Παρόλο που στη χώρα δεν έχει τεκμηριωθεί «έκρηξη» κεταμίνης μέσα από επίσημα στοιχεία, την τελευταία τριετία καταγράφεται μεγαλύτερη ορατότητα: αυξημένες κατασχέσεις που αποτυπώνουν εντονότερη κινητικότητα στην αγορά ναρκωτικών, αναφορές από δομές πεδίου, εμπειρίες χρηστών που πολλαπλασιάζονται.
Την ώρα που στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Μ. Βρετανία η ψυχαγωγική χρήση της κεταμίνης έχει εκτοξευθεί, και σε πολλά κράτη της Ευρώπης αυξάνεται, το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα βρίσκεται στην αρχή μιας αντίστοιχης τροχιάς.
Μιλώντας με ειδικούς της Ψυχιατρικής, της Αναισθησιολογίας και της Κλινικής Ψυχολογίας, με στελέχη φορέων πρόληψης και αντιμετώπισης εξαρτήσεων, με ανθρώπους που κάνουν χρήση κεταμίνης, με νέους που κινούνται στην ηλεκτρονική μουσική σκηνή, με μέλη της Generation Act, μιας οργάνωσης που δραστηριοποιείται στην ενημέρωση για τη μείωση της βλάβης από την ψυχαγωγική χρήση των ψυχοδραστικών ουσιών, διαμορφώνεται μια πιο καθαρή εικόνα για το τι συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα.
Οι μαρτυρίες ανθρώπων που έχουν κάνει χρήση κεταμίνης για ψυχαγωγικούς λόγους, είτε περιστασιακά είτε πιο συστηματικά, δεν είναι μονοσήμαντες. Αποτυπώνουν ένα ευρύ φάσμα εμπειριών: από τη σωματική και ψυχική χαλάρωση και την ευφορία έως την αποσύνδεση, τη δυσφορία, την απορρύθμιση, την απώλεια ελέγχου αλλά και τα σοβαρά προβλήματα υγείας.
Όλες αυτές οι φωνές, από διαφορετικές αφετηρίες, συνθέτουν το παζλ μιας φαρμακευτικής ουσίας που η ψυχαγωγική χρήση της παρουσιάζει αύξηση και η οποία, πέρα από τις καθιερωμένες ιατρικές εφαρμογές της, τα τελευταία χρόνια έχει ενταχθεί και στη σύγχρονη ψυχιατρική θεραπευτική.
Κεταμίνη: Η αποσύνδεση από το σώμα και το ευρύ φάσμα εμπειριών
Από τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), απ’ τον οποίο αναζητήσαμε στοιχεία και αποτίμηση της κατάστασης, μας επισημάνθηκε ότι η κεταμίνη ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1960 και αποτελεί φαρμακευτική ουσία που χρησιμοποιείται στην ιατρική και την κτηνιατρική, κυρίως ως αναισθητικό. Παράλληλα, περιγράφεται και η μη ιατρική της χρήση: «Χρησιμοποιείται επίσης ως “ψυχαγωγική ουσία” τόσο σε σκόνη όσο και σε υγρή μορφή. Πρόκειται για παραισθησιογόνο ουσία με διασχιστικές (dissociative) ιδιότητες. Προκαλεί ευφορία εντός περίπου 10 λεπτών από τη λήψη της. Σε μεγαλύτερες δόσεις προκαλεί σύγχυση, αποπροσανατολισμό, έλλειψη συντονισμού κινήσεων, έντονες παραισθήσεις, αίσθηση αποσύνδεσης και αποπροσωποποίησης (το άτομο νιώθει ότι παρατηρεί τον εαυτό του απ’ έξω, ότι είναι αποσυνδεδεμένο από το σώμα του), αύξηση καρδιακής συχνότητας και αρτηριακής πίεσης, επιβράδυνση αναπνοής, απώλεια αισθήσεων, κώμα», ανέφεραν.
Οι μαρτυρίες ανθρώπων που έχουν κάνει χρήση κεταμίνης για ψυχαγωγικούς λόγους, είτε περιστασιακά είτε πιο συστηματικά, δεν είναι μονοσήμαντες. Αποτυπώνουν ένα ευρύ φάσμα εμπειριών: από τη σωματική και ψυχική χαλάρωση και την ευφορία έως την αποσύνδεση, τη δυσφορία, την απορρύθμιση, την απώλεια ελέγχου αλλά και τα σοβαρά προβλήματα υγείας.
