Ο ΚΑΡΟΛΟΣ ΔΑΡΒΙΝΟΣ είναι διάσημος για την περιγραφή της «φυσικής επιλογής», του τρόπου με τον οποίο οι οργανισμοί εξελίσσονται μέσω τυχαίων μικρών αλλαγών που βοηθούν την προσαρμογή τους σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα. Ωστόσο, ο επιφανής Άγγλος φυσιοδίφης και βιολόγος του 19ου αιώνα ήταν επίσης γοητευμένος από την πολύ ταχύτερη, αλλά πιο περιορισμένη διαδικασία της «τεχνητής επιλογής», μέσω της οποίας οι άνθρωποι μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες ποικιλίες ζώων και φυτών με επιλεκτική αναπαραγωγή. Ο ίδιος ο Δαρβίνος εξέτρεφε περιστέρια. Παρ’ όλα αυτά, όπως έγραψε στο περίφημο έργο του «Η καταγωγή των ειδών», πίστευε ότι το φάσμα των μορφών που «μπορεί να επιτευχθεί σε μακροπρόθεσμη βάση από τη δύναμη της επιλογής της φύσης» είναι απείρως μεγαλύτερο από αυτό που μπορεί να επιτύχει ο «αδύναμος άνθρωπος».
Σήμερα, όμως, η ανθρωπότητα είναι έτοιμη να ανατρέψει αυτή την ιεραρχία εξουσίας, όπως υποστηρίζει ο μοριακός βιολόγος Έιντριαν Γούλφσον στο βιβλίο του «On the Future of Species» («Το μέλλον των ειδών»). Ο τίτλος υποδηλώνει τη φιλοδοξία του να προωθήσει τον Δαρβίνο στον 21ο αιώνα, δείχνοντας πώς νέες τεχνολογίες, όπως η γενετική μηχανική και η τεχνητή νοημοσύνη, θα μπορούσαν να συνδυαστούν για να δημιουργήσουν μορφές ζωής που ξεπερνούν τους βιοχημικούς περιορισμούς που μας κληροδότησαν περισσότερα από 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια φυσικής εξέλιξης. Ο Γούλφσον δεν είναι ένας αμερόληπτος παρατηρητής αυτής της μεταμόρφωσης. Αφού ξεκίνησε την καριέρα του στο Ηνωμένο Βασίλειο, μετακόμισε στις ΗΠΑ όπου συνίδρυσε την εταιρεία βιοτεχνολογίας Genyro, η οποία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του επιστημονικού αγώνα για τη δημιουργία γονιδίων από το μηδέν – μια απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία νέων μορφών ζωής σχεδιασμένων από την τεχνητή νοημοσύνη.
«Απαλλαγμένοι από τους περιορισμούς της τύχης και της φυσικής επιλογής, θα μπορούσαμε να αρχίσουμε να αφηγούμαστε νέα σχεδιαστικά πρότυπα. Με αυτόν τον τρόπο γινόμαστε οι ίδιοι δημιουργοί των ειδών».
Η τεχνητή εξέλιξη που κατευθύνεται από τον άνθρωπο βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα. «Είμαστε σαν παιδιά που μαθαίνουν να γράφουν», λέει ο Γούλφσον. Οι επιστήμονες έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να φτιάξουν συνθετικά γονιδιώματα μερικών απλών οργανισμών που υπάρχουν ήδη: ιών, βακτηρίων και ζυμομυκήτων. Ταυτόχρονα, αρχίζουν να επεκτείνουν το χημικό ρεπερτόριο της ζωής, εισάγοντας νέα μοριακά δομικά στοιχεία που επεκτείνουν τα γονίδια και τις πρωτεΐνες πέρα από αυτά που κληροδοτεί η φύση.
