Δεν ξέρω πόσα τηλέφωνα και μηνύματα δέχτηκα όταν έσκασε το κακό μαντάτο: ο Ozzy Osbourne εγκατέλειψε, λέει, τα εγκόσμια, μόλις 17 ημέρες μετά την αποχαιρετιστήρια συναυλία του, «περιτριγυρισμένος από την αγάπη των δικών του». Στο inbox μου σκάνε βιντεάκια φίλου που ενώ βρίσκεται σε διακοπές με την οικογένειά του, τα έχει παρατήσει όλα, έχει μονοιάσει με μια άγνωστη παρέα και πίνουν στη μνήμη του τραγουδιστή των Black Sabbath. Όλοι εμείς που αγαπήσαμε αυτήν τη μουσική έχουμε χάσει κάτι σημαντικό: με τον θάνατό του, ο Ozzy μοιάζει να κατέστησε πεπερασμένο και «μουσειακό» ολόκληρο το heavy metal.
Αυτές φυσικά είναι οι σκέψεις ενός αναστατωμένου ανθρώπου, τα νέα είναι ακόμη φρέσκα, και μια χαρά γεμίζει στάδια και σήμερα αυτή η μουσική, αλλά δεν είναι μονάχα οι οπαδοί που πενθούν. Πενθούν και οι μουσικοί: από τον Robert Plant και τον Alice Cooper μέχρι τους Duran Duran και τον Gary Numan, όλοι ανεβάζουν επικήδειους για τον Πρίγκιπα του Σκότους – ανάμεσά τους και τα εναπομείναντα μέλη των Black Sabbath. «Αντίο, αγαπημένε μου φίλε – κάτι καταφέραμε μαζί, ειδικά αν σκεφτείς πως ήμασταν τέσσερα πιτσιρίκια από το Άστον», γράφει στο Facebook ο μπασίστας τους, ο Geezer Butler.
Μακάρι να υπάρξουν αντιδράσεις από μαινόμενους θρησκόληπτους στην κηδεία του, όπως συνέβη στην κηδεία του τραγουδιστή που τον αντικατέστησε στους Sabbath, του Ronnie James Dio. Αυτός θα ήταν ο ιδανικός φόρος τιμής για έναν άνθρωπο που δεν πήρε ποτέ τον εαυτό του στα σοβαρά.
Κι αν κάποιος ερευνητής του σκληρού ροκ θέλει στ’ αλήθεια να καταλάβει το heavy metal, και κυρίως γιατί ακούγεται όπως ακούγεται, καλό θα ήταν να ξεκινήσει από το Άστον, τη γενέτειρα των Black Sabbath. Μια φτωχή, εργατική συνοικία, από τις πολλές που φτιάχτηκαν για να στεγάσουν τα παιδιά των εργατών που δούλευαν τα σφυριά στα εργοστάσια. Κάπου εκεί γεννιούνται οι κιθαριστικές κραυγές των Black Sabbath (όνομα «κλεμμένο» από την ομώνυμη ταινία του Mario Bava) που, με τον τρόπο τους, αντανακλούν ό,τι τους περιτριγυρίζει, δηλαδή αιθαλομίχλη και ακραία φτώχεια.
Σ’ αυτό το περιβάλλον γεννιέται και ο John Michael Osbourne, τότε που δεν τον ήξερε ούτε η μάνα του ως «Ozzy», παιδί δυσλεξικό, μισοχαμένο στο σχολείο και εντελώς απομονωμένο από τον περίγυρό του. Στα 11 του χρόνια κακοποιείται σεξουαλικά από δυο «νταήδες» του σχολείου και κλείνεται ακόμα περισσότερο στον εαυτό του – μέχρι που ακούει για πρώτη φορά το «She loves you» των Beatles («Ξαφνικά άλλαξε ο κόσμος μου», θα πει).
