ΜΕ ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ της παραολυμπιονίκη Άννας Ντέντα και μια «ξενάγηση» στην καθημερινότητά της παρουσιάστηκε στον Κυριάκο Μητσοτάκη το νέο πιλοτικό πρόγραμμα του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων «Προσωπικός Βοηθός για άτομα με αναπηρία», που έχει τεθεί σε επίσημη εφαρμογή από τη Δευτέρα 10 Απριλίου.
Ο πρωθυπουργός έφτασε στο Παγκράτι λίγο μετά τις 10, σήμερα το πρωί, για να παρακολουθήσει από κοντά την πρωινή ρουτίνα μιας από τις πρώτες ωφελούμενες του προγράμματος και της νέας προσωπικής της βοηθού. Η LiFO ήταν εκεί και κατέγραψε όλη τη διαδικασία.
Η παραολυμπιονίκης στο μπότσια Άννα Ντέντα έχει συγκεντρώσει στη μέχρι τώρα πορεία της 14 μετάλλια σε ευρωπαϊκές και διεθνείς διοργανώσεις, δύο από τα οποία σε Παραολυμπιακούς Αγώνες: χάλκινο στο Ρίο το 2016 και χάλκινο στο Τόκιο το 2021.
Η κ. Ντέντα είναι μια γυναίκα με κινητική αναπηρία και, όπως επιβεβαίωσε η ίδια στη LiFO, η καθημερινότητα τόσο η δική της όσο και του οικογενειακού της περιβάλλοντος έχει βελτιωθεί πολύ από τη στιγμή που ξεκίνησε να συνεργάζεται με την Έλενα Ξηρικού.
«Αυτό το πρόγραμμα προσφέρει την αίσθηση ότι μπορείς να είσαι ανεξάρτητη από τους γονείς σου. Θες να πας κάπου; Παίρνεις τον προσωπικό βοηθό και φεύγεις. Δεν χρειάζεται η μητέρα μου να σκεφτεί “έχουμε να πάμε εκεί, ποιος θα κάνει τις δουλειές του σπιτιού;”. Προτείνω όχι μόνο στα άτομα με αναπηρία αλλά και στους γονείς τους να εμπιστευθούν τον προσωπικό βοηθό».
«Όταν εγκρίθηκα για το πρόγραμμα, είδα πολλές υποψήφιες κοπέλες. Ήθελα κάποια σε νεαρή ηλικία, ώστε να μπορεί να εκπαιδευθεί και στο άθλημά μου αργότερα. Με την Έλενα με σύστησε μια οικογενειακή φίλη. Στην αρχή ήταν λίγο κουμπωμένη, αλλά επειδή έχω σπουδάσει ψυχολογία, κατάλαβα ότι θα δέσουμε αμέσως. Έχουμε χημεία που δεν μπορώ να περιγράψω με λόγια, μόνο την αισθάνομαι. Είμαστε παραπάνω από φίλες, οι φίλες δεν σε κάνουν μπάνιο, δεν σε πάνε στην τουαλέτα» περιγράφει η κ. Ντέντα.
«Αυτό το πρόγραμμα προσφέρει την αίσθηση ότι μπορείς να είσαι ανεξάρτητη από τους γονείς σου. Θες να πας κάπου; Παίρνεις τον προσωπικό βοηθό και φεύγεις. Δεν χρειάζεται η μητέρα μου να σκεφτεί “έχουμε να πάμε εκεί, ποιος θα κάνει τις δουλειές του σπιτιού;”. Προτείνω όχι μόνο στα άτομα με αναπηρία αλλά και στους γονείς τους να εμπιστευθούν τον προσωπικό βοηθό. Στην αρχή θα πρέπει να τους δείξουν πώς γίνεται το καθετί. Μπορεί να το κάνουν με διαφορετικό τρόπο, αλλά θα βγει το ίδιο αποτέλεσμα. Και προτείνω στα άτομα με αναπηρία να πουν από την αρχή ακριβώς τις ανάγκες τους, για να ξέρει ο βοηθός τι έχει να κάνει».