Μια 25χρονη θυμάται την πρώτη φορά που δοκίμασε κεταμίνη: «Ήμουν με έναν καλό φίλο, σε ασφαλές περιβάλλον και ένιωσα άνετα να το δοκιμάσω. Ένιωσα ευφορία, μια πολύ χαλαρή αίσθηση στο σώμα μου. Σε χαλαρώνει τόσο που θέλεις να μείνεις έτσι ξαπλωμένος. Ήθελα να αγκαλιάσω τους άλλους δίπλα μου, να με αγγίξουν. Ήθελα να νιώθω πολύ έντονα την αφή του άλλου. Καταλαβαίνω γιατί χρησιμοποιείται στο chemsex, γιατί ένιωσα και ένα arousal. Μετά από κανένα μισάωρο, τελείωσε. Όταν ο φίλος μου μού πρότεινε κι άλλη δόση, αρνήθηκα. Δεν μου αρέσουν γενικά οι ουσίες που σε λίγη ώρα πρέπει να κάνεις redose για να ξανανιώσεις το effect», μας είπε. Άλλοι περιγράφουν πιο αμφίθυμες εμπειρίες: «Βίωσα το πένθος και το sadness σαν ένα χαρούμενο συναίσθημα. Κάθε φορά που κάνω χρήση δεν νιώθω τόσο τα αρνητικά συναισθήματα», λέει ένας 20χρονος που κάνει περιστασιακή χρήση.
«Βίωσα πλήρη χαλάρωση. Ήμουν σε ένα πάρτι και με βοήθησε να απομονώσω τους γύρω θορύβους, να τους αντιλαμβάνομαι με δημιουργική αδιαφορία και να αφήσω τη μουσική να με οδηγήσει», αναφέρει κάποιος άλλος. Μια 28χρονη τη χαρακτηρίζει «αγαπημένη μου ουσία»: «Μου δημιουργεί αίσθηση εσωτερικής γαλήνης και ηρεμίας. Απολαμβάνω το “χάσιμο” και την αίσθηση “του αστροναύτη”. Προτιμώ όμως ασφαλή και ήσυχα περιβάλλοντα. Μαζί με αλκοόλ μού έχει προκαλέσει εμετούς, κενά μνήμης και σωματική αστάθεια, οπότε δεν επαναλήφθηκε».
Η ίδια ουσία, όμως, για άλλους είναι δυσάρεστη. «Η προσωπική μου εμπειρία με το Κ ήταν κακή. Δεν θέλω να το ξαναβάλω στο στόμα μου ποτέ. Ήθελα να κάνω εμετό, δεν μπορούσα να πάρω το αμάξι. Όλες μου οι εμπειρίες ήταν από κακές έως πολύ κακές. Ζάλη, δυσφορία», λέει ένας 27χρονος. «Δεν μου άρεσε, δεν είχα ιδιαίτερη επίγνωση της συνέπειας των πράξεων μου, ένιωσα άτρωτη αλλά για λίγο», αναφέρει μια 26χρονη. «Αποσύνδεση από το περιβάλλον, γενικά κακή εμπειρία», συνοψίζει την εμπειρία της μια 35χρονη.
Για πολλούς, η εμπειρία της κεταμίνης γίνεται πολύ αισθητή και σωματικά: «Όσες φορές έχω κάνει χρήση, έχω έντονο μούδιασμα στα πόδια σαν να μην μπορώ να σταθώ. Ειδικά με την αύξηση της ποσότητας, αισθάνομαι σαν να αιωρούμαι και έχω ένα αίσθημα παγώματος, τύπου numbness. Μου προκαλεί ελάχιστο αίσθημα ευφορίας και πολύ ελάχιστο αίσθημα πόνου. Δεν το επιλέγω σε πάρτι ή rave γιατί νιώθω πως δεν έχω πλήρη έλεγχο, και ειδικά όταν έχω αρνητικά συναισθήματα δεν μου φέρνει τα καλύτερα αποτελέσματα. Αντιθέτως, είναι πιο ήπιο στο κομμάτι του comedown», αναφέρει μια 23χρονη.
