ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 Ιουλίου, μετά το ηλιοβασίλεμα, ο Δημήτρης Σαγιάκος και ο Χρήστος Ντουντουλάκης, έχοντας μετακινηθεί στην ανατολική Αττική για να καταγράψουν τις ισχυρές καταιγίδες στο βόρειο Αιγαίο, ετοιμάζονταν να στήσουν τον εξοπλισμό τους.
Πρόκειται για δύο μέλη μιας ομάδας «κυνηγών» του ουρανού, που αγαπά την επιστήμη και τη φύση και τα τελευταία δέκα με δεκαπέντε χρόνια καταγράφει και αποτυπώνει από καταιγίδες μέχρι τα μαγικά red sprites (φωτεινά κόκκινα σημάδια που προκαλούν δέος) και διάφορα άλλα ατμοσφαιρικά φαινόμενα, με την αστροφωτογραφία να συγκαταλέγεται επίσης στα ενδιαφέροντά τους.
«Οι περισσότεροι από εμάς, για να το θέσουμε απλά, “κοιτάμε τον ουρανό” και γοητευόμαστε από τα φυσικά φαινόμενα από τότε που θυμόμαστε τον εαυτό μας. Οπότε δεν είναι έκπληξη το γεγονός ότι οι σπουδές μας έχουν να κάνουν με τις φυσικές επιστήμες, τους υπολογιστές και τα δίκτυα» λέει ο Χρήστος Ντουντουλάκης.
Τη μέρα εκείνη οι δυο τους είχαν κατά νου την καταγραφή κάποιου άλλου, ξεχωριστού γεγονότος που, όπως ήξεραν, εκείνη την περίοδο έκανε την εμφάνισή του σε χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία. Έτσι, βρίσκονταν στο σημείο λίγο νωρίτερα, πριν από το λυκόφως, και παρατηρούσαν τον ορίζοντα, περιμένοντας να κάνει την εμφάνισή του. Ο λόγος για τα ξεχωριστά φωτεινά νέφη με το γαλάζιο χρώμα.
«Τα νυχτερινά φωτεινά νέφη ή νυχαυγή νέφη (Noctilucent Clouds) εμφανίζονται πολύ ψηλότερα στην ατμόσφαιρα σε σχέση με τα “συνηθισμένα” νέφη που όλοι γνωρίζουμε. Ενώ τα τελευταία σχηματίζονται στην τροπόσφαιρα και φτάνουν το πολύ μέχρι το ύψος των 15 χλμ., ενδεικτικά τα νυχτερινά φωτεινά νέφη σχηματίζονται στη μεσόσφαιρα, σε ύψος περίπου 80 χλμ.» λέει ο Χρήστος όταν τον ρωτάω τι είναι αυτό που τα διαφοροποιεί από τα συνηθισμένα νέφη.
«Συνήθως είναι ορατά σε σχετικά μεγάλα γεωγραφικά πλάτη (μεταξύ 50 και 65-70 μοιρών) το καλοκαίρι, ιδιαίτερα 2-3 βδομάδες πριν και μετά το θερινό ηλιοστάσιο, μετά τη δύση του ηλίου ή πριν από την ανατολή του» συνεχίζει. «Φωτίζονται από αυτόν, ενώ εκείνος βρίσκεται κάτω από τον ορίζοντα και αποκτούν ένα γαλάζιο/μπλε χρώμα λόγω της απορρόφησης του ερυθρού μέρους του φάσματος του ηλιακού φωτός από το όζον της στρατόσφαιρας.
Χρειάζονται ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες για να σχηματιστούν (-120 βαθμούς Κελσίου και χαμηλότερα, ώστε να ευνοείται η δημιουργία μικροσκοπικών παγοκρυστάλλων). Αυτές τις θερμοκρασίες, σε εκείνο το ύψος, τις παρατηρούμε αυτή την περίοδο του έτους (θερινό ηλιοστάσιο).
Φυσικά, θα πρέπει να υφίστανται υδρατμοί, προερχόμενοι από χαμηλότερα ατμοσφαιρικά στρώματα ενδεχομένως, με την ανυψωτική βοήθεια ατμοσφαιρικών βαρυτικών κυμάτων ή από αντιδράσεις υδροξυλίου με μεθάνιο και πυρήνες συμπύκνωσης, για παράδειγμα σκόνη από μετέωρα ή ηφαίστεια».
