Μία από τις πιο επιδραστικές φιγούρες του 20ού αιώνα, ο Ζακ Κουστώ, αποτελεί για πρώτη φορά θέμα βιογραφικής ταινίας, περίπου 20 χρόνια μετά τον θάνατό του. Μοιάζει αρκετά μεγάλο διάστημα για έναν άνθρωπο που τίμησε το μέσο, γυρίζοντας ντοκιμαντέρ γι' αυτά που έβλεπε κάτω από τη θάλασσα και παίρνοντας μέχρι και Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες, το 1956, για το «Silent World», το μοναδικό ντοκιμαντέρ που είχε καταφέρει κάτι τέτοιο, ως το 2004 και το «Φαρενάιτ 9/11» του Μάικλ Μουρ. Ο κλήρος για το πρόσωπο που θα αναλάμβανε το εγχείρημα της βιογραφίας έπεσε στον Ζερόμ Σαλ, του οποίου η φιλμογραφία περιείχε 4 περιπέτειες και θα είχε και μια πέμπτη, αν η προσωπικότητα του Κουστώ και τα ταξίδια της παραγωγής για γυρίσματα σε αυθεντικούς χώρους δεν του άνοιγαν τους ορίζοντες για κάτι μεγαλύτερο. Με την ευκαιρία της εξόδου της «Οδύσσειας» στους κινηματογράφους, ο Σαλ μιλά για τον άνθρωπο που μελέτησε, την οδύσσεια των γυρισμάτων και τις οικολογικές προεκτάσεις της ταινίας του.
— Η «Οδύσσεια» για μένα απέκτησε διπλό νόημα, βλέποντας την ταινία. Αναφέρεται στο ταξίδι του ίδιου του Κουστώ για την εξερεύνηση του υδάτινου κόσμου αλλά και στη σχέση του με τους κοντινούς του ανθρώπους. Συμφωνείτε;
Φυσικά. Ήθελα μεν να μιλήσω για την ιστορία ενός εξερευνητή, πιθανόν του τελευταίου μεγάλου εξερευνητή, από τη στιγμή που ανακάλυψε τον τελευταίο «άγνωστο» κόσμο του πλανήτη μας, δηλαδή τον υποθαλάσσιο. Ήθελα, όμως, και να μιλήσω για την ιστορία ενός άνδρα, συζύγου και πατέρα που δυσκολευόταν να συνδυάσει τα όνειρα και τις φιλοδοξίες του με την οικογενειακή ζωή.
Για μένα ο Κουστώ ήταν σαν τους καρχαρίες, έπρεπε να κινείται συνεχώς για να μπορεί να αναπνέει.
— Επίσης, υποθέτω πως θα μπορούσατε κι εσείς να χαρακτηρίσετε το γύρισμα ενός τέτοιου φιλμ «οδύσσεια». Πώς πήρατε την απόφαση να γυρίσετε αληθινές σκηνές κάτω από τη θάλασσα, αντί να καταφύγετε στα εφέ;
Γιατί η «Οδύσσεια» είναι ένα έργο και για τη φύση. Ήθελα να διατηρήσω μια οργανική διάσταση στα όσα θα έδειχνα, οπότε μου φαινόταν αδύνατον να αναπαραστήσω τοπία στον υπολογιστή, θα χανόταν ένα μεγάλο μέρος της ομορφιάς. Επίσης, νομίζω πως με αυτή την απόφαση ενέπνευσα περισσότερο τους ηθοποιούς και τους συντελεστές, με αποτέλεσμα να δώσουν τον καλύτερό τους εαυτό.