Μια 25χρονη περιγράφει την εμπειρία της από τη χρήση κεταμίνης σε φεστιβάλ ηλεκτρονικής μουσικής σε συνδυασμό με κοκαΐνη: «Με μικρή ποσότητα ήμουν σε ευφορία. Όταν αύξησα την ποσότητα, ένιωθα ζαλισμένη και αποκομμένη από το περιβάλλον. Ένιωθα ταραχή και μετρούσα τους παλμούς μου, που αυξάνονταν και μειώνονταν συνέχεια. Για να το διαχειριστώ, απλά σταμάτησα να πίνω και παρέμεινα με άτομα εμπιστοσύνης σε εξωτερικό χώρο για να παίρνω αέρα».
Υπάρχουν όμως και πιο σύνθετες σχέσεις με την ουσία. Κάποιοι περιγράφουν αυτό που διεθνώς αποκαλείται microdosing, χρήση πολύ μικρών ποσοτήτων, με στόχο όχι την έντονη εμπειρία αλλά τη λειτουργικότητα ή τη συγκέντρωση, όπως τουλάχιστον ισχυρίζονται, παρόλο που φαρμακολογικά πρόκειται για κατασταλτική ουσία.
Ένας 31χρονος που κάνει χρήση αρκετό καιρό λέει: «Χρησιμοποιώ την κεταμίνη μέσα στη μέρα σε αμελητέες δόσεις 1-2 φορές. Βοηθάει με τη συγκέντρωσή μου σε ένα task και την εγρήγορσή μου. Σε μεγαλύτερες δόσεις παλαιότερα ήταν σαν να απομακρύνομαι εσωτερικά με λίγο πιο ψυχεδελικές εμπειρίες. Πλέον και σε μεγαλύτερες δόσεις δεν νιώθω απλά off balance αλλά balanced».
Για την εμπειρία της συχνής χρήσης μάς μιλάει μια 22χρονη, η οποία κάνει χρήση κεταμίνης πολύ συχνά, σχεδόν καθημερινά: «Ξεκίνησα να πίνω σπάνια, χωρίς να με ενθουσιάζει. Γρήγορα έχτισα ανοχή και έπινα όλο και περισσότερο για να με πιάσει. Στη συχνή χρήση παρατήρησα απώλεια μνήμης και σε βάθος χρόνου δυσθυμία. Παθαίνω εύκολα ουρολοιμώξεις. Θεωρώ επίσης επικίνδυνη τη χρήση κεταμίνης κατά τη διάρκεια του σεξ αν δεν υπάρχει εμπειρία σ’ αυτή, γιατί υπάρχει απώλεια αίσθησης κινδύνου και μειωμένη αίσθηση πόνου», αναφέρει.
Μια 29χρονη έχει σταματήσει τη χρήση της κεταμίνης εδώ και δύο χρόνια περίπου, παρότι ήταν γι’ αυτήν, όπως λέει, «το αγαπημένο μου ναρκωτικό. Είναι πολύ σεξουαλικό και χαλαρωτικό. Έχω μια ανάμνηση στην οποία ένιωθα πολύ ανάλαφρη και όμορφη. Παρ’ όλα αυτά, επειδή έχει συνδυαστεί και πάντα συνδυάζεται και με άλλες ουσίες, φοβάμαι και αποφεύγω τη χρήση της πλέον. Τη θεωρώ υπερβολικά επικίνδυνη, παρότι την έχω λατρέψει», λέει.
Bad trip κεταμίνης στο χειρουργείο;
Οι μαρτυρίες μιλούν για ευφορία, αποσύνδεση, απώλεια ελέγχου, ανοχή και σωματικές επιπτώσεις, από ταχυκαρδίες και εμετούς μέχρι διαταραχές μνήμης, δυσθυμία και προβλήματα στο ουροποιητικό.
