ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ συστήματα και η εσωτερική τους ζωή έχουν τους δικούς τους καημούς. Οι λαοί έχουν κατά νου τις οικείες παραστάσεις, όχι τα «τεκταινόμενα στον κόσμο». Οι ελίτ φυσικά έχουν, υποτίθεται, άποψη και για τη μεγάλη εικόνα, τα ευρωπαϊκά και τα παγκόσμια, αν και μπορούμε να αμφιβάλουμε.
Ας πούμε όμως πως η περίφημη παγκοσμιοποίηση των ψυχών έχει αποτύχει οικτρά, παρά το ότι εκατομμύρια άνθρωποι βλέπουν καθημερινά στο κινητό τους σκηνές από όλες τις γωνιές του πλανήτη. Η πολιτική συνείδηση, όσο απομένει, παραμένει εθνική-τοπική. Γι’ αυτό και ο εκλογικός ανταγωνισμός ασχολείται λογικά για τα πράγματα της ελληνικής ζωής.
Υπάρχει φυσικά η θεματική «εξωτερική πολιτική» και κυρίως τα ελληνοτουρκικά – όμως κι αυτά είναι ιστορίες που απασχολούν κυρίως ως καύσιμη εσωτερική ύλη, αφορμή δηλαδή για ανταλλαγή πυρών και παραγωγή συναισθημάτων ωφέλιμων στην κομματική διαμάχη.
Το ερώτημα είναι μέχρι πότε αυτή η ανακύκλωση θα μας γλιτώνει από το αναγκαίο και δύσκολο έργο να επινοήσουμε εκ νέου ένα πιο πλατύ βλέμμα στα πολιτικά και πολιτισμικά όρια των καιρών.
Τώρα όμως αυτή η παντοδυναμία της εθνικής εσωστρέφειας έναντι των «ξένων» προβλημάτων γεννάει στρεβλώσεις και τέρατα. Το εθνικό κουκούλι γίνεται ένας κρυψώνας που μάς αποσπά από προβληματισμούς και σημαντικά ζητήματα. Αν αυτά δεν σκεπάζονται τελείως κάτω από την τύρφη της καθημερινής κομματικής διαμάχης, παρουσιάζονται σαν λοιπά θέματα ή εξωτικά καρυκεύματα. Μόνο αν μετρούν άμεσα στην ακρίβεια της βενζίνης μετρούν.
Κακά τα ψέματα, δεν υπάρχει άξια λόγου δημόσια συζήτηση για τα στρατηγικά διλήμματα ούτε για το μεγάλο συμβάν του καιρού μας (τον καταστροφικό πόλεμο της Ρωσίας με θύμα την Ουκρανία και τις δραματικές του συνέπειες). Η επείγουσα αντιμετώπιση της κλιματικής καταστροφής απασχολεί μόνο μικρές οικολογικές δυνάμεις και αβαθώς τα κόμματα της αριστεράς και της κεντροαριστεράς.
Θέματα που τρομάζουν πλέον και εμπειρογνώμονες και ανθρώπους των αγορών, όπως η ξέφρενα ανεξέλεγκτη δυναμική της Τεχνητής Νοημοσύνης (καταλυτική για τις θέσεις εργασίας, τον ανθρώπινο έλεγχο, τις μορφές κυριαρχίας) ούτε καν αγγίζονται. Το πολύ-πολύ να διαβάσει κανείς φραστικά σχήματα του τύπου «εκσυγχρονισμός ή συντήρηση», λες και βρισκόμαστε στην Ελλάδα του 1995 και όχι το 2023, όπου παντού στον κόσμο πλέον συζητούν σοβαρά αλλαγές στα κριτήρια για την πρόοδο και την ανθρώπινη ευημερία.
Το καβούκι είναι μια αποκοπή και η τάση να παρουσιάζεται η ελληνική ζωή σαν ένα οικόπεδο έξω από τη μοίρα και τις αναταράξεις του υπόλοιπου πλανήτη. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Νομίζω για έναν βασικό λόγο: έχει διαμορφωθεί η πεποίθηση ότι τα εκτός καβουκιού θέματα δεν είναι εμπορικά ή, όπως λέγεται, «με αυτά ψήφους δεν βλέπεις».
Ας πούμε επειδή στη βόρεια Ελλάδα υπάρχει ένα αξιοσημείωτο κομμάτι του πληθυσμού που για διαφόρους λόγους έχει δεσμούς ή συμπάθεια με τη Ρωσία, ο/η υποψήφιος /-α ο οποίος θα μιλήσει ανοιχτά για τις εγκληματικές ευθύνες του Πούτιν και του εκεί συστήματος εξουσίας για τη φρίκη που συντελείται εδώ και καιρό, φοβάται πως θα έχει απώλειες ή δυσαρέσκεια στο κοινό.
Πέραν του ότι τα κόμματα δεν έχουν ενδιαφερθεί να ασκήσουν κάποια ηθική-πολιτική παιδαγωγική, να ενθαρρύνουν δηλαδή μια πλούσια δημοκρατική συνείδηση (πέρα από τα θέματα ατομικού και οικογενειακού οφέλους των ψηφοφόρων), οι φόβοι, οι σιωπές, οι βολικές διευθετήσεις υποκαθιστούν την παρρησία.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι μεγάλες κρίσεις που καταφτάνουν θα μας βρουν και πάλι απροετοίμαστους, με κάποιους να φαντασιώνονται τη νέα κανονικότητα και τους άλλους να την αμφισβητούν.
Όταν όμως θα ολοκληρωθεί ο εκλογικός κύκλος, θα ήταν καλό να ξαναθυμηθούμε ότι είμαστε μέρος των παγκόσμιων κρίσεων και των ευρωπαϊκών κινδύνων. Η Ελλάδα δεν είναι μια αυτάρκης νησίδα όπου ες αεί θα καλλιεργούνται λεξιλόγια και χειρονομίες του 1975 ή έστω του 1997. Δεν μπορεί να είναι πάρκο ανακύκλωσης των παπανδρεϊσμών, των καραμανλισμών ή των σημιτισμών του παρελθόντος. Χρειάζεται μια νέα θεσμική και κοινωνική δημιουργία.
Το ερώτημα είναι μέχρι πότε αυτή η ανακύκλωση θα μας γλιτώνει από το αναγκαίο και δύσκολο έργο να επινοήσουμε εκ νέου ένα πιο πλατύ βλέμμα στα πολιτικά και πολιτισμικά όρια των καιρών. Μέχρι να δούμε αριστερούς που θα λένε στον κόσμο τους στις συγκεντρώσεις ότι ο πουτινισμός είναι ένας ωμός ιμπεριαλισμός και κεντροδεξιούς και συντηρητικούς που θα αναγνωρίσουν πως ο μεγαλο-εταιρικός καπιταλισμός φέρνει μαζί του πολλές και σοβαρές απειλές.
Μόνο έτσι θα μπορούμε να αισθανθούμε πως έχουμε βγει κάπως από το καβούκι μας και πως ανοιγόμαστε, ο καθένας μέσα από την παράδοσή του, στην αλήθεια αυτής της επώδυνης εποχής.
