Ο Γρηγόρης Χατζάκης φέτος σκηνοθετεί τον «Πατέρα» του Αυγούστου Στρίντμπεργκ, ένα από τα πιο κλασικά έργα του διάσημου συγγραφέα που αφορά έναν πατέρα και μια μητέρα που διαφωνούν για το μέλλον της κόρης τους. Οι διαφορετικές απόψεις τους θα τους οδηγήσουν σε εξωφρενικές καταστάσεις. «Νομίζω ότι είναι ότι πιο προσωπικό και ακραίο που έχω κάνει μέχρι τώρα και νομίζω ότι μάλλον σίγουρα δεν θα είναι αποδεκτό από όλο τον κόσμο» λέει ο σκηνοθέτης. «Ή που θα φάμε ξύλο ή που θα ενθουσιάσουμε. Δεν είναι όμως πρόθεσή μου να προκαλέσω τον άλλον, απλά επειδή είναι πιο προσωπικό, αναγκαστικά θα έχει ακραίες αντιδράσεις».
«Για μένα ήταν κάτι αυτονόητο το θέατρο» εξηγεί. «Από τότε που ήμουν πολύ μικρός ήθελα να κάνω αυτό το πράγμα. Από 3-4 χρονών που πήγαινα και έβλεπα παιδικές παραστάσεις. Θυμάμαι στο νηπιαγωγείο φίλους να με ρωτάνε τι να παίξουμε και εγώ να απαντάω ‘θέατρο’. Ήταν το παιχνίδι μου πάντα αυτό. Και όχι μόνο το θέατρο σαν ηθοποιός. Ειδικά το από πίσω, η σκηνοθεσία που τότε δεν ήξερα τι ήταν αλλά μου άρεσε το φτιάξιμο, το στήσιμο. Ήθελα να οργανώνω τις παραστάσεις. Μετά έλεγα ότι τόσα χρόνια μου μένουν μέχρι να πάω στρατό. Θυμάμαι ήμουν στην τρίτη δημοτικού και μέτραγα αντίστροφα χρόνια για να ασχοληθώ με το θέατρο. Δεν είχα ποτέ κάτι άλλο σαν επιλογή».
Στον Πατέρα υπάρχει αυτή η σχεδόν αναίτια μάχη ανάμεσα στα δύο φύλα. Η τρομερή έλλειψη σχέσης αγάπης και επικοινωνίας που είναι το σπίτι και η οικογένεια, το τραπέζι του δείπνου. Αυτό έχει να κάνει πολύ κραυγαλέα με το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή κοινωνικά στον κόσμο και στην Ελλάδα περισσότερο.
―Πήγαινες θέατρο από τότε;
Πήγαινα πάρα πολύ θέατρο. Με πήγαιναν ο μπαμπάς μου, η μαμά, η γιαγιά μου από πολύ μικρό. Συνέχεια έβλεπα θέατρο. Ήμουν τυχερός. Η οικογένεια μου ήταν πολύ λάτρεις της τέχνης. Ήταν πάντα πολύ επιλεγμένα αυτά που έβλεπα οπότε είχα καλές βάσεις και εμπειρίες. Το μόνο που αντιμαχόταν την αγάπη μου για το θέατρο ήταν ο Καραγκιόζης στο δημοτικό. Μου άρεσε πάρα πολύ ο Καραγκιόζης.
―Ασχολήθηκες αμέσως όταν τελείωσες το σχολείο;
Δεν υπήρχε κάποιο ανάλογο πανεπιστήμιο για να δώσω εξετάσεις. Πήγα σε δραματική σχολή για σκηνοθεσία. Ασχολήθηκα αμέσως και κατευθείαν. Δεν υπήρχε καμία άλλη σκέψη και καμία αμφισβήτηση από το σπίτι. Όχι μόνο δεν είχαν πρόβλημα αλλά ήταν απωθημένο και των γονιών μου το να ασχοληθούν με τις τέχνες και λόγω συγκυριών δεν το έκαναν, μου έδωσαν τρομερή υποστήριξη και ώθηση προς σε αυτό.