Είναι όμως ακόμα νωρίς για να ακολουθήσει την κλίση του και μεγαλώνοντας θα πιάσει διάφορες δουλειές, από υδραυλικός μέχρι εργάτης σε σφαγείο, μέχρι που θα καταλήξει στη φυλακή για ληστεία. Θα του πάρει λίγο καιρό ακόμα μέχρι να συνειδητοποιήσει πως όταν όλα γύρω σου κάνουν θόρυβο, πρέπει να φτιάξεις τον δικό σου για να ακουστείς.
Αν λοιπόν θέλουμε να καταλάβουμε το heavy metal μέσα από τα μάτια ενός οπαδού, δεν πρέπει να το αντιμετωπίσουμε ως άλλο ένα μουσικό ιδίωμα, αλλά ως μια τοποθέτηση. Ο «σατανισμός» του δεν ήταν ποτέ θρησκευτικός (όπως προέκυψε λίγο αργότερα, με την άφιξη των Merciful Fate και των Venom) αλλά βαθύτατα κοινωνικός. Μην ξεγελιέστε από τους ανάποδους σταυρούς και τα μυστικιστικά σύμβολα· αυτά είναι ντεκόρ.
Black Sabbath - Planet Caravan
Η ουσία ήταν αλλού: οι Sabbath, αντί να μας τραγουδήσουν «κάντε έρωτα, όχι πόλεμο», πήραν την απόφαση να παρουσιάσουν τον κόσμο όπως πραγματικά είναι. Δεν ήταν προϊόν «εμπνεύσεως» η μουσική τους, αλλά μια κοινωνική αναγκαιότητα – και εκείνοι οι πρώτοι δίσκοι ακούγονται εν τέλει σαν ένα συλλογικό ψυχόδραμα τεσσάρων παιδιών που, αντί για την ψυχολογική υποστήριξη που είχαν ανάγκη, βρήκαν μόνο κιθάρες, ντραμς και έναν τραγουδιστή που ακουγόταν λες και ο Χάρος βγήκε να τραγουδήσει blues.
Ακούγονται πολύ πομπώδη και βαθυστόχαστα όλα αυτά, σύμφωνοι, όμως ο Ozzy, χωρίς να το ξέρει, δημιούργησε κάτι πολύ μεγαλύτερο απ’ αυτό που ενδεχομένως αντιλαμβανόταν και ο ίδιος, όπως συμβαίνει με όλους τους λαϊκούς καλλιτέχνες. Άλλωστε ποτέ δεν ισχυρίστηκε πως ήταν διανοούμενος αλλά, όπως πάλι συχνά έλεγε, «ο τρελός του χωριού»: σε μια από τις πιο διάσημες φωτογραφίες του χαμογελά καθιστός –και ξεβράκωτος– σ’ έναν καμπινέ. Άλλοι ροκ σταρ θα είχαν κάνει τα πάντα για να εξαφανίσουν από προσώπου γης αυτό το γελοίο ενσταντανέ. Ο ίδιος, απ’ την άλλη, δεν ξέχασε να ξεβρακωθεί και στο ελληνικό κοινό των Sabbath, στην εμφάνιση με την αυθεντική τους σύνθεση στη Μαλακάσα, είκοσι χρόνια πίσω.
Είχαν βέβαια παρεμβληθεί τα ’80s, όταν ο Ozzy, με τη βοήθεια του κιθαρίστα Randy Rhoads και της συζύγου του, Sharon, μεταμορφώθηκε σε έναν σατανικό γελωτοποιό του MTV – αλλά το έκανε υποστηριζόμενος από μια μπάντα σπουδαίων μουσικών. Τα «Crazy train» και «Mr. Crowley» ακούγονται παντού, από όλους. Όμως ο τραγικός θάνατος του 25χρονου Rhoads σε αεροπορικό δυστύχημα ρίχνει τον Ozzy πιο βαθιά στην ντρόγκα, ακόμη πιο βαθιά απ’ ό,τι στα ’70s, και, αν θέλουμε να τα λέμε όλα ως έχουν, τελικά ήταν η Sharon εκείνη που τον κράτησε ζωντανό. Χωρίς αυτήν, ο Ozzy αποκλείεται να είχε φτάσει τα 40: ή που θα είχε πάει από overdose ή που θα τον εκτελούσαν.
