Επί σκοπώ πλουτισμού
Ελισάβετ Χρονοπούλου, εκδ. Πόλις
«“Τελικά πέθανε ατιμώρητος”. Ξύπνησα μ’ αυτήν τη φράση να κουδουνίζει στο μυαλό μου, κάποιος την έλεγε μέσα στον ύπνο μου. Ποιος ήταν αυτός; Εγώ δεν ήμουν. Κι όμως, δεν υπάρχει άλλος ζωντανός στον κόσμο που να ξέρει αυτή την ιστορία για να έχει το δικαίωμα να βγάζει συμπεράσματα…»
Ελισάβετ Χρονοπούλου,
«Επί σκοπώ πλουτισμού», εκδ. Πόλις
Το «Επί σκοπώ πλουτισμού» δεν είναι ακριβώς ένα βιβλίο «που δεν θα βρεις εύκολα σε άλλες λίστες», αξίζει όμως να παρατεθεί εδώ, τόσο για τη συγγραφική του αξία όσο και για τη θεματική που πραγματεύεται σε μυθιστορηματικό ύφος και η οποία αφορά τους δωσίλογους της Κατοχής.
Μια θεματική βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα που είναι εξαιρετικά επίκαιρη, λόγω της δημοσίευσης των φωτογραφιών των 200 κομμουνιστών πολιτικών κρατουμένων καθ’ οδόν προς την εκτέλεσή τους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του ’44. Η υπόθεση εκτυλίσσεται γύρω από την «ανασκαφή» που πραγματοποιεί στο σκοτεινό οικογενειακό του παρελθόν ένας νεαρός αφηγητής, εγγονός ενός συνεργάτη των ναζί, λόγω μιας απρόσμενης διαθήκης που λαμβάνει από κάποιο άγνωστό του πρόσωπο, παππού μιας εκτελεσμένης από τους ναζί αντιστασιακής και ποιήτριας.
Το επίμετρο του βιβλίου που αποτελεί, τρόπον τινά, μια συνέχεια του βραβευμένου «Ο έτερος εχθρός» της ίδιας συγγραφέως (2017), η οποία έχει επίσης διακριθεί στη σκηνοθεσία και το σενάριο, είναι του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη.
Η ιταλική Κατοχή της Ελλάδας 1941-1943
Paolo Fonzi, εκδ. Ασίνη
Κάτι η πρόωρη ιταλική συνθηκολόγηση, κάτι η μάλλον υπερβολική φημολογία για την «καλοσύνη» των Ιταλών κατακτητών συγκριτικά με τους Γερμανούς, το κεφάλαιο της Κατοχής της Ελλάδας από το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι δεν έχει μελετηθεί διεξοδικά, παρότι οι Ιταλοί, αν και ηττημένοι στο πεδίο της μάχης, βρέθηκαν να έχουν, μετά τη «σωτήρια» γερμανική παρέμβαση, υπό τον έλεγχό τους το μεγαλύτερο μέρος της χώρας.
Paolo Fonzi, «Η ιταλική Κατοχή της Ελλάδας 1941-1943», μτφρ.: Αχιλλέας Καλαμαράς, εκδ. Ασίνη
Το κενό αυτό έρχεται να καλύψει το πόνημα του ιστορικού Πάολο Φόνζι μέσα από μαρτυρίες και ντοκουμέντα εποχής τα οποία αφορούν τόσο τον ελληνοϊταλικό πόλεμο σε Ήπειρο και Αλβανία όσο και την ιταλική διοίκηση των κατεχόμενων ελληνικών εδαφών, τη μεγάλη επισιτιστική κρίση του 1941-1942, την πολιτική διαμελισμού μέσα από την ενίσχυση αυτονομιστικών κινημάτων, το αντάρτικο που αντιμετώπισαν, τις σχέσεις των Ιταλών με τους Γερμανούς και τους Βούλγαρους συμμάχους τους κ.ά.
Η έκδοση συνοδεύεται από πλούσιο φωτογραφικό υλικό, μεγάλο μέρος του οποίου ήταν αδημοσίευτο ως τώρα στην Ελλάδα. Προλογίζει ο γνωστός στο ελληνικό κοινό Γερμανός ιστορικός του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, Χάγκεν Φλάισερ.
1984
George Orwell - Xavier Coste, εκδ. Οξύ comics
Το εμβληματικό δυστοπικό μυθιστόρημα του Τζορτζ Όργουελ, μια δραματική προειδοποίηση για τη φύση των απολυταρχικών καθεστώτων, των προπαγανδιστικών τακτικών και των μηχανισμών ελέγχου τους εξακολουθεί να συγκλονίζει και να εμπνέει κι ας κοντεύουν οκτώ δεκαετίες από την πρώτη του έκδοση (1949).
