Τα νέα για την αποτελεσματικότητα του εμβολίου των Pfizer-BioΝTech απέναντι στον κορωνοϊό γέννησαν ελπίδες σε όλον τον πλανήτη, αλλά υπάρχει ένα πρακτικό ζήτημα που θα αποτελέσει πρόκληση για τη μεταφορά του, και έχει να κάνει με τη θερμοκρασία.
Αν εγκριθεί το εμβόλιο, για την παγκόσμια διανομή του δεν θα πρέπει να αφεθεί σε περιβάλλον κάτω των μείον 70 βαθμών Κελσίου πάνω από τέσσερις φορές. Μιλώντας στο Radio 4 του BBC, ο Βρετανός υπουργός Υγείας Ματ Χάνκοκ έκανε λόγο για «τιτάνια επιχείρηση» μεταφοράς από τα σημεία παρασκευής ως τα δισεκατομμύρια ανθρώπων που πρέπει σταδιακά να εμβολιαστούν.
Τα περισσότερα εμβόλια δεν απαιτούν ούτε κατά διάνοια τόσο χαμηλές θερμοκρασίες αποθήκευσης και για αυτόν τον λόγο δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη η απαραίτητη υποδομή για την φύλαξη του συγκεκριμένου εμβολίου - ιδιαίτερα σε μεγάλες ποσότητες. Ακόμα και η ίδια η Pfizer αναγνωρίζει πως υπάρχουν «προκλήσεις σχετικά με την υπερβολικά χαμηλή θερμοκρασία» που είναι απαραίτητη για την διαφύλαξη, τη διανομή και τη χορήγηση του πειραματικού εμβολίου.
Ο Βρετανός αξιωματούχος υγείας και καθηγητής Τζόναθαν Βαν Ταμ προειδοποιεί χαρακτηριστικά ότι ακόμα σε φυσιολογικές εποχής «τα πράγματα μπορούν να πάνε στραβά και πάντα πήγαιναν στραβά», στην παρασκευή και τη μεταφορά εμβολίων. Πόσο μάλλον σε αυτή την περίπτωση που απαιτούνται θερμοκρασίες τέσσερις φορές χαμηλότερες από τις καταψύξεις των συνηθισμένων ψυγείων.
Πώς θα διαμοιραστεί
Βραχυπρόθεσμα, η Pfizer έχει σχέδιο. Το εμβόλιο θα διαμοιραστεί από τα κέντρα της εταιρείας σε ΗΠΑ, Γερμανία και Βέλγιο και από εκεί η διανομή του θα γίνει οδικώς και αεροπορικώς, με διάφορα ενδιάμεσα στάδια ως τις κατά τόπους κλινικές, τα φαρμακεία και τα νοσοκομεία που θα γίνονται οι εμβολιασμοί.
Όπως αποκάλυψε η Wall Street Journal, η Pfizer έχει αναπτύξει ένα ειδικό κιβώτιο μεταφοράς στο μέγεθος μιας βαλίτσας, με ξηρό πάγο και σύστημα γεωεντοπισμού GPS. Σε κάθε «βαλίτσα» μπορούν να αποθηκευτούν έως και 5.000 δόσεις του εμβολίου στην απαραίτητη «πολική» θερμοκρασία, το πολύ για δέκα ημέρες - με την προϋπόθεση ότι το κουτί δεν ανοίγεται από το σφράγισμά του έως την παράδοση στον τελικό του προορισμό. Όλα τα κιβώτια μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν.
Η εταιρεία Polar Thermals κατασκευάζει παρόμοια κιβώτια για άλλα εμβόλια και υπολογίζει στην Pfizer για διάφορες συνεργασίες, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί κάποια συμφωνία για το συγκεκριμένο εμβόλιο.
Τα φορητά αυτά ψυγεία αυτά κάθε άλλο παρά φτηνά είναι. Ο επικεφαλής πωλήσεων Paul Harrison λέει πως ένα τυπικό κιβώτιο μεταφοράς που διατηρεί θερμοκρασία μόλις μείον 8 βαθμών Κελσίου για πέντε ημέρες, χωρητικότητας 1.200 δόσεων, κοστίζει 5.600 ευρώ. Και αυτά μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν ακόμα και χιλιάδες φορές.
Τι συμβαίνει μετά το δεκαήμερο
Σε περίπτωση που το δεκαήμερο παρέλθει και το περιεχόμενο των κιβωτίων αποψυχθεί, το πειραματικό εμβόλιο μπορεί να αντέξει ακόμα πέντε ημέρες σύμφωνα με την Pfizer, αλλά με δεδομένη την ανάγκη για παγκόσμια διανομή, αυτό το χρονικό διάστημα δεν θεωρείται σχετικά μεγάλο.
Ακόμα και σε χώρες όπως η μεγάλη Βρετανία, δεν υπάρχουν αρκετά ψυγεία που να μπορούν να διατηρήσουν πολλές δόσεις σε αυτές τις θερμοκρασίες. Η κατάσταση δεν διαφέρει πολύ ούτε στις ΗΠΑ. Ο Δρ. Γκρέγκορι Πόλαντ της Mayo Clinic στη Μινεσότα δήλωσε χαρακτηριστικά στο πρακτορείο Reuters: «Είμαστε ένα μεγάλο ιατρικό κέντρο και δεν έχουν την απαιτούμενη δυνατότητα αποθήκευσης».
Και στη Βρετανία μπορούν τουλάχιστον να ελπίζουν σε δωρεές και δάνεια από πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα. Στις αναπτυσσόμενες χώρες όμως η κατάσταση είναι ακόμα πιο επίφοβη.
Σύμφωνα με το πρακτορείο Associated Press τον περασμένο μήνα στην Μπουρκίνα Φάσο της κεντρικής Αφρικής, παρουσιάστηκαν ελλείψεις περίπου 1.000 κλινικών ψυγείων. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σε συνδυασμό με την UNICEF καταστρώνει ήδη σχέδια για τις υποδομές αποθήκευσης, εν αναμονή του εμβολίου.
Οι Financial Times μετέδωσαν ότι η UNICEF σχεδιάζει την εγκατάσταση 65.000 ψυγείων με φωτοβολταϊκά συστήματα ηλεκτροδότησης στις φτωχότερες χώρες έως το τέλος του 2021.
«Αν εστιάσουμε στην αλυσίδα ψύχους, η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική έχουν καλή υποδομή. Αν όμως κοιτάξουμε την Αφρική ή κάποιες περιοχές της Ασίας, η κατάσταση εκεί είναι πολύ προβληματική», λέει ο Μίκαελ Μπουρλάκης, καθηγητής logistics, προμηθειών και διαχείρισης αλυσίδας εφοδιασμού στην σχολή Διοίκησης του Cranfield.
«Διατηρώντας την αισιοδοξία μου, γνωρίζω πάρα πολύ καλά πως υπάρχει σχεδιασμός, οι εταιρείες ξεκίνησαν ήδη να οργανώνουν αλυσίδες παροχής από χθες το βράδυ, σκοπεύοντας να συνεργαστούν με άλλες και να μοιραστούν πληροφορίες. Στην αλυσίδα προμηθειών έχουμε συνηθίσει να περιμένουμε το απρόσμενο. Αλλά ακόμα και έτσι, η κλίμακα, η περιπλοκότητα και η υποδομή για αυτό είναι χωρίς προηγούμενο».
Με πληροφορίες από BBC, Wall Street Journal και Financial Times