Την ίδια ουσία, όμως, η ιατρική την προσεγγίζει μέσα από ένα τελείως διαφορετικό πρίσμα. Η Ελεάνα Γαρίνη, πρόεδρος της Ελληνικής Αναισθησιολογικής Εταιρείας, μας εξηγεί ότι η κεταμίνη χρησιμοποιείται λιγότερο στο χειρουργείο και περισσότερο στα επείγοντα. «Μπορεί να προσφέρει αναισθησία και αναλγησία για σύντομες, επώδυνες πράξεις, όπως η ανάταξη ενός κατάγματος ή ράμματα, χωρίς απαραίτητα να καταργεί την αναπνοή. Τα περισσότερα αναισθητικά ρίχνουν την αναπνοή και την πίεση. Η κεταμίνη δεν ρίχνει την πίεση και για να καταστείλεις την αναπνοή χρειάζονται μεγάλες δόσεις», εξηγεί. «Η αιμοδυναμική της σταθερότητα την καθιστά πολύτιμη σε επείγοντα περιστατικά», λέει. «Όσον αφορά εμάς τους αναισθησιολόγους, χρησιμοποιείται πολύ σε σχήματα πόνου. Δηλαδή όποτε είναι να κάνουμε κάτι πολύ επώδυνο, μπορεί να χρησιμοποιήσουμε και την κεταμίνη ως βοήθεια, σε μικρότερες δόσεις». Κι όμως, ακόμη και στο αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον της αναισθησίας, η εμπειρία της κεταμίνης δεν θεωρείται ουδέτερη. «Η κεταμίνη κάνει bad trip», λέει χαρακτηριστικά η Ελ. Γαρίνη. «Κάνει αυτό που λέμε διαχωριστική αναισθησία. Ο άνθρωπος μπορεί να έχει τα μάτια ανοιχτά και να φαίνεται ότι κοιτάζει στο υπερπέραν, ενώ στην πραγματικότητα το μυαλό του δουλεύει, σε επίπεδο παραισθήσεων». Γι’ αυτό και οι αναισθησιολόγοι συχνά συγχορηγούν δεύτερο φάρμακο, ώστε να μειώσουν τις παραισθήσεις και να περιορίσουν αυτή την εμπειρία.
Η εμπειρία του K-hole
Τι συμβαίνει όμως όταν αυτή η διαχωριστική εμπειρία δεν ελέγχεται από γιατρούς, αλλά από τη δόση, το περιβάλλον και τον συνδυασμό με άλλες ουσίες, όταν γίνεται δηλαδή χρήση σε ψυχαγωγικό επίπεδο; Και σε τι θέση μπορεί να βρεθεί κάποιος, όταν η δόση που θα πάρει ξεφεύγει; Στη γλώσσα των χρηστών, η εμπειρία αυτή αποκαλείται K-hole. Δεν συμβαίνει κάθε φορά που κάποιος κάνει χρήση κεταμίνης, πρόκειται όμως για μια κατάσταση που συνδέεται με αυξημένη δόση και μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επικίνδυνη. Οι μαρτυρίες ανθρώπων που έχουν βρεθεί σε κατάσταση K-hole αποκαλύπτουν πόσο απρόβλεπτη μπορεί να είναι η εμπειρία και πόσο γρήγορα μπορεί να χαθεί ο έλεγχος.
Ένας άνδρας 38 ετών, που κάνει σπάνια χρήση κεταμίνης, μερικές φορές μέσα στον χρόνο, περιγράφει μια εμπειρία σε φεστιβάλ, όταν έκανε το λάθος, όπως λέει, να συνδυάσει την κεταμίνη με LSD: «Έπαθα ego death, ξεκλείδωσα “τρίτο μάτι”, είδα όλο τον θάνατό μου, να πεθαίνω, έργο κανονικά. Και το θέμα είναι ότι το βίωσαν και οι γύρω μου: κολλητός, σχέση. Θα τους μείνει τραύμα για πάντα… Δεν είναι απλά K-hole». Ένας 25χρονος περιγράφει την κλιμάκωση του Κ-hole επίσης ως κακή εμπειρία. Έπαιξε σημαντικό ρόλο, όπως λέει, το γεγονός ότι «δεν ήμουν σε ασφαλές πλαίσιο με δικούς μου ανθρώπους και όλα έμοιαζαν με καρέ που δεν έβγαζαν νόημα, λες και δεν ήξερα πώς είχα φτάσει εκεί, λες και ήταν σπασμωδικές σκηνές. Επιπλέον με έκλεινε στον εαυτό μου, ένιωσα κάποια στιγμή ότι η φωνή με την οποία σκεφτόμουν ήταν η φωνή ενός φίλου μου». Ένας 30χρονος περιστασιακός χρήστης κεταμίνης αποφάσισε, όπως λέει, να μην ξαναδοκιμάσει, καθώς «την τελευταία φορά μπήκα σε K-hole και ήταν πραγματικά φρικτό».
