή καλλιτεχνικά με αυτά που διαπράττει στην υπόλοιπη ζωή του.

Με μια έννοια, η ενοχοποίηση των έργων επειδή ο δημιουργός τους μπορεί να έχει διαπράξει ένα έγκλημα είναι μια μορφή κακοποίησης. Μπορεί να φαντάζει ανώδυνη ή και πολυτέλεια μπροστά στην αθλιότητα των «αναζητήσεών του», διατηρεί όμως ένα περιβάλλον l πνιγηρής καχυποψίας και ηθικολογικής παράνοιας.

Με μια έννοια, η ενοχοποίηση των έργων επειδή ο δημιουργός τους μπορεί να έχει διαπράξει ένα έγκλημα είναι μια μορφή κακοποίησης. Μπορεί να φαντάζει ανώδυνη ή και πολυτέλεια μπροστά στην αθλιότητα των «αναζητήσεών του», διατηρεί όμως ένα περιβάλλον πνιγηρής καχυποψίας και ηθικολογικής παράνοιας.

Θα ισχυριστεί κανείς πως δεν μπορεί να απαιτεί από δημοσιογράφους ή πολίτες να ξέρουν το άλφα και το ωμέγα της νεότερης αισθητικής θεωρίας: για παράδειγμα, ότι τα λογοτεχνικά κείμενα δεν είναι απλώς οι προθέσεις του συγγραφέα τους και πως αν ο ήρωας σε ένα διήγημα τυγχάνει φασίστας ή τρομοκράτης, δεν σημαίνει πως ο συγγραφέας έχει, κατ’ ανάγκην, φασιστικές ή τρομοκρατικές σκέψεις. Ή να ξέρουν πως αν μέσα σε ένα βιβλίο κάποιος προσβάλλει και βρίζει ασύστολα αυτό δεν σημαίνει ότι ο συγγραφέας του εκφράζει κάποια δική του, ενδόμυχη, αντικοινωνική του τάση.

Καμιά φορά χρειάζεται να υπενθυμίσει κανείς πολύ βασικά πράγματα. Οι συγγραφείς, οι διανοούμενοι, οι πανεπιστημιακοί κ.λπ. μπορεί να είναι αυτό ή εκείνο, να είναι, ας πούμε, οπαδοί ολοκληρωτικών καθεστώτων απολαμβάνοντας τη σκληρότητα και την πολιτική βία. Ή να αποδειχτούν απατεώνες, κοινοί καταχραστές, κακοποιητικοί σύζυγοι ή ακόμα και παιδεραστές του σκοτεινού διαδικτύου. Αυτό δεν σημαίνει πως ό,τι έγραψαν και είπαν στη ζωή τους είναι μέρος της φονικής τους ιδεολογίας ή της νοσηρής τους διαστροφής.

Η καλή λογοτεχνία άλλο δεν κάνει από το να αναγνωρίζει τους πολύπλοκους και αντιφατικούς κόσμους των ηρώων της, που διατηρούν συχνά μια ζώνη σκιάς και αμφιβολιών.

Όσο και αν είναι, λοιπόν, αναμενόμενο το πάθος μας να βρούμε πίσω από τους χαρακτήρες των βιβλίων τις απόψεις του αποκλίνοντος, αυτό θυμίζει εντέλει εκείνη την άγονη άσκηση των γυμνασιακών μας χρόνων, τότε που μας ζητούσαν την κεντρική ιδέα ενός κειμένου.

Είναι άραγε η κεντρική ιδέα του (αγνώστου τελείως σε μένα) Παπαθεοδώρου η παιδοφιλική του διαστροφή; Είναι η κεντρική ιδέα του ενός ή του άλλου καλλιτέχνη και συγγραφέα οι φιλοφασιστικές του τάσεις, η χρήση ναρκωτικών, οι σεξιστικές του εκτροπές;

Οι νεκρές ψυχές μας θυμώνουν, μας αιφνιδιάζουν δυσάρεστα, μας σοκάρουν. Δεν είχα διαβάσει και δεν έτυχε να αγοράσω για την κόρη μου βιβλίο του συγγραφέα που κατηγορείται. Δεν θα ήθελα όμως να πεταχτεί στην πυρά ό,τι βγήκε από την πένα του επειδή ο ίδιος συνελήφθη για κάτι φριχτό και ηθικά ασυγχώρητο.

Όχι από κάποια τάχα γενναιόψυχη ευρυχωρία πνεύματος που αποδίδουν μερικοί στους «μετριοπαθείς». Η μετριοπάθεια είναι μύθος απέναντι σε φαινόμενα που ξεπερνούν την ανοχή και μας πληγώνουν και μας εξοργίζουν βαθύτερα. Όμως αναπαράγει μια ολέθρια παρεξήγηση η ταύτιση του έργου με τον άνθρωπο που έτυχε να το δημιουργήσει. Αν αυτός ο άνθρωπος από σάρκα πρέπει να πάει στην κόλαση, δεν είναι ανάγκη να ρίξουμε στην πυρά αυτά που πρόσφερε και ό,τι είπε και σκέφτηκε δημόσια.