Σύντομα θα είναι εφικτή η δημιουργία πιο σύνθετων οργανισμών, προβλέπει ο Γούλφσον, συμπεριλαμβανομένου και του δικού μας είδους. Μια ομάδα στο Ηνωμένο Βασίλειο ξεκίνησε πέρσι το πρόγραμμα «Synthetic Human Genome» («Συνθετικό Ανθρώπινο Γονιδίωμα»). Στόχος του δεν είναι η δημιουργία ενός «ενισχυμένου» τεχνητού ανθρώπου αλλά η παραγωγή ανθρώπινων κυττάρων που περιέχουν συνθετικά χρωμοσώματα. Μέσα σε λίγα χρόνια, τέτοια κύτταρα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία ιατρικών παθήσεων, φέρ’ ειπείν για τη δημιουργία κυττάρων ανθεκτικών σε ιούς με στόχο την ανανέωση κατεστραμμένων ή μεταμοσχευμένων οργάνων, χωρίς να απορρίπτονται από το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς.
Στο μέλλον, η συνθετική βιολογία θα γίνει μια μορφή δημιουργίας ή συγγραφής. «Με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία έχει τη δυνατότητα να αποκωδικοποιεί τη γενετική γραμματική της ζωής, και με τη χρήση μιας χημικής εκτυπωτικής μηχανής ικανής να αποδίδει τις αλληλουχίες του γονιδιώματος των ειδών σαν να ήταν βιβλία, η ικανότητά μας να χειριζόμαστε και να διαμορφώνουμε τις δομές της ζωής θα μπορούσε να γίνει σχεδόν απεριόριστη», γράφει ο Γούλφσον. «Απαλλαγμένοι από τους περιορισμούς της τύχης και της φυσικής επιλογής, θα μπορούσαμε να αρχίσουμε να αφηγούμαστε νέα σχεδιαστικά πρότυπα. Με αυτόν τον τρόπο γινόμαστε οι ίδιοι δημιουργοί των ειδών».
Ο Γούλφσον αποφεύγει εκτενείς επιστημονικές εικασίες σχετικά με το τι θα μπορούσαν να κάνουν αυτά τα συνθετικά είδη, παρότι προβλέπει την ενσωμάτωση βιολογικού υλικού σε κάθε πτυχή της καθημερινής μας ζωής: «Τα smartphones μπορεί να είναι "ζωντανά", μπορεί να "καλλιεργούμε" τα σπίτια μας αντί να τα χτίζουμε και τα ρούχα μας μπορεί να συνομιλούν μαζί μας». Αν και δεν είναι αντικειμενικός παρατηρητής, προσπαθεί να μετριάσει τον ενθουσιασμό του επισημαίνοντας την αποδιοργανωτική δυναμική που συνοδεύει τη δημιουργίας νέας ζωής και την ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις, οι κίνδυνοι και τα ηθικά διλήμματα που τίθενται ενώπιόν μας. Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου έχει τίτλο «Μανιφέστο για τη ζωή» και προτείνει κατευθυντήριες αρχές προκειμένου να διασφαλιστεί το ότι η «τεχνητή βιολογική νοημοσύνη» θα προσφέρει τα οφέλη της ισότιμα σε όλους, διατηρώντας παράλληλα τη φυσική ποικιλομορφία και τα βασικά χαρακτηριστικά της ανθρωπότητας, όπως η ελεύθερη βούληση.
Δεν υπάρχει σαφής συνταγή για τη δημιουργία των ισχυρών διασφαλίσεων που απαιτούνται για τη διαχείρηση τεχνολογιών ικανών να επανασχεδιάσουν τη ζωή την ίδια σε έναν κόσμο εμπορικού ανταγωνισμού, πολιτικής αντιπαλότητας και άνισων κανόνων. Στην πραγματικότητα, λίγοι είναι οι πολιτικοί και οι νομοθέτες που έχουν αρχίσει να εξετάζουν αυτά τα ζητήματα. Σε κάθε περίπτωση, το βιβλίο προσφέρει μια διαυγή και ενίοτε ανησυχητική περιγραφή μιας υποτιμημένης ίσως τεχνολογικής επανάστασης που θα επηρεάσει όλους μας, επιτρέποντας στην ανθρωπότητα να επιχειρήσει αυτό που ο Δαρβίνος πίστευε ότι μόνο η φύση μπορούσε να επιτύχει: να γράψει το επόμενο κεφάλαιο της ζωής.
Με στοιχεία από τους «Financial Times»
