ΑΠ' ΟΣΟ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ, μόνο οι άνθρωποι μπορούν να τοποθετούνται στον χρόνο και να κινούνται νοητικά μέσα σ' αυτόν, από το παρελθόν στο παρόν και στο μέλλον. Η παρατήρηση του φεγγαριού ήταν ίσως ο πρώτος τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλήφθηκαν αυτή την κατεξοχήν ανθρώπινη ιδιότητα.
Καθώς η Λίθινη Εποχή παραχωρούσε τη θέση της στην Εποχή του Χαλκού, η Σελήνη θα γινόταν πολύτιμο εργαλείο για πολύ περισσότερα από την πρόγνωση των εποχών. Χρησιμοποιώντας τις ενδείξεις της, οι άνθρωποι βρήκαν τον τρόπο να καλλιεργούν αρκετή τροφή ώστε να μη να χρειάζεται να κυνηγούν διαρκώς και να μετατραπούν από ομάδες περιπλανώμενων που παρατηρούσαν τον ουρανό σε αγρότες που κατείχαν γη και δημιούργησαν πολιτισμό.
Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές καταγραφές, αυτό συνέβη για πρώτη φορά στις νότιες πεδιάδες μεταξύ των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη. Το 5800 π.Χ. άνθρωποι ζούσαν μόνιμα ήδη στην καταπράσινη Εδέμ που ήταν η Μεσοποταμία. Η πρώτη μεγάλη πόλη εκεί ήταν η Ουρούκ, η πατρίδα του Γκιλγκαμές, η οποία στην ακμή της γύρω στο 2900 π.Χ. μπορεί να είχε έως και 80.000 κατοίκους.
Κληροδοτώντας μας τη θρησκεία, το φεγγάρι δίδαξε στους ανθρώπους μια νέα μορφή σκέψης. Ορισμένα από τα πρώτα κομμάτια της ανθρώπινης γραφής –στη σφηνοειδή γραφή που συναντάται σε πήλινες πινακίδες των Σουμερίων– οφείλουν την ύπαρξή τους και το περιεχόμενό τους στη σελήνη.
Οι κάτοικοι της Μεσοποταμίας έβλεπαν στην αύξηση και τη μείωση της Σελήνης τους κύκλους της γέννησης, του θανάτου και της αναγέννησης. Ο θεός της Σελήνης (που ονομαζόταν «Νάννα» ή «Σιν», ανάλογα με την περίοδο) ήταν ένας από τους πρώτους θεούς στην καταγεγραμμένη ανθρώπινη ιστορία, αν όχι ο πρώτος. Η ανθρωπότητα άρχισε να τον λατρεύει πριν από περισσότερα από 5.000 χρόνια και για μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν η σημαντικότερη θεότητα από όλες.
Οι διάφορες τελετουργικές παραδόσεις των πιστών του –θυσίες ζώων, βωμοί, ναοί όπου οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν για να τον λατρέψουν, τοτέμ με την εικόνα του– θα εμφανίζονταν στις οργανωμένες θρησκείες που ακολούθησαν. Κατά τη διάρκεια της εποχής των Σουμερίων, ο θεός της Σελήνης λατρευόταν μαζί με τη σύζυγό του, τη Νίνγκαλ, τη «Μεγάλη Κυρία», και το παιδί τους, τον Ήλιο, και έγινε ο κύριος θεός της πρώτης γνωστής αγίας τριάδας.
Κληροδοτώντας μας τη θρησκεία, το φεγγάρι δίδαξε στους ανθρώπους μια νέα μορφή σκέψης. Ορισμένα από τα πρώτα κομμάτια της ανθρώπινης γραφής –στη σφηνοειδή γραφή που συναντάται σε πήλινες πινακίδες των Σουμερίων– οφείλουν την ύπαρξή τους και το περιεχόμενό τους στη σελήνη. Το ποίημα «Τα κοπάδια του Νάννα», για παράδειγμα, τον εξυμνεί ως «θεό των ζωντανών πλασμάτων, αρχηγό της γης».
Ακόμα και τα πρώτα σπαράγματα της επιστήμης ξεκίνησαν ως εκχύσεις θρησκευτικής αφοσίωσης στο φεγγάρι. Ο Βαβυλώνιος βασιλιάς Ναβονίδης λάτρευε τον θεό της Σελήνης αφιερώνοντας πολύ χρόνο στην κατανόηση των μηνυμάτων του ουρανού κατά τη διάρκεια της βασιλείας του. Υπήρξε επίσης πρώιμος αρχαιολόγος, επιβλέποντας την αποκατάσταση πολλών ναών.
Στους ναούς αυτούς, οι μελετητές των άστρων παρατηρούσαν τη σελήνη για να προβλέπουν καλύτερα τις εκλείψεις, οι οποίες αντιμετωπίζονταν με μεγάλη δεισιδαιμονία. Η πρόβλεψη της επόμενης έκλειψης με μαθηματική ακρίβεια επέτρεπε στους βασιλείς να αρχίσουν να προετοιμάζουν τις απαραίτητες προστατευτικές τελετουργίες, εξασφαλίζοντας ότι είχαν αρκετά θηρία για να σφάξουν, αρκετά λιβάνια για να κάψουν.
Αν οι ιερείς του ουρανού προέβλεπαν το χειρότερο είδος σεληνιακής έκλειψης –για παράδειγμα, αν ο Δίας θα ήταν αόρατος ενώ το φεγγάρι θα ήταν «ποτισμένο στο αίμα»–, ο βασιλιάς μεταμφιεζόταν σε αγρότη και κρυβόταν μέχρι να περάσει η επίδραση. Στη θέση του επιλεγόταν ένας βασιλικός σωσίας ο οποίος στη συνέχεια θυσιαζόταν τελετουργικά.
Οι καταγραφές των ιερέων του ουρανού ξεκίνησαν ως απλοί κατάλογοι αστέρων και εξελίχθηκαν σε ανάλυση των σχέσεων μεταξύ ουράνιων και γήινων συμβάντων. Αυτοί οι πρώτοι αστρολόγοι δεν θεωρούσαν τους εαυτούς τους επιστήμονες – σίγουρα όχι με τη σύγχρονη έννοια της λέξης. Όμως το αποτέλεσμα της αφοσίωσής τους ήταν ένα επιστημονικό εγχείρημα.
Αυτή η πρώιμη επιστημονική μέθοδος ήταν η απαρχή της αναζήτησης της αστρονομικής γνώσης που θα τροφοδοτούσε τα μυαλά ορισμένων από τους πιο σημαντικούς επιστήμονες που θα ακολουθούσαν είκοσι αιώνες αργότερα: Κοπέρνικος, Κέπλερ, Γαλιλαίος. Οι πρωτοποριακές ανακαλύψεις τους μάς έφεραν στη σύγχρονη εποχή, όταν συναντήσαμε για πρώτη φορά από κοντά το φεγγάρι με την αποστολή του Apollo 11. Χωρίς τη διαχρονική ισχύ της Σελήνης στην πνευματική μας ζωή, η σύγχρονη επιστήμη μπορεί να έμοιαζε πολύ διαφορετική.
Με στοιχεία από The Atlantic
