Ξεχασμένα σχέδια του Ρενουάρ επιστρέφουν στο προσκήνιο μετά από 100 χρόνια, καθώς περισσότερα από 100 σχέδια, παστέλ, υδατογραφίες και χαρακτικά του Γάλλου ζωγράφου εκτίθενται στη Morgan Library & Museum.
Στις αρχές του χρόνου, μια γυναίκα στην Πενσιλβάνια αγόρασε έναν γυμνό με κάρβουνο σε τοπική δημοπρασία έναντι 12 δολαρίων. Κάτι στο βλέμμα της εικονιζόμενης γυναίκας, η πτώση της σάρκας γύρω από τη μέση της, της φάνηκε οικείο. Απευθύνθηκε λοιπόν σε εκτιμητή, ο οποίος της απάντησε: «Συγχαρητήρια, αποκτήσατε ένα σχέδιο του Πιερ-Ωγκύστ Ρενουάρ». Το έργο αποτιμάται πλέον σε εξαψήφιο ποσό.
Ιστορίες όπου έργα διάσημων καλλιτεχνών επανεμφανίζονται απροσδόκητα δεν είναι σπάνιες. Στην περίπτωση όμως του Ρενουάρ, η ανακάλυψη είναι αποκαλυπτική, καθώς το σχέδιο αποτελεί κομμάτι του έργου του που έχει παραμεληθεί από συλλέκτες και επιμελητές. Η τελευταία φορά που πραγματοποιήθηκε έκθεση αφιερωμένη στα έργα του σε χαρτί ήταν το 1921, μόλις δύο χρόνια μετά τον θάνατό του.
Το φετινό φθινόπωρο, η Morgan Library & Museum στη Νέα Υόρκη σπάει τη σιωπή ενός αιώνα με την έκθεση «Renoir Drawings», η οποία θα παρουσιάσει περισσότερα από 100 σχέδια, παστέλ, υδατογραφίες και χαρακτικά του Γάλλου ζωγράφου του 19ου και 20ού αιώνα.
Ένας λόγος για την περιορισμένη προσοχή στα σχέδιά του είναι πιθανότατα η τεράστια παραγωγή ζωγραφικών έργων. Ο Ρενουάρ έζησε πολλά χρόνια και εργάστηκε αδιάκοπα, δημιουργώντας -σύμφωνα με συντηρητικές εκτιμήσεις- περίπου 4.000 πίνακες. Από τις ιμπρεσιονιστικές του αναζητήσεις δίπλα στον Μονέ, μέχρι τις επιρροές από τον κλασικισμό, τον Ρούμπενς, τον Τιτσιάνο, την πλούσια γαλλική τέχνη του 18ου αιώνα αλλά και πειραματισμούς με τον μοντερνισμό, το έργο του είναι ανεξάντλητο. Η Morgan υποστηρίζει ότι τα σχέδια μπορούν να φωτίσουν καλύτερα αυτές τις περιόδους - εκτός ίσως από τη δεκαετία που ζωγράφιζε καράβια και λουόμενους απευθείας στον καμβά, χωρίς προκαταρκτικά σκίτσα.
«Σε αντίθεση με τον Ντεγκά ή τον Σεζάν, η χρήση του σχεδίου από τον Ρενουάρ ήταν περιστασιακή και μόλις πρόσφατα καταγράφηκε συστηματικά το έργο του σε χαρτί», εξηγεί ο επιμελητής της έκθεσης Κόλιν Μπέιλι, σημειώνοντας ότι μπορεί να φτάνουν και τα 1.000 έργα, αρκετά εκ των οποίων δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί. «Έχοντας φοιτήσει στην École des Beaux-Arts τη δεκαετία του 1860, θεωρούσε πάντα το σχέδιο θεμελιώδες. Αυτό το βλέπουμε καθαρά στην επιστροφή του στο σχέδιο στα τέλη της δεκαετίας του 1870 και του 1880».
Ο Μπέιλι, που φέτος συμπληρώνει δέκα χρόνια στη διεύθυνση της Morgan, ασχολείται με τον Ρενουάρ εδώ και τρεις δεκαετίες. Αν και η συλλογή του μουσείου έχει εμπλουτιστεί με έργα του σε χαρτί, η έκθεση βασίστηκε σε σημαντικά δάνεια από κορυφαία ιδρύματα: το MFA της Βοστώνης, το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, το Nelson-Atkins Museum στο Κάνσας, το Μουσείο Albertina στη Βιέννη και κυρίως το Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι, το οποίο συνδιοργανώνει την έκθεση και θα την παρουσιάσει από τον Μάρτιο έως τον Ιούλιο του 2026.
Η έκθεση είναι θεματικά οργανωμένη και καλύπτει τις ακαδημαϊκές σπουδές, τα σκίτσα της καθημερινής ζωής και τα πορτρέτα – επίσημα και ανεπίσημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ολοκληρωμένα έργα θα εκτεθούν δίπλα στα προκαταρκτικά τους σχέδια. Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζουν δύο εμβληματικά έργα από το Ορσέ: Ο Χορός στην Ύπαιθρο (1883) και Η Κρίση του Πάρη (1914). Το πρώτο δείχνει τον Ρενουάρ να απομακρύνεται από τον Ιμπρεσιονισμό, δοκιμάζοντας λεπτομέρειες φόντου και την έκφραση της χορεύτριας. Το δεύτερο συνδέεται με τα γλυπτά που δημιούργησε σε συνεργασία με τον Ρισάρ Γκινο, με συνοδευτικά σχέδια που καταγράφουν την προετοιμασία της κλασικής σκηνής.
Από τα μεγάλα «ατού» της έκθεσης είναι η παρουσίαση των Μεγάλων Λουομένων (1884-87), που έρχονται από το Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας μαζί με επτά προπαρασκευαστικά σχέδια. Το έργο, στο οποίο ο Ρενουάρ εργάστηκε επί τρία χρόνια, επιχειρεί να συνδυάσει στοιχεία γλυπτικής, τη γαλλική ζωγραφική του 18ου αιώνα και τον σύγχρονο χειρισμό του νερού και της φύσης. Παρά τον κόπο του καλλιτέχνη, το έργο αντιμετωπίστηκε ψυχρά από τους κριτικούς και ο Ρενουάρ δεν αφιέρωσε ξανά τόσο χρόνο σε έναν πίνακα.
Η συγκεκριμένη ζωγραφιά εκτίθεται για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη. Μάλιστα, η απόκτηση το 2018 ενός μεγάλου προπαρασκευαστικού σχεδίου με κόκκινη και λευκή κιμωλία αποτέλεσε την αφορμή για την ιδέα της έκθεσης. «Το 1886, η Μπερτ Μοριζό παρακολούθησε ιδιωτική παρουσίαση σχεδίων του Ρενουάρ. Έμεινε εντυπωσιασμένη και σημείωσε στο ημερολόγιό της ότι θα ήταν ιδιαίτερα ωφέλιμο το κοινό –που θεωρούσε τους Ιμπρεσιονιστές επιπόλαιους– να δει αυτά τα έργα», λέει ο Μπέιλι. «Κατά κάποιον τρόπο, η έκθεσή μας αποτελεί απάντηση στη δική της διαπίστωση».
Με πληροφορίες από news.artnet.com