George Orwell - Xavier Coste, «1984», μτφρ.: Βασίλης Μπαμπούρης, εκδ. Οξύ comics
Το «1984» αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και σημείο αναφοράς όχι μόνο για τη λογοτεχνία αλλά επίσης για τον κινηματογράφο, το θέατρο, τη μουσική, ακόμα και τα κόμικς, με πιο πρόσφατο εγχείρημα τη διασκευή του από τον εξαίρετο Γάλλο γραφίστα και εικονογράφο Ξαβιέ Κοστ που πρωτοκυκλοφόρησε το 2021.
Την καλοδουλεμένη ελληνική έκδοση που έχει διαστάσεις table book μετέφρασε ο Βασίλης Μπαμπούρης, με το σκοτεινό αστικό τοπίο του οπισθόφυλλου που πλαισιώνει το μότο «Ο μεγάλος αδελφός σε παρακολουθεί» κάτω από τη μορφή του Ηγέτη να μπορεί να ταιριάξει σε οποιαδήποτε σύγχρονη μεγαλούπολη, ακόμα και στην Αθήνα, σε μια εποχή που ο φόβος του ολοκληρωτισμού, φανερού ή επιμελώς συγκαλυμμένου, μοιάζει να αναβιώνει διεθνώς.
Μαθαίνοντας στη φυλακή
Αντιγόνη Ευστρατόγλου, Fylatos publishing
Πώς μαθαίνεις πίσω από κάγκελα; Τι σημαίνει να επιστρέφει κανείς στα θρανία ενώ εκτίει την ποινή του; Πώς επηρεάζει ο εγκλεισμός τον τρόπο που οι άνθρωποι προσλαμβάνουν τη γνώση; Ποια γνώση θεωρείται θεμιτή σε ένα τέτοιο περιβάλλον και ποια ενδεχομένως επικίνδυνη;
Αντιγόνη Ευστρατόγλου,
«Μαθαίνοντας στη φυλακή»,
Fylatos publishing
Αυτά και άλλα δύσκολα ερωτήματα που αφορούν τη θέση της μόρφωσης στο σωφρονιστικό σύστημα πραγματεύεται η εμπεριστατωμένη αυτή εθνογραφική μελέτη σε Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας των ελληνικών φυλακών που συνέγραψε ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια μια εκπαιδευτικός, η οποία εργάστηκε επί χρόνια στο πεδίο σε διάφορα σωφρονιστικά ιδρύματα ανά την επικράτεια.
Μέσα από την αντιπαραβολή βιογραφικών αφηγήσεων, στατιστικών στοιχείων και πραγματικών περιστατικών, η Αντιγόνη Ευστρατόγλου εξετάζει με διεισδυτική ματιά τις εκπαιδευτικές προκλήσεις σε συνθήκες εγκλεισμού, τις κοινωνικές και μορφωτικές ανισότητες μεταξύ των κρατουμένων, καθώς επίσης τα όρια και τις πραγματικές δυνατότητες μιας παιδαγωγικής της χειραφέτησης μέσα σε έναν κατεξοχήν πειθαρχικό θεσμό, «σε μια περίοδο που η φυλακή απλώνει ώστε να χωρά όλο και περισσότερους, όλο και νεότερους ανθρώπους».
Στις ράγες του τραύματος. Τέμπη: Μνήμη, αγώνας, δικαιοσύνη
Συλλογικό, εκδ. Τόπος / On Eteron
Είκοσι τέσσερα κείμενα γραμμένα από δημοσιογράφους, ερευνητές, πανεπιστημιακούς και πολιτικούς ακτιβιστές, εστιασμένα στην τραγωδία των Τεμπών αφενός –ένα πολύνεκρο δυστύχημα που δεν ήταν αναπόφευκτο–, στο έντονο πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα που άφησε και το οποίο παραμένει «ανοιχτή πληγή» αφετέρου.
Συλλογικό, «Στις ράγες του τραύματος. Τέμπη: Μνήμη, αγώνας, δικαιοσύνη», εκδ. Τόπος / On Eteron
Οι προβληματικές δημόσιες υποδομές, οι εγκληματικές αμέλειες, η συμπυκνωμένη οργή, ο απόηχός της στα σόσιαλ, η παλλαϊκή συγκέντρωση της 28ης Φεβρουαρίου 2025 στην Αθήνα, οι κινηματικές δράσεις, τα Τέμπη ως «σύμπτωμα» ενός ολόκληρου κράτους αλλά και ως ένα (ακόμα) συλλογικό τραύμα, το αίτημα για δικαιοσύνη, η επικοινωνία ως πολιτική διαχείρηση είναι ανάμεσα στις θεματικές αυτής της συλλογικής έκδοσης που επιμελήθηκαν ο Κώστας Γαλανόπουλος και η Μαρία Λούκα. Ο πρόλογος είναι του Χρήστου Παπαγιάννη, το επίμετρο του Θοδωρή Ελευθεριάδη .