— Ποια είναι η πιο όμορφη ανάμνησή σας από τα υποβρύχια γυρίσματα;
Η σκηνή με τους καρχαρίες που γυρίσαμε στις Μπαχάμες. Ήμουν αποφασισμένος από την αρχή να τη γυρίσουμε χωρίς CGI, αν και ήμουν κι εγώ ένας από αυτούς που, όταν είδαν για πρώτη φορά το «Jaws», είχαν πραγματικά τρομοκρατηθεί και ειλικρινά δεν ήμουν σίγουρος αν θα ήμουν ικανός για μια τέτοια σκηνή. Αυτό που τελικά ανακάλυψα μετά το γύρισμα ήταν πόσο εντυπωσιακό αλλά και καταπραϋντικό είναι το να είσαι περικυκλωμένος από καρχαρίες. Το μεγαλείο του καρχαρία είναι κάτι το μοναδικό και δεν πρόκειται να ξεχάσω ποτέ την πρώτη πρόσωπο με πρόσωπο επαφή που είχα με έναν καρχαρία-τίγρη.
— Πριν ξεκινήσετε, σας τρόμαζε το γεγονός πως δεν είχε γυριστεί ως τώρα κάποιο βιογραφικό φιλμ για μια τόσο μεγάλη προσωπικότητα;
Όχι ιδιαίτερα, αν και είναι αλήθεια πως είναι πολύ φτωχή η βιογραφική δουλειά που έχει γίνει για τον Κουστώ, παρά τη μεγάλη του δημοτικότητα. Δεν αναφέρομαι μόνο σε ταινίες, καθώς και τα βιβλία ή τα άρθρα που υπάρχουν σχετικά με τη ζωή του είναι πολύ λίγα. Νομίζω πως είχε καταφέρει να προστατεύσει πολύ καλά την εικόνα του κι έτσι δυσκολεύτηκα πολύ κατά τη διάρκεια της συγγραφής του σεναρίου.
— Τι συμβουλές δώσατε στον Lambert Wilson για τον ρόλο;
Του μίλησα για την κίνηση και την ενέργεια που έβγαζε ο Κουστώ. Του μίλησα φυσικά και για τη γοητεία του, αλλά η διαρκής κίνηση ήταν αυτή που μας απασχόλησε κυρίως. Τη θεωρούσα απαραίτητη για το πώς θα παρουσιάζαμε τον χαρακτήρα του. Για μένα ο Κουστώ ήταν σαν τους καρχαρίες, έπρεπε να κινείται συνεχώς για να μπορεί να αναπνέει.
— Ο Κουστώ τονίζει κάποια στιγμή έντονα πως δεν κάνει ταινίες για τη φύση, αλλά για ιστορίες ανθρώπων. Αυτή ήταν και η δική σας προσέγγιση στο φιλμ;
Ναι, φυσικά. Νομίζω πως όλες οι ιστορίες πρέπει να λέγονται από τη σκοπιά ενός ανθρώπινου επιπέδου, ώστε να είναι ενδιαφέρουσες για τους θεατές.
— Θεωρείτε την ταινία σας στρατευμένη στο θέμα της οικολογίας ή όχι;
Είναι περισσότερο απ' όσο νόμιζα πως θα ήταν στην αρχή. Όταν άρχισα να ασχολούμαι με αυτό το πρότζεκτ, ενδιαφερόμουν κυρίως για ένα φιλμ που δεν θα ξέφευγε από το είδος της περιπέτειας. Στην πορεία συνάντησα αρκετό κόσμο που σχετιζόταν με την ταινία, ανάμεσά τους και πρώην μέλη της ομάδας του Κουστώ που όλα συμμετείχαν σε οικολογικές ομάδες. Αυτές οι συναντήσεις, σε συνδυασμό με τα ταξίδια και τις καταδύσεις που έγιναν για την ταινία, μου δημιούργησαν μια οικολογική ευαισθησία. Αν, λοιπόν, η ταινία μου μπορούσε να βοηθήσει ώστε ειδικά οι νέοι να αποκτήσουν σταδιακά οικολογική συνείδηση, αυτό θα ήταν κάτι το οποίο θα μ' έκανε πολύ περήφανο.
— Πώς σας επηρέασαν οι ιστορίες του Κουστώ όταν ήσασταν μικρός;
Μου δημιούργησαν τη λαχτάρα για περιπέτεια και ταξίδια και μου έμαθαν να ονειρεύομαι. Κι αυτό είναι κάτι πολύτιμο.
Η ταινία Οδύσσεια προβάλλεται από αυτή την εβδομάδα στους κινηματογράφους
σχόλια