Το λεγόμενο K-hole είναι μια αναγνωρίσιμη κατάσταση γι’ αυτούς που κάνουν ψυχαγωγική χρήση κεταμίνης και συνήθως συνδέεται με την υψηλή δοσολογία. Έναν ορισμό για το K-hole δίνουν τα μέλη της Generation Act, της οργάνωσης που δραστηριοποιείται στο πεδίο της ενημέρωσης και της μείωσης της βλάβης από την ψυχαγωγική χρήση ψυχοδραστικών ουσιών. Όπως εξηγούν, το K-hole είναι μια κατάσταση που προκύπτει από υψηλή δοσολογία και διαρκεί περίπου 90 λεπτά. Χαρακτηρίζεται από πλήρη αποσύνδεση μυαλού και σώματος, έντονες οπτικές ψευδαισθήσεις, δυσκολία στην κίνηση, στην κατάποση, ακόμη και στην αναπνοή. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται πτώση του καρδιακού ρυθμού και της αναπνοής. Σε ένα τέτοιο επεισόδιο, συστήνουν να απομακρυνθεί το άτομο από δυνατή μουσική και έντονα φώτα και να καθησυχαστεί ότι η εμπειρία θα τελειώσει. Η έξοδος μπορεί να πάρει από λεπτά έως ώρες, ανάλογα με τη δόση.
Η Generation Act δεν είναι ένας φορέας «από τα πάνω». Απευθύνεται ακριβώς στις κοινότητες και στα περιβάλλοντα όπου οι δομές πρόληψης σπάνια φτάνουν: σε πάρτι, rave, φεστιβάλ, κλαμπ και σε κοινότητες που συνδέονται με την dance σκηνή και το chemsex. Η ομάδα προσεγγίζει τους ανθρώπους ως μέρος της ίδιας κοινότητας, όχι ως ειδικοί που παρεμβαίνουν από απόσταση. Αυτή η άμεση επαφή τούς δίνει σαφή εικόνα για το πώς κινείται σήμερα η κεταμίνη. Συν του ότι έχουν την εμπειρία του streetwork, με ομάδες ευάλωτων/κοινωνικά αποκλεισμένων και χρηστών ψυχοδραστικών ουσιών.
Ο Νίκος Φιτσιάλος, ιδρυτικό μέλος και συντονιστής της ομάδας, παρατηρεί ότι η κυκλοφορία της ουσίας έχει αυξηθεί σημαντικά την τελευταία διετία. «Το συναντάμε και στην γκέι και στη στρέιτ κοινότητα. Πλέον και στο chemsex, μαζί με άλλες ουσίες. Πάρα πολύ», λέει. Σύμφωνα με τον ίδιο, η τιμή της, περίπου 35 με 40 ευρώ, την καθιστά σχετικά προσιτή, ενώ η αύξηση της χρήσης της αποτυπώνεται και στα δείγματα που ελέγχουν. Ο Ν. Φιτσιάλος επισημαίνει ότι «πρέπει να πάρεις πολύ μικρή ποσότητα, στη γωνία ενός κλειδιού. Εκεί ξεκινά το πρόβλημα», αναφέρει. Το μεγαλύτερο red flag, όμως, όπως τονίζει, είναι ο συνδυασμός με άλλες κατασταλτικές ουσίες, «όπως το GHB/GBL, το οποίο με Κ είναι απαγορευμένη συνθήκη. Έχουμε περιστατικά στο πεδίο που παίρνουν και GHB/GBL και κεταμίνη και πέφτουν κάτω. Μιλάμε για δύο κατασταλτικές ουσίες. Ο κίνδυνος για κώμα ή και θάνατο είναι υπαρκτός».
Η ίδια προειδοποίηση ισχύει για αλκοόλ, βενζοδιαζεπίνες (όπως Xanax, Tavor, Lexotanil), οπιούχα και αντιισταμινικά. Οι συνδυασμοί αυτοί αυξάνουν τους κινδύνους. Η φιλοσοφία της ομάδας βασίζεται στη μείωση της βλάβης. «Δεν είμαστε αυτοί που θα πούμε “μην το κάνεις”», λέει ο Ν. Φιτσιάλος. «Δεν κάνουμε κήρυγμα», επιμένει. «Θα πούμε: πρόσεξε την ποσότητα, μην το συνδυάσεις με άλλες κατασταλτικές ουσίες, πρόσεξε πού είσαι και πώς νιώθεις».