Όσο κι αν η συγκεκριμένη στάση έχει μεγάλη δυσκολία στην πράξη, αποδίδει νομίζω δικαιοσύνη στις αποχρώσεις. Και οι αποχρώσεις, όπως έλεγε η Γεωργία Σάνδη, οι αποχρώσεις είναι η ίδια η λογοτεχνία.

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το φιάσκο της εξεταστικής για τα Τέμπη και οι σημαντικοί μάρτυρες που δεν κλήθηκαν

Βασιλική Σιούτη / Το φιάσκο της εξεταστικής για τα Τέμπη και οι σημαντικοί μάρτυρες που δεν κλήθηκαν

Κατάθεσαν μάρτυρες που δεν είχαν να πουν τίποτα για την υπόθεση και αποκλείστηκαν άλλοι που είχαν να πουν πολλά και προειδοποιούσαν πριν από το δυστύχημα.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Αλ. Σισιλιάνος: «Ας μην εστιάζουμε μόνο στον γάμο αλλά σε μια σειρά διακρίσεων εις βάρος των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων»

Συνέντευξη / Αλ. Σισιλιάνος: «Πρέπει να εμβαθύνουμε περισσότερο στις έννοιες των δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου»

Ο κοσμήτορας της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε μια συζήτηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα στον γάμο, τα πανεπιστήμια και την τεχνητή νοημοσύνη.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Φτάνουν τα τρακτέρ στο Σύνταγμα – Τι ζητούν οι αγρότες

Ρεπορτάζ / Φτάνουν τα τρακτέρ στο Σύνταγμα – Τι ζητούν οι αγρότες

Αναμμένες έχουν τις μηχανές στα τρακτέρ οι αγρότες λίγο πριν από την αυριανή κάθοδό τους στην Αθήνα για το κεντρικό συλλαλητήριο. Ποια είναι η κόκκινη γραμμή που βάζουν όσον αφορά τις διεκδικήσεις τους και τι θέλουν να πετύχουν.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
ΕΠΕΞ Ουκρανία – Ρωσία: Ένας ξεχασμένος πόλεμος

Οπτική Γωνία / «Ο κίνδυνος είναι να μετατραπεί ο πόλεμος σε μια κρίση με δυσμενή κατάληξη εντός ωρών»

Δύο χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και γενική διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ Μαρία Γαβουνέλη μιλά στη LiFO για έναν πόλεμο που μοιάζει ξεχασμένος.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
CHECK Coco Mat Athens BC: Μπαράζ νομικών ενεργειών από την εταιρεία και πουθενά κατεδάφιση

Ρεπορτάζ / Ξενοδοχείο Coco-Mat στην Ακρόπολη: Μπαράζ νομικών ενεργειών από την εταιρεία και πουθενά κατεδάφιση

Παραμένει εν λειτουργία, παρά την απόφαση ολικής σφράγισης από το υπουργείο Τουρισμού που λήφθηκε τον περασμένο Αύγουστο. Γύρω από το ξενοδοχείο υπάρχει ένα δικαστικό και γραφειοκρατικό σίριαλ και κανείς δεν γνωρίζει πότε θα δούμε το τελευταίο του επεισόδιο.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
«Σήμερα γάμος γίνεται σε rainbow περιβόλι!»

Οπτική Γωνία / «Σήμερα γάμος γίνεται σε rainbow περιβόλι!»

Υπερψηφίστηκε χτες με ευρεία συναίνεση παρά τις αντιδράσεις το νομοσχέδιο για τον ομόφυλο γάμο, σε μια ιστορική μέρα για τα ΛΟΑΤΚΙ+ –και όχι μόνο– δικαιώματα στην Ελλάδα και ανυπομονούμε όλ@ να ανοίξουν διάπλατα «οι πύλες της κολάσεως και της διαφθοράς», όπως μας τάξανε.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Xορηγοί του κοινωνικού συντηρητισμού

Οπτική Γωνία / Xορηγοί του κοινωνικού συντηρητισμού

Από τη στιγμή που άνθρωποι της ποπ δημοσιότητας αγορεύουν περί αξιών, οικογένειας, φυσιολογικής ζωής ή κοινωνικών προτύπων, δεν θα καταδικάζονται για την τυχόν ευλάβειά τους αλλά για τις δημόσιες αντιλήψεις τους και το δηλητηριώδες κοινωνικό τους μήνυμα.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Τα Τέμπη, ο Καραμανλής και η πολιτική του ευθύνη

Ρεπορτάζ / Τα Τέμπη, ο Καραμανλής και η πολιτική του ευθύνη

Ο πρώην υπουργός Μεταφορών επέμενε χθες στην Εξεταστική Επιτροπή πως δεν έφταιξε η μη ολοκλήρωση του έργου της τηλεδιοίκησης, αλλά ότι παραβιάστηκε ο κανονισμός λειτουργίας. Σαν να μην είχε καμία ευθύνη εκείνος για τη διασφάλιση της τήρησής του.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