Και παραλίγο να τον εκτελέσουν στο Τέξας το 1982, τότε δηλαδή που κίνησε για μια μικρή βόλτα στο Σαν Αντόνιο, έχοντας πιει ένα μπουκάλι κονιάκ για πρωινό και φορώντας μόνο το ροζ νυχτικό της Sharon. Σαν να μην έφτανε η αμφίεσή του –που άνετα θα όπλιζε το χέρι κάποιου σ’ εκείνα τα μέρη–, ο Ozzy αποφάσισε να περπατήσει μέχρι το Μνημείο Πεσόντων του Άλαμο και να το κατουρήσει. Ούτε που κατάλαβε πόσο γρήγορα τον συνέλαβαν. Τι είχε συμβεί; Περίπου ό,τι συνέβη και με τον Elvis σε αυτή την ηλικία: ο Ozzy είχε καταντήσει μια καρικατούρα του εαυτού του, αίσθηση που απογειώθηκε όταν, δεκαετίες αργότερα, λάνσαρε το reality show «The Osbournes», φυσικά υπό την καθοδήγηση της συζύγου του. Πόσο όμως θα μπορούσε να «ξεπέσει» στα μάτια ενός κοινού από το οποίο δεν είχε ποτέ κρύψει τίποτα; Τι θα μπορούσε να τον κουνήσει από τον θρόνο του;
Από αυτόν το θρόνο πάντως έδωσε την τελευταία του συναυλία, 17 μέρες πριν από τον θάνατό του, χτυπημένος από τη νόσο του Πάρκινσον και καταπονημένος από μια σειρά επεμβάσεων στη σπονδυλική του στήλη που χειροτέρεψαν την ήδη επιβαρυμένη κατάσταση της υγείας του. Όλα αυτά, στο Άστον του Μπέρμιγχαμ. Το heavy metal είχε γίνει πλέον παγκόσμια μουσική, αλλά η καρδιά του έμοιαζε να χτυπά ακόμα σ’ αυτή την μπαρουτοκαπνισμένη συνοικία. Η αφρόκρεμα του ιδιώματος «πάτησε» στη σκηνή, από τους Pantera και τους Guns’n’Roses μέχρι τους Metallica και τους Slayer, ενώ το όλο event ονομάστηκε «Back to the beginning», πίσω στο Άστον δηλαδή, ξανά με την αυθεντική σύνθεση των Black Sabbath, με τον ίδιο να ερμηνεύει συνολικά 10 τραγούδια. 190 εκατομμύρια ευρώ συγκεντρώθηκαν και μοιράστηκαν σε νοσοκομεία και ιατρικά κέντρα της πόλης.
«Δεν έχετε ιδέα πώς νιώθω» έλεγε στο κοινό του, ερμηνεύοντας για τελευταία φορά το «Mama, I’m coming home» και τώρα καταλαβαίνουμε ότι ο Ozzy ήξερε πως οι μέρες του ήταν μετρημένες, αλλά ήθελε να γνωρίζουμε πως φεύγει πλήρης. Όχι πλήρης ημερών, αλλά τουλάχιστον πλήρης. Μακάρι να υπάρξουν αντιδράσεις από μαινόμενους θρησκόληπτους στην κηδεία του, όπως συνέβη στην κηδεία του τραγουδιστή που τον αντικατέστησε στους Sabbath, του Ronnie James Dio. Αυτός θα ήταν ο ιδανικός φόρος τιμής για έναν άνθρωπο που δεν πήρε ποτέ τον εαυτό του στα σοβαρά. Κι εμείς ας μοιραστούμε τη θλίψη μας με τους οπαδούς αυτής της μουσικής: ο θάνατος του Ozzy Osbourne δεν συνιστά απλώς το τέλος μιας καριέρας αλλά και ένα σημείο μετάβασης.
Black Sabbath - Children of the Grave