Συναίνεση
Vanessa Springora, εκδ. Μετρονόμος
«Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κλέψει κανείς την ταυτότητα ενός ανθρώπου. Μερικοί φαίνονται στην αρχή σχεδόν αθώοι.
Vanessa Springora,
«Συναίνεση», μτφρ.: Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης, εκδ. Μετρονόμος
Μια μέρα, ο Γ. αποφάσισε ότι ήθελε να με βοηθήσει στη σχολική μου έκθεση… “Μα γιατί; Δεν θέλεις να σε βοηθήσω; Θα τελειώσουμε πιο γρήγορα και, όσο πιο σύντομα τελειώσουμε, τόσο πιο γρήγορα θα…”. Έβαλε το χέρι του κάτω από το πουκάμισό μου και χάιδεψε απαλά το αριστερό μου στήθος».
Καταξιωμένη σήμερα συγγραφέας, εκδότρια και σκηνοθέτρια, η Σπρινγκόρα γράφει σε πρώτο πρόσωπο για τη σεξουαλική κακοποίηση που υπέστη ως 14χρονη έφηβη από τον πολύ μεγαλύτερό της συγγραφέα Γκαμπριέλ Ματζνέφ σε ένα βιβλίο-ντοκουμέντο που γνώρισε μεγάλη εκδοτική επιτυχία, συμβάλλοντας στην ενδυνάμωση του κινήματος ΜeΤoo και στον δημόσιο διάλογο που έχει ανοίξει για τη σεξουαλική εκμετάλλευση ανηλίκων στη Γαλλία και όχι μόνο.
Αρχέγονα Queer. Ο Παύλος Σουάν στην Αθήνα
Κίμων Θεοδώρου, εκδ. Φαρφουλάς
«Σε μονοπάτια ρόδινα πατώντας δεν θα υψωθείς / ούτε σε μέρες φωτεινές τη φήμη θα προφτάσεις / στων κάστρων που γκρεμίζονται τα ερείπια πρέπει να συρθείς / τη δόξα ν’ αγκαλιάσεις».
Κίμων Θεοδώρου,
«Αρχέγονα Queer. Ο Παύλος Σουάν στην Αθήνα», εκδ. Φαρφουλάς
Ζωγράφος, γλύπτης, χορευτής, ποιητής, ηθοποιός, νάρκισσος, εστέτ αλλά και κοινωνικός οραματιστής, ο εξ αγροτικής Νεμπράσκας ορμώμενος Παύλος (Πολ) Σουάν (1883-1972), ο επιλεγόμενος «Λεονάρντο ντα Βίντσι της Αμερικής», που σύμφωνα με τις εφημερίδες της εποχής υπήρξε, επιπλέον, «ο πιο όμορφος άντρας στον κόσμο», επισκέφθηκε την Αθήνα το 1910 και τη λάτρεψε.
Η παρουσία του προκάλεσε αίσθηση, πόζαρε ως μοντέλο, εξέθεσε και ο ίδιος πίνακές του, συναναστράφηκε προσωπικότητες όπως ο Ναπολέων Λαπαθιώτης και ο Ίωνας Δραγούμης, αποκαλούσε δε την Ακρόπολη «το σπίτι του».
Τα έργα και τις ημέρες αυτού του φιλέλληνα «homo universalis» και πρώιμου queer «πιονέρου», που σε προχωρημένη πια ηλικία εμφανίστηκε και σε ταινία του Άντι Γουόρχολ, καταγράφει διεξοδικά εδώ ο ιστορικός τέχνης Κίμωνας Θεοδώρου σε μια επιμελημένη έκδοση που συνοδεύουν δημοσιεύματα και φωτογραφίες εποχής. Το επίμετρο είναι του Σαμσών Ρακκά.
Τα εις εαυτόν
Μάρκος Αυρήλιος, εκδ. Μίνωας
«Μερικές φορές μπορείς να διαπράξεις μια αδικία ακόμα και με το να μην κάνεις τίποτα».
Μάρκος Αυρήλιος, «Τα εις εαυτόν», μτφρ.: Ουρανία N.Τουτουντζή, εκδ. Μίνωας
Εκτός του ότι ήταν ένας από τους πιο ονομαστούς Ρωμαίους αυτοκράτορες, ο Μάρκος Αυρήλιος (121-180 μ.Χ.), λάτρης των τεχνών και των γραμμάτων, υπήρξε και ένας σημαντικός για την εποχή του φιλόσοφος, ο οποίος έδινε μεγάλη σημασία στη χρηστή και συνετή διακυβέρνηση, πράγμα που δίνει διαχρονική αξία στα γραφόμενά του.