Η καταγραφή
«Δύο άτομα από την ομάδα, ο Δημήτρης Σαγιάκος και ο Χρήστος Ντουντουλάκης, μετακινηθήκαμε προς την ανατολική Αττική στο πλαίσιο καταγραφής των ισχυρών καταιγίδων του βόρειου Αιγαίου εκείνο το βράδυ.
Ωστόσο, εκείνες τις μέρες, και γνωρίζοντας ήδη από τις καταγραφές του εξωτερικού ότι υπήρχε εμφάνιση των συγκεκριμένων νεφών σε πολύ χαμηλά γεωγραφικά πλάτη φέτος (π.χ. στη Βαλένθια, δηλαδή ως και τις 34 μοίρες, μερικές μέρες πριν, όπως και αρκετές καταγραφές σε Ισπανία, Ιταλία και Γαλλία, σε περιοχές με γεωγραφικό πλάτος μικρότερο των 50 μοιρών), παρατηρούσαμε τον δυτικό ορίζοντα μετά τη δύση του ηλίου και τον ανατολικό ορίζοντα πριν από την ανατολή, μήπως εμφανιστούν και στην περιοχή μας (σε γεωγραφικό πλάτος 38 μοιρών).
Έτσι, αποφασίσαμε να πάμε λίγο νωρίτερα, ώστε να βρισκόμαστε στο προκαθορισμένο σημείο πριν από το λυκόφως. Ενώ τοποθετούσαμε τον εξοπλισμό, ο Δημήτρης τα παρατήρησε χαμηλά στον βορειοδυτικό ορίζοντα, πίσω από κάποια “συνηθισμένα” νέφη. Οι πρώτες φωτογραφίες επιβεβαίωσαν την ύπαρξή τους, ενώ το βίντεο δεν αφήνει αμφιβολία. Σε αυτά φαίνεται τόσο η διαφορετική κίνηση των νεφών αυτών σε σχέση με τα "κανονικά" σκουρόχρωμα νέφη που βρίσκονται πιο μπροστά, όσο και το εντελώς διαφορετικό χρώμα τους, το ανοιχτό γαλάζιο.
Η συγκεκριμένη καταγραφή νυχτερινών φωτεινών νεφών με φωτογραφίες και βίντεο αποτελεί την πρώτη επί ελληνικού εδάφους, τουλάχιστον εξ όσων γνωρίζουμε και παρακολουθούμε μέσα από τα δίκτυα και τις ομάδες παρατηρητών καιρού και ατμόσφαιρας».
Η όλο και συχνότερη εμφάνιση των νυχτερινών νεφών
«Οι πρώτες μαρτυρίες για τη θέαση αυτών των νεφών, το 1885, συνδέονται με τη μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου Krakatoa στην Ινδονησία. Η έκρηξη μετέφερε και προς τη μεσόσφαιρα ικανές ποσότητες υδρατμών και σωματιδίων που μπορούσαν να δράσουν ως πυρήνες συμπύκνωσης, εντείνοντας έτσι την παρουσία των νυχτερινών φωτεινών νεφών.
Τις τελευταίες δεκαετίες αυτά τα νέφη έχουν όλο και πιο εντυπωσιακές εμφανίσεις, ενώ παρατηρούνται πιο συχνά και σε χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη. Το 2019 παρατηρήθηκε έξαρσή τους σε μεγάλο μέρος της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης. Ο Δημήτρης Σαγιάκος τα είχε φωτογραφίσει τότε στο Βερολίνο.
Έρευνες και προσομοιώσεις έχουν δείξει πως η ανθρώπινη δραστηριότητα τους τελευταίους δύο αιώνες έχει μεταφέρει αρκετό μεθάνιο στη μεσόσφαιρα, το οποίο ευθύνεται για τον διπλασιασμό της ποσότητας του πάγου εκεί, μέσω χημικών αντιδράσεων. Οι παγοκρύσταλλοι αυτοί αποτελούν αυτά τα ιδιόμορφα νυχτερινά νέφη που τώρα πλέον, βλέπουμε όλο και πιο συχνά».
