Τα θρυλικά αγάλματα Moai του Νησιού του Πάσχα, που εδώ και αιώνες προκαλούν το ενδιαφέρον των επιστημόνων, ενδέχεται να μπορούσαν να «περπατήσουν» με τη βοήθεια λίγων ανθρώπων, τριών σχοινιών και της δύναμης της φυσικής.
Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Archaeological Science (τεύχος Νοεμβρίου 2025), οι κάτοικοι της Ράπα Νούι, όπως αποκαλούν οι ίδιοι το Νησί του Πάσχα, δεν χρειάζονταν τεράστιες ομάδες ή περίπλοκες κατασκευές για να μετακινήσουν τα γιγαντιαία, ανθρώπινα αγάλματα που ζυγίζουν δεκάδες τόνους. Αντίθετα, αξιοποιούσαν την αρχή της ταλάντωσης και την ελαφριά κλίση των ίδιων των αγαλμάτων, ώστε να τα μετακινούν βήμα-βήμα επάνω στο έδαφος.
Η ομάδα των ανθρωπολόγων εντόπισε ημιτελή αγάλματα που είχαν εγκαταλειφθεί κοντά στο λατομείο Ράνο Ραράκου και παρατήρησε ότι αυτά είχαν χαμηλό κέντρο βάρους και ελαφριά κλίση προς τα εμπρός, χαρακτηριστικά που, όπως εξηγούν οι ερευνητές, διευκόλυναν τη μεταφορά τους πριν αποκτήσουν την τελική, τελετουργική μορφή τους.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι επιστήμονες δημιούργησαν ψηφιακά τρισδιάστατα μοντέλα των Moai και υπολόγισαν ότι με τη βοήθεια τριών σχοινιών και ομάδας από πέντε έως εξήντα ατόμων, τα αγάλματα μπορούσαν να κάνουν βήματα μήκους σχεδόν 90 εκατοστών, διασχίζοντας το νησί με ρυθμό περίπου 300 μέτρων την ώρα.
Το «περπάτημα» των Moai
Η θεωρία ότι τα Moai μπορούσαν να «περπατήσουν» όρθια δεν είναι καινούργια. Ο επικεφαλής της έρευνας, Καρλ Λίπο, καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Binghamton της Νέας Υόρκης, είχε παρουσιάσει ήδη από το 2012 ένα πείραμα, στο οποίο μια ομάδα 18 ατόμων κατάφερε να μετακινήσει ένα αντίγραφο βάρους 4,4 τόνων, κάνοντάς το να «βαδίζει» για 100 μέτρα μέσα σε 40 λεπτά.
«Αυτό που δείξαμε τότε δεν ήταν ακριβώς επιστημονικό πείραμα, αλλά μια απόδειξη ότι τα αγάλματα μπορούν πράγματι να κινηθούν με λίγους ανθρώπους, εάν αξιοποιηθεί σωστά η φυσική τους κλίση», ανέφερε ο Λίπο.
Η νέα μελέτη έρχεται να επιβεβαιώσει θεωρητικά εκείνη την υπόθεση, υπολογίζοντας τις δυνάμεις που χρειάζονται για να ξεκινήσει η ταλάντωση και τον αριθμό των ατόμων που απαιτούνται για τη συνεχή κίνηση. Σύμφωνα με τα ευρήματα, για να αρχίσει η διαδικασία χρειάζονταν 15 έως 60 άτομα, ενώ για να συνεχιστεί αρκούσαν μόλις πέντε έως 25, καθιστώντας τη μέθοδο «εντυπωσιακά αποδοτική».
Η κίνηση, όπως εξηγούν οι ερευνητές, βασιζόταν στη φυσική των εκκρεμών: το τράβηγμα των σχοινιών προκαλούσε ταλάντωση γύρω από μια βάση σε σχήμα «D», λειτουργώντας σαν σημείο περιστροφής για κάθε βήμα. Μόλις ξεκινούσε η κίνηση, η ίδια η ορμή του αγάλματος διευκόλυνε το επόμενο βήμα.
Νέα ματιά στην ιστορία της Ράπα Νούι
Οι ερευνητές ανέλυσαν 62 λεγόμενα «οδικά» Moai, δηλαδή αγάλματα που βρέθηκαν κατά μήκος των αρχαίων διαδρομών μεταφοράς τους. Διαπίστωσαν ότι είχαν ελαφριά κλίση προς τα εμπρός, από 6 έως 15 μοίρες, κάτι που μετέθετε το κέντρο βάρους χαμηλότερα σε σχέση με τα ολοκληρωμένα αγάλματα που στήνονταν στις τελετουργικές πλατφόρμες (ahu).
Η βάση τους, σε σχήμα «D», λειτουργούσε ως σημείο περιστροφής σε κάθε «βήμα», επιτρέποντας την ταλάντωση δεξιά-αριστερά. Επιπλέον, τα αγάλματα αυτά δεν είχαν ακόμη λαξευμένες οφθαλμικές κοιλότητες, μία ένδειξη, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ότι οι τελικές λεπτομέρειες ολοκληρώνονταν μετά την τοποθέτησή τους στον προορισμό τους.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ομάδας, ένα μέσο Moai θα χρειαζόταν περίπου 11.000 βήματα για να καλύψει τη διαδρομή των 10 χιλιομέτρων από το λατομείο Ράνο Ραράκου ως τα παράλια, όπου στήνονταν τα περισσότερα μνημεία.
Σκεπτικισμός αλλά και θαυμασμός
Η καθηγήτρια προϊστορίας του University College London, Σου Χάμιλτον, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε την έρευνα «ευρηματική και ουσιαστική συμβολή» στη συζήτηση για το πώς μετακινούνταν τα αγάλματα. Ωστόσο, σημείωσε ότι τα δεδομένα «επιτρέπουν και άλλες ερμηνείες», όπως για παράδειγμα, ότι ορισμένα Moai μπορεί να είχαν διαφορετικό ρόλο ή να κατασκευάστηκαν από άλλες κοινότητες της Ράπα Νούι.
Η ίδια πρόσθεσε πως η έρευνα «δείχνει μια πιθανή εκδοχή για τον τρόπο μετακίνησης, χωρίς όμως να αποδεικνύει οριστικά ότι συνέβη έτσι».
Οι ερευνητές απαντούν ότι όσοι αμφισβητούν τη θεωρία περί «μετακίνησης των Moai σε όρθια θέση» δεν έχουν μέχρι στιγμής προτείνει πειστικές εναλλακτικές ερμηνείες των δεδομένων.
«Όταν βλέπεις πώς κινούνται, λες απλώς ‘φυσικά, έτσι θα το έκαναν’», είπε ο Λίπο, περιγράφοντας την απλότητα και την εφευρετικότητα των κατοίκων της Ράπα Νούι, οι οποίοι, όπως όλα δείχνουν, έκαναν τους γίγαντές τους να βαδίσουν.