Τα «Εις εαυτόν» είναι το γνωστότερο έργο του, στο οποίο, επηρεασμένος πιθανότατα και από τις ανατολικές φιλοσοφίες, εστιάζει στην αξία της εσωτερικής γαλήνης «που δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την αρετή και τη δικαιοσύνη».
Εξαίρει επίσης τις αξίες της κατανόησης, της ανεκτικότητας –παρότι και επί των ημερών του εξαπολύθηκαν διωγμοί χριστιανών– καθώς και του προσωπικού παραδείγματος, το οποίο συμβάλλει στη συνολική βελτίωση του κόσμου. Προλογίζει η Βασιλική Σιούτη, ενώ τα κείμενα επέλεξε και απέδωσε στα ελληνικά η Ουρανία Τουτουντζή.
Hyperpop: Η μουσική του ψηφιακού καπιταλισμού
Julie Ackermann, εκδ. Τοποβόρος
«Τι συμβαίνει όταν η ποπ μουσική τρελαίνεται; Όταν οι φωνές γίνονται τσιριχτές, τα synths εκρήγνυνται και το γλυκό περιτύλιγμα του καπιταλισμού σπάει σε χίλια κομμάτια;».
Julie Ackermann,
«Hyperpop: Η μουσική του ψηφιακού καπιταλισμού», μτφρ.: Σάσα Ρωμανού, εκδ. Τοποβόρος
Αυτό που συμβαίνει, όπως λέει η μουσικοκριτικός και συγγραφέας, είναι η hyperpop, «μια ακραία ποπ για ακραίους καιρούς, ένα μουσικό κίνημα που γεννήθηκε στο Λονδίνο με την PC Music και την SOPHIE, και αναγεννήθηκε στις ΗΠΑ με τους 100 gecs, για να κατακτήσει το Διαδίκτυο και να ανατρέψει τα πάντα… από τον “καρτούν καπιταλισμό” μέχρι την queer ευαισθησία, από τις παραμορφωμένες baby voices μέχρι τα πλαστικά εξώφυλλα, η hyperpop αποκαλύπτει τα χάσματα του σύγχρονου κόσμου – την απόσταση ανάμεσα στη γυαλιστερή επιφάνεια και τη σκοτεινή πραγματικότητα, ανάμεσα στην υπόσχεση της ατέλειωτης κατανάλωσης και τη βία της».
Το βιβλίο της Άκερμαν χαρτογραφεί την αισθητική μιας ποπ «που δεν υπόσχεται το μέλλον, αλλά ζει πλήρως στο εξαντλητικό παρόν», μιας μουσικής που «γεννήθηκε στις διαδικτυακές υποκουλτούρες και εξελίχθηκε σε μια ηχητική πολιτική δήλωση».
Στο night club των συνειρμών
Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Παρουσία
Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης,
«Στο night club των συνειρμών», εκδ. Παρουσία
«Η τέχνη αντιγράφει τη ζωή, η ζωή αντιγράφει την τέχνη, η τέχνη αντιγράφει την τέχνη, η ζωή αντιγράφει τη ζωή και πάει λέγοντας, αλλά το θέμα είναι να γίνεται η όλη διαδικασία με ταλέντο και με εκλάμψεις ευφυΐας και χιούμορ, φυσικά, εκείνο το ωραίο αιχμηρό χιούμορ που ενίοτε είναι το βλαστάρι της εφήμερης απόγνωσης που σου προξενούν οι κοινωνικές πιέσεις, οι κοινωνικοί αποκλεισμοί και η κοινωνική έλλειψη χιούμορ, τότε που σκέφτεσαι και λες “Με παίζουνε μονότερμα, κάτσε να τους δείξω εγώ”…»
Φρέσκος Γιώργος-Ίκαρος «απλωμένος» σε 18 κεφάλαια, στα οποία Έλληνες και ξένοι ποιητές, συγγραφείς, φιλόσοφοι, επαναστάτες, μουσικοί και μυθικές φιγούρες συνυπάρχουν σε μια ιδιότυπη αθηναϊκή μυθολογία, «σμιλεμένη» με τη χαρακτηριστική του γραφή.
Το μικρό, αλλά χορταστικό αυτό βιβλιαράκι που ο συγγραφέας αφιερώνει στη μνήμη του ποιητή Ηλία Λάγιου διανθίζουν εικόνες της Ειρήνης Καραγιαννοπούλου.