―Υπάρχει κάποια παράσταση που σε έχει επηρεάσει;
Ήμουν ακόμη στο σχολείο αλλά είχα πάει και την είχα δει τρεις φορές. Ήταν ο Γυάλινος Κόσμος που είχε κάνει ο Μαυρίκιος στο Εμπρός. Και η Νύχτα της Κουκουβάγιας του Βογιατζή, το Στρίψιμο της Βίδας στο Αμόρε. Ήταν παραστάσεις που ήταν εξαιρετικές.
―Κάποιο πρόσωπο;
Δεν μπορώ να πω κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο ότι με έχει επηρεάσει. Υπάρχουν ηθοποιοί και σκηνοθέτες αλλά πάντα νόμιζα ότι κάθε έργο έχει μια αυτονομία. Μια δική του δυναμική. Παρακολουθώ πάντα αλλά δεν έχω κάποιους συγκεκριμένους καλλιτέχνες. Νομίζω ότι με επηρεάζουν περισσότερο έργα και συνθήκες.
―Πώς θα χαρακτήριζες το θέατρο που κάνεις;
Υπάρχουν στοιχεία που με χαρακτηρίζουν μεταξύ των παραστάσεων. Εκτός από θεματολογίες που υπάρχουν συνέχεια εν αγνοία μου. Σίγουρα έχω μια σχέση με τον θεατή και δεν το λέω ακριβώς με την έννοια του διαδραστικού. Θεωρώ ότι η μοναδικότητα του θεάτρου είναι η επαφή του με τον κόσμο. Υπάρχει ένας διάλογος που γίνεται. Πάντα με ενδιαφέρει η λειτουργία του κόσμου. Είχαμε κάνει τα Φτερά του Έρωτα μέσα σε ένα λεωφορείο που γύρναγε στην Αθήνα και ήταν μέσα ο κόσμος μαζί με τους ηθοποιούς. Ήταν στην λογική ότι ταξιδεύει ο κόσμος μαζί με την παράσταση. Πάντα με απασχολεί αυτό το κομμάτι στα έργα που σκηνοθετώ ότι ζούμε δηλαδή μια κοινή στιγμή μαζί οι ηθοποιό με τους θεατές αυτές τις δυο ώρες που διαρκεί η παράσταση. Υπάρχει σίγουρα μια αίσθηση του χιούμορ, είτε πιο υπόγεια, είτε πιο φανερά. Και κυριαρχεί το παράδοξο και ο σουρεαλισμός καθώς και το στοιχείο της ανατροπής των δεδομένων είτε παραστασιακά, είτε δραματουργικά.
―Πες μου λίγο για τον Πατέρα. Πώς τον έχεις προσεγγίσει;
Με τον Πατέρα έχει δημιουργηθεί κάτι περίπλοκο. Δεν θέλω να πω πολλά επειδή δεν θέλω να προδώσω πράγματα. Στον Πατέρα υπάρχει αυτή η σχεδόν αναίτια μάχη ανάμεσα στα δύο φύλα. Η τρομερή έλλειψη σχέσης αγάπης και επικοινωνίας που είναι το σπίτι και η οικογένεια, το τραπέζι του δείπνου. Αυτό έχει να κάνει πολύ κραυγαλέα με το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή κοινωνικά στον κόσμο και στην Ελλάδα περισσότερο. Το είχαμε μαζί με το Βαγγέλη Στρατηγάκο ως σκέψη και διασκευή να το ανεβάσουμε. Νομίζω ότι όλο αυτό το δείχνουμε με πάρα πολλά έντονα στοιχεία χιούμορ και παραλόγου. Χρησιμοποιεί μια οικογένεια ο Στρίνμπεργκ για να μιλήσει για ένα κοινωνικό φαινόμενο. Το θέμα της απομάκρυνσης από κάποιες αξίες που δεν έχουν να κάνουν τόσο με ηθική αλλά με στοιχεία που υπάρχουν κρυμμένα μέσα μας και τα απωθούμε και τα καλύπτουμε με άλλα πράγματα. Νομίζω εκεί είναι το θέμα να εστιάσει μέσα σε αυτά τα σχεδόν ενστικτώδη στοιχεία που απωθούμε συνεχώς διαπροσωπικά και κοινωνικά. Έχει ένα πολύ δικό του τριπάκι. Σε βάζει σε ένα δικό του κόσμο που είναι λίγο στο όριο στο πόσο μπορείς να μπεις μέσα σε αυτό το πράγμα και να σε τραβήξει ή να μην μπορέσεις να επικοινωνήσεις καθόλου και να μην καταλαβαίνεις για τι μιλάει.