Μας εξηγεί ότι το πού και το πότε δεν είναι λεπτομέρειες. «Βρίσκομαι σε πλαίσιο δουλειάς ή διασκέδασης; Περνάω καλά ή προσπαθώ να καλύψω κάτι; Μήπως η ουσία γίνεται δεκανίκι;» λέει. Αυτά είναι τα ερωτήματα που, όπως επισημαίνει, πρέπει να προηγούνται.
Πώς το drug checking μπορεί να σώσει ζωές
Η Generation Act παρεμβαίνει επιτόπου, σε χώρους διασκέδασης, μοιράζοντας ενημερωτικό υλικό και εξοπλισμό ασφαλέστερης χρήσης. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και το drug checking, με το οποίο η ομάδα ψάχνει τις επικίνδυνες προσμείξεις. Όπως εξηγεί η Ελένη Μαύρου, υπεύθυνη επικοινωνίας της οργάνωσης, το drug checking δεν πιστοποιεί ότι μια ουσία είναι «ασφαλής», ούτε ελέγχει την ποιότητά της. Εντοπίζει πιθανές επικίνδυνες προσμείξεις, ώστε ο χρήστης να γνωρίζει τι περιέχει αυτό που σκοπεύει να καταναλώσει. «Δεν λέμε ποτέ ότι μια ουσία είναι καλή. Δείχνουμε τι περιέχει, ώστε ο άνθρωπος να αποφασίσει αν θα προχωρήσει ή όχι». Το φαινόμενο του «κοψίματος», δηλαδή η προσθήκη ουσιών που μιμούνται τις ιδιότητες της βασικής, αυξάνει σημαντικά το ρίσκο. Στις ΗΠΑ, όπως περιγράφει η Ελένη Μαύρου, η παρουσία φαιντανύλης σε δείγματα κεταμίνης έχει οδηγήσει σε θανάτους.
Η ίδια σπούδαζε στις Ηνωμένες Πολιτείες έως το 2020. Όταν επέστρεψε το 2021 για να δει φίλους της, διαπίστωσε ότι το τοπίο είχε αλλάξει δραματικά. Πολλοί από την παρέα της κυκλοφορούσαν με ένα ρινικό σπρέι που μπορεί να αναστρέψει μια υπερδοσολογία όταν η κεταμίνη έχει νοθευτεί με φαιντανύλη.
«Είναι κάτι που διανέμεται ευρέως στην Αμερική, και στα φεστιβάλ και αλλού. Το προωθούν ώστε να το έχουν όσο το δυνατόν περισσότεροι χρήστες. Κάνει reverse το overdose», λέει. Όπως εξηγεί, διανέμεται επίσης από ομάδες μείωσης βλάβης, αντίστοιχες με τη Generation Act, οι οποίες εκπαιδεύουν τον κόσμο πώς να το χρησιμοποιεί. Η εμπειρία της ήταν σοκαριστική. «Η παρέα μου, με την οποία βγαίναμε σε events και πάρτι, μου είπε ότι μέσα σε έναν χρόνο είχαν δει ανθρώπους να πεθαίνουν μπροστά τους. Όλοι από κεταμίνη που περιείχε φαιντανύλη». Στο πλαίσιο αυτό, η Generation Act ετοιμάζει και ένα νέο εργαλείο μείωσης βλάβης: ένα κιτ για drug checking που θα διατίθεται μέσω του ηλεκτρονικού της καταστήματος.
Ο Δημήτρης Καμίλλος, υπεύθυνος του προγράμματος drug checking της οργάνωσης, εξηγεί ότι το κιτ θα επιτρέπει σε κάποιον να ελέγχει στο σπίτι του αν η ουσία που έχει προμηθευτεί είναι πράγματι κεταμίνη και αν περιέχει επικίνδυνες προσμείξεις. «Η ιδέα μας, πέρα από τις παρεμβάσεις που συνεχίζουμε στο πεδίο, είναι να μπορεί κάποιος να κάνει έναν έλεγχο στο σπίτι και να μπει σε μια διαδικασία πιο ασφαλούς χρήσης. Πρώτα απ’ όλα να δει αν αυτό που έχει μπροστά του είναι όντως κεταμίνη». Το κιτ θα συνοδεύεται και από τεστ ανίχνευσης φαιντανύλης, η οποία έχει εντοπιστεί σε δείγματα κεταμίνης και, σε αρκετές περιπτώσεις, και σε κοκαΐνη.