Η κ. Ξηρικού επιβεβαιώνει πως είναι σημαντικό να γνωρίζει ο βοηθός από την αρχή αν είναι διατεθειμένος και αν έχει τις ικανότητες να προσφέρει αυτά που χρειάζεται ο ωφελούμενος. «Εγώ ήθελα να ξέρω από την αρχή τι περιλαμβάνει η δουλειά. Ήταν κάτι πολύ καινούργιο για μένα, δεν ήξερα αν μπορώ να αντεπεξέλθω, ας πούμε, στο σήκωμα της Άννας στο αμαξίδιο. Η μέρα μας ξεκινά το πρωί, που έρχομαι στο σπίτι της Άννας. Κάνουμε την πρωινή της περιποίηση, ετοιμάζουμε πρωινό και στη συνέχεια πηγαίνουμε για προπόνηση στο Περιστέρι. Στη διάρκεια της προπόνησης, συνήθως 9 με 3, είμαι παρούσα για να μπαίνω σιγά σιγά στο κλίμα του αθλήματος, και επιστρέφουμε το απόγευμα. Θέληση και αγάπη χρειάζεται, να είσαι άνθρωπος πάνω απ’ όλα. Ό,τι κάνω για τον εαυτό μου το κάνω και για την Άννα».
Στόχος της κ. Ντέντα είναι να συνεργαστεί με την κ. Ξηρικού και σε ό,τι αφορά το άθλημά της, μετά τους Παραολυμπιακούς στο Παρίσι. «Θα έρθει βέβαια στο Παρίσι για να δει την καθημερινότητα των αγώνων, που είναι πολύ διαφορετική. Το άθλημα είναι πολύ σημαντικό κομμάτι της ζωής μου. Θέλω το ίδιο άτομο να μπορεί να κάνει την καθημερινή μου φροντίδα και σε συνθήκες αγώνων, να έχει διπλό ρόλο».
Στη συνέχεια ο Κυριάκος Μητσοτάκης ακολούθησε την κ. Ντέντα και την κ. Ξηρικού σε μια σύντομη βόλτα, παρατηρώντας μερικά από τα νέα καθήκοντα της βοηθού, αλλά και διαπιστώνοντας πόσος χρόνος –και υπομονή– απαιτείται για καθημερινές εργασίες που τα μη ανάπηρα άτομα θεωρούμε δεδομένες.
Η πολυκατοικία στην οποία κατοικεί η πρωταθλήτρια του μπότσια διαθέτει περιορισμένης χωρητικότητας ασανσέρ, οπότε η ίδια καθημερινά αναγκάζεται να αφήνει στην είσοδο το ηλεκτροκίνητο αμαξίδιό της, που δεν χωρά σε αυτό, και να ανεβαίνει στον έκτο όροφο με το χειροκίνητο αμαξίδιό της, οπότε η βοηθός συνδράμει και σε αυτή τη μεταφορά. Η είσοδος διαθέτει αναβατόριο για τα σκαλοπάτια από τα οποία πρέπει να περάσει και ράμπα για να βγει στον δρόμο.
Σε ένα διόλου φιλικό προς την προσβασιμότητα των ανάπηρων αστικό περιβάλλον, όπως αυτό του Παγκρατίου, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά άτομα διαφορετικής κινητικότητας είναι πολλές: από τα παράνομα σταθμευμένα οχήματα που κλείνουν τις ράμπες πρόσβασης ως τα μικρά ή ανύπαρκτα ή κατειλημμένα πεζοδρόμια και την κακή κατάσταση τόσο αυτών όσο και γενικά του οδοστρώματος.
Η διαδρομή, ωστόσο, από την οικία της κ. Ντέντα μέχρι το Άλσος Παγκρατίου είναι κάπως «υποφερτή», καθώς περνά από πλατιά πεζοδρόμια, συνεπώς δεν αντιμετώπισαν ιδιαίτερες δυσκολίες σε αυτή.
Στη διαδρομή για το Άλσος έγινε μια στάση και σε παρακείμενο φαρμακείο για να προμηθευτεί η κ. Ντέντα τις απαραίτητες βιταμίνες και τα συμπληρώματα διατροφής, μια και βρίσκεται σε εντατικές προπονήσεις ενόψει αγώνων που θα διεξαχθούν στον Καναδά μετά το Πάσχα.
Στη στάση που έγινε στο Άλσος Παγκρατίου η LiFO έθεσε στον πρωθυπουργό ερωτήσεις σχετικά με το πρόγραμμα και γενικότερα με το ζήτημα της αναπηρίας και τη θέση του στην ατζέντα της κυβέρνησης. Διευκρινίστηκε, δε, στον κ. Μητσοτάκη ότι οι ερωτήσεις αυτές έχουν συνταχθεί από τους συνεργάτες της LiFO, Χρυσέλλα Λαγαρία και Θοδωρή Τσάτσο, άτομα με οπτική αναπηρία και δημιουργούς του πρώτου podcast στην Ελλάδα με θέμα την αναπηρία, με τίτλο «Ζούμε, ρε!», καθότι είναι πάγια πεποίθησή μας ότι στις συζητήσεις για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες οφείλουμε να δίνουμε τον λόγο πρωτίστως στα ίδια τα άτομα που ανήκουν στις αντίστοιχες κοινότητες και να ακούγεται η δική τους φωνή, παρά να μιλάμε εμείς αντ’ αυτών.