―Είναι εύκολο να κάνεις θέατρο στην Ελλάδα του σήμερα;
Πρακτικά είναι εύκολο. Υπάρχουν πάρα πολλά θέατρα και σκηνές. Φτάνουμε μέχρι και στις 2000 παραστάσεις το χρόνο που λέει ο λόγος. Και η κουτσή Μαρία κάνει θέατρο στην Ελλάδα σήμερα. Δεν είναι κάτι δύσκολο. Είναι δύσκολο οικονομικά να το διαχειριστείς λόγω τις κατάστασης. Αυτό οδηγεί όμως σε άλλες λύσεις τουλάχιστον καλλιτεχνικά. Δηλαδή ακόμη και αυτό το κύμα που βγαίνει από την κρίση όπως έγινε με την πτώση του Βερολίνου που έχει επηρεάσει τόσο την Ευρώπη. Δεν είναι τυχαίο που δούλεψε σε μια πολύ δύσκολη συνθήκη επειδή έψαξαν να βρουν άλλες λύσεις για να καλύψουν κενά παραγωγής και δημιουργήθηκε μια τάση. Και σε μας νομίζω λόγω της οικονομικής δυσχέρειας, μας οδηγεί σε ενδιαφέρουσες αναζητήσεις. Το πρόβλημα είναι να φέρεις τον κόσμο που έχει να επιλέξει ανάμεσα σε εκατοντάδες παραστάσεις. Εκεί είναι η μεγαλύτερη δυσκολία.
―Υπάρχει θέατρο της κρίσης;
Σαφώς υπάρχει η πιο λαϊκή εκδοχή του που μπορεί να είναι κάτι που βλέπουμε πάρα πολύ έντονα στην τέχνη τελευταία είναι αυτό το μιξ θέατρο. Το ‘Στην υγειά μας’ θέατρο που ηθοποιοί, τραγουδιστές παίζουν όλοι μαζί και έχει κέφι, χορό, τραγούδι για να ικανοποιήσει την έξοδο του Έλληνα που δεν μπορεί να πάει παντού. Τα κάνουμε επομένως όλα μαζί. Αυτή είναι μια κατηγορία θεάτρου που έχει φέρει η κρίση. Υπάρχει επίσης πολύ έντονη δράση των μικρών ομάδων. Υπήρχε βέβαια και πριν αλλά πλέον υπάρχει πιο μεγάλη συσπείρωση και έξαρση των νέων ομάδων που προσπαθούν με τα απλούστερα μέσα να ξεσπάσουν μια καλλιτεχνική και δημιουργική πίεση. Δεν νομίζω όμως ότι υπάρχει ένα καθαρό ρεύμα.
―Υπάρχει κάτι που σε ενοχλεί;
Το καλό είναι ότι αυτή η κατάσταση ευνοεί το να ξεκαθαρίσουν τα πράγματα με την πολύ έντονη δηθενιά και ποζεριά που υπάρχει στο θέατρο στην Ελλάδα. Πλέον ή που θα γίνονται παραστάσεις που θα είναι μεγάλες παραγωγές για να τραβήξουν ένα ευρύ λαϊκό κοινό ή που θα γίνονται παραστάσεις πιο μικρές που θα έχουν κάτι πιο της ουσίας να πούνε. Νομίζω ότι σιγά, σιγά ο κόσμος τσινάει στο ψεύτικο ,σε αυτό που δεν έχει κάποια πρόθεση και κάποια ειλικρίνεια.
