— Τέσσερα χρόνια πολέμου στην Ουκρανία: Ο «πιο αιματηρός» στην Ευρώπη μετά τον Β' Παγκόσμιο. Ποιες σκέψεις σάς δημιουργεί;
Λύπη που καταφέραμε να έχουμε ξανά πόλεμο στην Ευρώπη μετά από τρεις γενεές. Ελπίδα που παρά το σοκ του πολέμου με τη Ρωσία και κυρίως το τραύμα της εγκατάλειψης από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρώπη αποδεικνύει ότι μπορεί να αλλάξει, να εξελιχθεί, να σταθεί στα πόδια της και να ακολουθήσει τη μοίρα της. Ανυπομονησία που όλα αυτά δεν τα κάνουμε εμείς οι Ευρωπαίοι πιο γρήγορα: η Ιστορία κυλάει πιο αργά απ’ όσο θα θέλαμε.
«Τέσσερα, δεκατέσσερα ή είκοσι τέσσερα χρόνια μετά, η επίθεση σε μια άλλη κυρίαρχη χώρα εξακολουθεί να αντιβαίνει στους κανόνες που όλοι μαζί έχουμε αποφασίσει και που λένε πολύ απλά ότι απαγορεύεται η χρήση βίας στις διεθνείς σχέσεις, γιατί απλούστατα θα καταλήξουμε σε έναν ακόμη παγκόσμιο πόλεμο».
— Τι θα λέγατε ότι έχει αλλάξει στον πόλεμο, τέσσερα χρόνια μετά την επίθεση της Ρωσίας;
Τα πάντα. Η αντίληψη περί πολέμου που είχαμε στηριζόταν στην ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων στον κάμπο, την προέλαση ταγμάτων, την αεροπορική κάλυψη του πεδίου της μάχης. Τίποτε από όλα αυτά δεν ίσχυσε στην Ουκρανία. Τα τανκς εξαφανίστηκαν γιατί στις ατέλειωτες επίπεδες πεδιάδες απλώς ακινητοποιήθηκαν σε χρόνο μηδέν, οι μεγάλες στρατιωτικές μονάδες αντικαταστάθηκαν από ευέλικτα, σχεδόν αντάρτικα σχήματα, και φυσικά τα βαρέα, πανάκριβα όπλα υποκαταστάθηκαν από ευέλικτα και απείρως φτηνότερα drones. Ο πόλεμος της Ουκρανίας συνδυάζει τις πιο παλιές μορφές του πολέμου των χαρακωμάτων με τις πλέον προηγμένες εφαρμογές της τεχνολογίας – μας έδειξε πώς δημιουργεί κανείς πολεμική βιομηχανία, ενώ ο πόλεμος μαίνεται γύρω του.
καθηγήτρια της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ και μέλος του Κέντρου Ερευνών για το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο
— Πώς αξιολογείτε, υπό το πρίσμα του Διεθνούς Δικαίου, τη νομιμότητα των ενεργειών της Ρωσίας στην Ουκρανία, τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της σύγκρουσης;
Τέσσερα, δεκατέσσερα ή είκοσι τέσσερα χρόνια μετά, η επίθεση σε μια άλλη κυρίαρχη χώρα εξακολουθεί να αντιβαίνει στους κανόνες που όλοι μαζί έχουμε αποφασίσει και που λένε πολύ απλά ότι απαγορεύεται η χρήση βίας στις διεθνείς σχέσεις, γιατί απλούστατα θα καταλήξουμε σε έναν ακόμη παγκόσμιο πόλεμο, που αυτήν τη φορά θα είναι πυρηνικός και από τον οποίο απλώς δεν θα επιβιώσουμε. Η αναταραχή που βιώνουμε τον τελευταίο χρόνο, κυρίως εξαιτίας των κινήσεων του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, έχω την αίσθηση ότι τελικώς δεν θα επηρεάσει δραστικά την αρχιτεκτονική του συστήματος – παρά τα περί του αντιθέτου θρυλούμενα. Αντιθέτως, ίσως μακροπρόθεσμα και με τις αναγκαίες προσαρμογές να ενισχύσει την εσωτερική συνοχή και ασφάλεια της διεθνούς κοινότητας.
— Ποιες είναι οι σημαντικότερες εξελίξεις σε επίπεδο διεθνούς λογοδοσίας (π.χ. διεθνή δικαστήρια, κυρώσεις, εντάλματα σύλληψης) και πόσο αποτελεσματικές έχουν αποδειχθεί;
Ήταν βασική πολιτική επιλογή της Ουκρανίας να χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα νομικά μέσα προκειμένου να πιέσει τη Ρωσία από όλες τις δυνατές πλευρές. Και η αλήθεια είναι ότι την πιέζει, λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη ότι τα εργαλεία του Διεθνούς Δικαίου δεν λειτουργούν με γοργούς ρυθμούς ούτε έχουν θεαματικά αποτελέσματα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η παραπομπή στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο σπανίως καταλήγει στο εντυπωσιακό θέαμα που πρόσφεραν οι δίκες της Μόσχας ή ακόμη στην επ’ ακροατηρίω κατάρρευση του Μιλόσεβιτς, αλλά δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι δυσκολεύει τουλάχιστον τις καθημερινές μετακινήσεις του Ρώσου Προέδρου. Είναι αυτό αρκετό; Ίσως όχι για να κερδίσει τον πόλεμο, αλλά αρκετό για να περάσει το μήνυμα ότι η ζωή δεν συνεχίζεται ωσάν να μη συνέβη τίποτα. Η περίπτωση των κυρώσεων, που είναι στην πραγματικότητα αντίποινα, είναι διαφορετική: η ρωσική οικονομία δεν κατέρρευσε με την ευκολία που φαντάζονταν κάποιοι, αλλά η απόλυτη πολεμική της κατεύθυνση δεν μπορεί να συνεχίσει για πάντα και δεν φυσικά δεν προοιωνίζεται τίποτα καλό για το μέλλον της ρωσικής κοινωνίας μακροπρόθεσμα.
— Βλέπετε να διαμορφώνεται ένα νέο προηγούμενο στο Διεθνές Δίκαιο σχετικά με την ευθύνη των κρατών και την αποκατάσταση των ζημιών από επιθετικό πόλεμο;
Όχι υποχρεωτικά – το πλαίσιο ήδη υπάρχει. Επιλέξαμε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο να μη χρησιμοποιήσουμε τα υφιστάμενα εργαλεία των πολεμικών αποζημιώσεων, κυρίως γιατί η βάναυση και άγαρμπη χρήση τους μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο επιτάχυνε την έλευση της δεύτερης μαζικής αιματοχυσίας σε μια γενιά. Νομίζω ότι ούτε και τώρα θα μπούμε στη λογική μιας μεταφοράς κεφαλαίων από τον νικημένο στον νικητή. Η αποκατάσταση σήμερα γίνεται με πολύ πιο ευέλικτες και προηγμένες μεθόδους που εδράζονται κυρίως στη χρήση χρηματοπιστωτικών εργαλείων και στην πρόσβαση στην αγορά της ανοικοδόμησης των κατεστραμμένων χωρών.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
