Όταν ακούμε για το Καστελλόριζο το πρώτο που περνάει από το μυαλό μας είναι κάτι σαν «ωχ, πάλι τουρκικές προκλήσεις» ή «ποιος "δικός μας" πήγε πάλι να βγάλει λόγο από εκεί» ή ακόμη «αμάν πια αυτή η ΑΟΖ, σαν το γεφύρι της Άρτας κατάντησε».
Ε, λοιπόν, όχι. Αυτήν τη φορά η πρόκληση ήρθε από τον κόσμο της επιστήμης. Το πρώτο Φεστιβάλ Γρίφων, στις 24-26 Σεπτεμβρίου 2021, υπήρξε μια πετυχημένη διοργάνωση και ένα ξεχωριστό γεγονός που έφερε στο νησί μια σειρά από φορείς και ερευνητικές ομάδες της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας. Συγκέντρωσε κυρίως ένα τσούρμο από επιστήμονες που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα ενός ντόπιου μαθηματικού και μιας δυναμικής διοργανώτριας.
Ο Πανταζής Χούλης είναι ιδρυτής και ιδιοκτήτης του Μουσείου Γρίφων Καστελλορίζου. Η Έλενα Γραμματικοπούλου είναι γνωστή από τον χώρο της επικοινωνίας της επιστήμης.
Κάπως έτσι το αγαπημένο μας Καστελλόριζο μπήκε, τις λίγες αυτές ημέρες του Σεπτεμβρίου, στο μικροσκόπιο της επιστήμης.
Μαθητές, δάσκαλοι, πολίτες του νησιού και επισκέπτες, ακόμη και τουρίστες, παρακολούθησαν μια σειρά από ομιλίες και διαδραστικά πειράματα. Είδαν μπροστά στα μάτια τους να ξετυλίγονται μυστικά του διαστήματος, απλές αρχές που διέπουν την καθημερινότητά μας, λύσεις σε προβλήματα που έχουν να κάνουν με τη θαλάσσια ρύπανση και προκλήσεις του ψηφιακού μας κόσμου. Ακούμπησαν με τα χέρια τους και έπαιξαν με αρχαίους και σύγχρονους γρίφους. Ήταν μια σπάνια εμπειρία, ακόμη και για τους ίδιους τους επιστήμονες των οποίων η επικοινωνία και εθελοντική προσφορά γνώσης στο απομακρυσμένο νησί μάγεψε μικρούς και μεγάλους.
Στους φορείς που εκπροσωπήθηκαν συγκαταλέγονται το Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ, το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Ίδρυμα Ευγενίδου και άλλα επιστημονικά ιδρύματα και ανεξάρτητες ομάδες που έδωσαν σάρκα και οστά στο φεστιβάλ, αλλά πάνω από όλα τροφή για σκέψη μετά από ένα πρώτο δυνατό ερέθισμα.
Όλοι μαθαίνουμε στο σχολείο βασικές αρχές Μαθηματικών, Φυσικής, Χημείας, Βιολογίας, αλλά σπάνια έχουμε δυνατές αναπαραστάσεις και εικόνες από εξειδικευμένα κέντρα, σε βαθμό που να μας προβληματίσουν. Φανταστείτε πόσο λιγότερες ευκαιρίες μπορεί να έχουν τα παιδιά σε μια παραμεθόρια περιοχή.
Αυτό που ζήσαμε με το Φεστιβάλ Γρίφων ήταν κάτι ζωντανό, ικανό να τραβήξει την προσοχή, να ενδυναμώσει το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή των μαθητών, να δημιουργήσει κίνητρο ώστε κάποιοι από αυτούς ίσως να ακολουθήσουν μελλοντικά επιστημονικούς κλάδους, να αφυπνίσει τον ξεχασμένο επιστήμονα των πιο περίεργων επισκεπτών και τέλος, να κινητοποιήσει ακόμη και τους πιο δυνατούς λύτες για να ασχοληθούν με περίπλοκους γρίφους.
Τα παιδιά στο Καστελλόριζο δεν ξεπερνούν τα 40, όλα μαζί, σε Δημοτικό, Γυμνάσιο και Λύκειο. Ποιος ξέρει άραγε πόσα από αυτά θα υιοθετήσουν ένα μοντέλο επιστήμονα (role model) σαν του συντοπίτη τους Πανταζή Χούλη ή κάποιου από τους επιστήμονες που βρέθηκαν δίπλα τους αυτόν τον Σεπτέμβριο;
Μήπως μια νέα γενιά Καστελλοριζιών μπορεί να συμβάλει, πέρα από τη λύση κάποιων επιστημονικών γρίφων, και στην επίλυση γεωπολιτικών «γρίφων» που ταλανίζουν εδώ και αιώνες το ελληνικό νησί και τη χώρα γενικότερα;
«Γριφολόγοι» με γεωπολιτικές γνώσεις και ερευνητικές δεξιότητες, προπάντων πατριώτες που πονάνε τον τόπο, είναι σίγουρο ότι μας χρειάζονται. Σε αυτούς είναι αναγκαίο να συμπεριληφθεί και μια νέα γενιά σκεπτόμενων ανθρώπων των συνόρων μας.