―Σου δίνεται η δυνατότητα σήμερα να κάνεις κάτι διαφορετικό;
Δεν είναι δύσκολο να κάνεις κάτι διαφορετικό. Χρειάζεται μόνο να ξεπεράσεις κόμπλεξ δικά σου προσωπικά. Έχουν ανοίξει οι σκηνές. Ενδεχομένως ακόμη υπάρχει κάτι που στην πραγματικότητα υπάρχει για ένα πιο συγκεκριμένο κοινό ή για μια ομάδα που είναι για πιο περιορισμένο κοινό. Όταν δηλαδή μπαίνεις στην διαδικασία να κάνεις κάτι για ένα πιο ευρύ κοινό, είναι πολύ εύκολο να μην γίνει κάτι ενδιάμεσο δηλαδή όχι κάτι τελείως καθαρό αλλά ούτε και κάτι extreme στην φιλοσοφία του θιάσου, ούτε στην νοοτροπία της μάζας. Και εκεί βρίσκεται ο πιο μεγάλος κίνδυνος και η πολύ μεγάλη μαγκιά να διακριθεί αυτό, να έχει ένα σωστό αποτέλεσμα στο σύνολο του.
―Ζεις από το θέατρο;
Δεν ζω από το θέατρο. Μπαίνω μέσα από το θέατρο.
―Θέλεις να ανεβάσεις κάτι πάρα πολύ;
Έχω διάφορες σκέψεις. Δεν έχω κάποιο μεγάλο απωθημένο. Ένα έργο που θα ήθελα πάρα πολύ να σκηνοθετήσω και είναι μέσα στα σχέδια μου και θέλω πάρα πολύ να συμβεί. Είναι ένα αρχαίο έργο αν και δεν με τραβάνε πολύ τα αρχαία κείμενα για να δουλέψω πάνω σε αυτά. Έχουμε δει τα περισσότερα σε άπειρες εκδοχές και αν δεν έχεις κάτι πραγματικά δικό σου να πεις, να το ξανακάνεις με ένα άλλο τρόπο, εντάξει δεν το θεωρώ κάτι. Αν είναι να πιάσω ένα τέτοιο κείμενο είναι αν πραγματικά θέλω κάτι να πω. Και αυτό που θέλω να κάνω κάποια στιγμή πάρα πολύ είναι ο Οιδίποδας και ενδεχομένως για ένα κλειστό χώρο.
―Θα μπορούσες να πας να δουλέψεις σε άλλη χώρα;
Θα μπορούσα και θα ήθελα πάρα πολύ. Το έχω επιχειρήσει να σκεφτώ μερικές φορές για να πάω και να ζήσω αλλά μου είναι πάρα πολύ δύσκολο να φύγω από την Ελλάδα. Είμαι πάρα πολύ δεμένος με το περιβάλλον, με τους δικούς μου ανθρώπους, τις γειτονιές κτλ. Από την άλλη την αγαπάω πάρα πολύ την Αθήνα και μου αρέσει η ζωή εδώ και είναι και η φάση αυτή η περίοδος που θα αρχίσει να γίνεται πολύ επίκεντρο και θα αρχίσουν να βγαίνουν καλλιτεχνικά που θα είναι πολύ καινούργια, τουλάχιστον για το Ευρωπαϊκό στερέωμα. Οπότε θέλω να είμαι εδώ πέρα και με ενδιαφέρει να βλέπω να αλλάζουν. Εκτός από οικονομική άποψη που χρειάζομαι ένα σπρώξιμο στο εξωτερικό κατά τα άλλα δεν βλέπω άλλο λόγο να φεύγω εύκολα.
Info
Θέατρο 104: Ευμολπιδών 41, Γκάζι, Αθήνα (μετρό Κεραμεικός)
Ερμηνεύουν οι: Γιάννης Παπαϊωάννου, Κλεοπάτρα Τολόγκου, Δημήτρης Ντάσκας, Σπύρος Δημακόπουλος, Βάλη Μαυρίδη, Βαγγέλης Στρατηγάκος, Βαλέρια Χριστοδουλίδου, Κατερίνα Ζιώγου
Μέρες και ώρες παράστασης: Τετάρτη & Πέμπτη στις 21.15
Γενική είσοδος : 12 ευρώ / φοιτητικό 8 / άνεργοι - ατέλειες 5