— Σε ποιους ανάπηρους απευθύνεται τελικά ο θεσμός του προσωπικού βοηθού; Σε όσους θέλουν να βγουν στην αγορά εργασίας; Σε όσους χρειάζονται την ανεξαρτησία και στο σπίτι τους; Πού στοχεύει;
Και στα δύο. Το πρόγραμμα απευθύνεται κατ’ αρχάς σε άτομα με βαριά αναπηρία. Είναι ένα πιλοτικό πρόγραμμα που ξεκινά με 1.000 προσωπικούς βοηθούς στην Αττική και άλλους 1.000 στην περιφέρεια. Χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης – εδώ βλέπουμε το κοινωνικό του αποτύπωμα. Στη συνέχεια πρέπει να εξασφαλίσουμε πόρους από τον κρατικό του προϋπολογισμό ή από ευρωπαϊκούς πόρους για να το συντηρήσουμε γιατί προφανώς είναι ένα πρόγραμμα που θέλουμε να έχει διάρκεια. Θέλουμε οι άνθρωποι αυτοί να μπορούν να χτίζουν σχέσεις, και αν γίνεται σχέσεις ζωής. Δεν είναι πάντα εύκολο. Η Έλενα είναι καλό παράδειγμα γιατί κόλλησε καλά με την Άννα. Μπορεί σε άλλη περίπτωση να μη δουλέψει τόσο καλά. Το μεγάλο μας ζήτημα είναι να βρούμε αρκετούς προσωπικούς βοηθούς. Να εξηγήσουμε ότι είναι μια καλή δουλειά, με καλό μισθό και ασφάλιση. Πρέπει να το διαφημίσουμε περισσότερο για να έχουμε περισσότερους βοηθούς. Έχουμε τα άτομα με αναπηρία, δεν έχουμε ακόμα τους βοηθούς, θα τους βρούμε όμως.
— Τα κριτήρια της επιλογής των βοηθών ποια είναι;
Υπάρχουν κάποια κριτήρια στην πλατφόρμα, αλλά η Έλενα δεν είχε σχετική εμπειρία. Πρέπει να νοιάζεσαι, τελικά. Θα τη μάθεις τη δουλειά στην πράξη, δεν χρειάζεται να είναι κανείς νοσοκόμος για να την κάνει.
— Στο Εθνικό Σχέδιο για τα ΑμεΑ που καταρτίστηκε το 2020 δεσμευθήκατε να αποσυνδέσετε τα προνοιακά επιδόματα από την απασχόληση. Με δεδομένα τα υψηλά ποσοστά ανεργίας στα ανάπηρα άτομα και με τη δυσκολία που υπάρχει όταν τα προνοιακά επιδόματα που λαμβάνουν μειώνονται σε πολλές περιπτώσεις, εφόσον τα άτομα αυτά εργαστούν, είναι στα σχέδιά σας, εφόσον επανεκλεγείτε, η αποσύνδεση αυτών των δύο, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα να ανοίξει ο δρόμος ώστε να μπορούν και τα νεότερα σε ηλικία άτομα με αναπηρία να ξεκινούν να εργάζονται χωρίς να αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να χάσουν μέρος των χρημάτων που δεν προορίζονται ως αντικατάσταση της εργασιακής τους αποκατάστασης, αλλά ως βοήθημα για τα επιπλέον έξοδα που προκύπτουν από την αναπηρία;
Αυτή είναι η πρόθεσή μας και εκεί τελικά θα καταλήξουμε. Αυτό είναι το σωστό, να αποσυνδέονται. Έχεις ένα βοήθημα από το κράτος επειδή αντιμετωπίζεις κάποιες ειδικές δυσκολίες ως άτομο με αναπηρία. Θέλουμε και να εργάζεσαι, δεν μπορεί η περικοπή του επιδόματος να είναι αντικίνητρο για να βρεις δουλειά.
Μια παράμετρος που τονίστηκε ιδιαίτερα, τόσο από τον ίδιο τον πρωθυπουργό όσο και από την ωφελούμενη και το οικογενειακό της περιβάλλον, ήταν πως με τον προσωπικό βοηθό δεν θα διευκολυνθεί μόνο η καθημερινότητα χιλιάδων ανάπηρων ατόμων αλλά και αυτή των μέχρι τώρα φροντιστών τους, στην προκειμένη της μητέρας της κ. Ντέντα. «Η Άννα θα έβγαινε βόλτα, αλλά θα πήγαινε με τη μητέρα της, η οποία αυτήν τη στιγμή για πρώτη φορά είναι στο σπίτι και μπορεί να κάνει κάτι διαφορετικό» σημείωσε ο κ. Μητσοτάκης.
Θα άξιζε να σημειωθεί για ακόμα μια φορά πως τα ανάπηρα άτομα δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια ομάδα που «βαραίνει» την κοινωνία και τους οικείους τους, οπότε κάθε μέτρο, κάθε πρωτοβουλία που τα αφορά οφείλει να εστιάζει στη δική τους ανεξαρτησία και εξέλιξη, και στην ένταξή τους στο κοινωνικό σύνολο.
Σε μια χώρα όπου η αναπηρία μέχρι πριν από μερικά χρόνια αντιμετωπιζόταν ως ταμπού, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν καθημερινά τα ανάπηρα άτομα, διαχρονικά μια από τις πιο «αόρατες» κοινωνικές ομάδες της Ελλάδας, είναι τόσο μεγάλες και ποικίλες, που τα μη ανάπηρα άτομα δεν μπορούν καν να τις φανταστούν – μερικές μόνο από αυτές παρουσιάστηκαν από τους ανάπηρους ομιλητές στα πάνελ του πρόσφατου συνεδρίου της πρωτοβουλίας The Upfront Initiative για τη συμπερίληψη στον χώρο εργασίας, που διοργανώνει ετησίως η LiFO σε συνεργασία με την Tsomokos. Προεκλογικά, όλες οι σχετικές πρωτοβουλίες είναι λογικό να αντιμετωπίζονται σε έναν βαθμό με δυσπιστία, απομένει να τις δούμε να βελτιώνονται, να διευρύνονται και να εφαρμόζονται στην πράξη.
Δικαίωμα συμμετοχής στο πρόγραμμα έχουν ΑμεΑ ηλικίας 16 έως 65 ετών, ανεξαρτήτως κατηγορίας αναπηρίας, με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας ίσο ή μεγαλύτερο του 67. Τα επιλέξιμα άτομα αξιολογούνται από τριμελείς ειδικές επιτροπές, οι οποίες στελεχώνονται από κοινωνικούς λειτουργούς, εργοθεραπευτές, φυσιοθεραπευτές ή ψυχολόγους. Με βάση την κρίση των αξιολογητών εκδίδεται απόφαση η οποία απονέμει σε κάθε δικαιούχο χρηματικό ποσό και αντίστοιχες ώρες προσωπικής βοήθειας ανά μήνα, σύμφωνα με τις ανάγκες του. Οι ωφελούμενοι έχουν τη δυνατότητα, αφού περάσουν την αξιολόγηση, να αναζητήσουν εκπαιδευμένο προσωπικό βοηθό στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα όπου έχουν καταχωρηθεί οι ενδιαφερόμενοι.
Ο προσωπικός βοηθός λαμβάνει ειδική επιμόρφωση στο πλαίσιο του προγράμματος. Μπορεί να απασχολείται είτε ως ωρομίσθιος είτε σε καθεστώς συνοίκησης, δηλαδή να ζει στο σπίτι ενός ωφελούμενου. Στην πρώτη περίπτωση η αμοιβή του ανέρχεται σε 6 ευρώ μικτά ανά ώρα, ενώ στην δεύτερη περίπτωση ο μεν βοηθός αμείβεται με 1.200 ευρώ μικτά μηνιαίως, ο δε ωφελούμενος με 250 ευρώ μηνιαίως για τα έξοδα που θα κάνει για τον βοηθό. Οι αμοιβές γίνονται απευθείας από τον ΟΠΕΚΑ.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να πραγματοποιηθούν οι υπόλοιπες αξιολογήσεις, καθώς και από τις 10 Μαΐου 2023 η έναρξη της β’ φάσης του πιλοτικού προγράμματος εκτός της Αττικής. Ήδη 177 πολίτες έχουν λάβει απόφαση για ένταξη στο πρόγραμμα, ενώ 50 από αυτούς έχουν ήδη βρει τους προσωπικούς βοηθούς τους. Η καθολική εφαρμογή του προγράμματος προγραμματίζεται για το 2025, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ, ενώ ο προϋπολογισμός της πιλοτικής υλοποίησης έχει ενταχθεί πλήρως στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