Η ολοένα αυξανόμενη παρουσία της κεταμίνης στην αγορά ναρκωτικών και οι κατασχέσεις της ουσίας στην Ελλάδα
Η εικόνα που περιγράφεται από το πεδίο δεν αποτυπώνεται ακόμη με σαφήνεια σε επίσημους δείκτες. Ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) επισημαίνει ότι «σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, δεν υπάρχουν πρόσφατα, δημοσιευμένα και συγκρίσιμα, επίσημα στοιχεία για το πόσο και αν είναι διαδεδομένη η χρήση κεταμίνης στον γενικό πληθυσμό της χώρας».
Ωστόσο, η παρουσία της στην ελληνική αγορά ναρκωτικών έγινε την περασμένη διετία πιο ορατή. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη ετήσια αναφορά (στοιχεία ’24) του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης (ΣΕΠ) ανάμεσα στα όσα παρατηρήθηκαν το 2024 συγκαταλέγεται μια ποσότητα 50 κιλών κεταμίνης. Το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης είναι ένας μηχανισμός ταχείας ανταπόκρισης στην εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών που καταγράφει τις νέες τάσεις στη χρήση τους. Συντονίζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA) και στην Ελλάδα από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ). Για την ίδια χρονιά, μάλιστα, το σύστημα αυτό καταγράφει σημαντική αύξηση των κατασχέσεων, σε σχέση με την προηγούμενη πενταετία. Πραγματοποιήθηκαν συνολικά 29 κατασχέσεις κεταμίνης, που ανέρχονται συνολικά σε 68,9 κιλά, «κυρίως λόγω μιας πολύ μεγάλης κατάσχεσης, άνω των 50 κιλών, που μαζί με 45 κιλά MDMA είχαν προορισμό το Ισραήλ», όπως αναφέρεται στην τελευταία αναφορά. Η αύξηση αυτή δεν είναι αποκομμένη από το ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Σύμφωνα με τον EUDA, στην τελευταία αναφορά του (European Drug Report 2025), οι κατασχέσεις κεταμίνης στην Ε.Ε. ανήλθαν σε περίπου 2,7 τόνους το 2023, επίπεδο παρόμοιο με του 2022, δείχνοντας σημαντική παρουσία της ουσίας στην ευρωπαϊκή αγορά ναρκωτικών.
Η έκθεση σημειώνει ότι οι κατασχεθείσες ποσότητες παραμένουν άνω των 0,5 τόνων από το 2017, ενώ ο αριθμός των περιστατικών κατασχέσεων έχει διπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, γεγονός που αποτελεί μία ακόμη ένδειξη για τη αυξημένη διακίνηση και διαθεσιμότητα της κεταμίνης. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων. Όπως αναφέρουν στη LiFO, «σύμφωνα με στοιχεία που προκύπτουν από το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (United Nations Office on Drugs and Crime), και το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γενικότερα η αγορά των συνθετικών ναρκωτικών επεκτείνεται λόγω του χαμηλού κόστους παραγωγής. Η διακίνηση και οι κατασχέσεις ποσοτήτων κεταμίνης παρουσιάζονται αυξημένες τα τελευταία χρόνια, με τις τοποθεσίες παραγωγής και τις οδούς διακίνησης να εξαπλώνονται σε όλη τη νοτιοανατολική και ανατολική Ασία».
Η «ροζ κοκαΐνη» και η κεταμίνη
Δεν υπάρχουν συγκρίσιμα επιδημιολογικά δεδομένα για τη συνολική διάδοση της κεταμίνης στον ελληνικό πληθυσμό, όπως μας εξηγούν από τον ΕΟΠΑΕ, ωστόσο ο οργανισμός επισημαίνει συγκεκριμένα μοτίβα χρήσης και συνδυασμών που καταγράφονται στο πεδίο και σκιαγραφούν τον τρόπο με τον οποίο η ουσία κυκλοφορεί σήμερα: «Χρησιμοποιείται και σε συνδυασμό με άλλες ψυχοδιεγερτικές ουσίες, όπως η κοκαΐνη και το MDMA/Ecstasy. Επίσης, έχει βρεθεί σε μείγματα που πωλούνται ως “ροζ κοκαΐνη”, τα οποία είναι συνήθως μείγματα κεταμίνης, MDMA και μιας τρίτης ουσίας, όπως κοκαΐνη, αμφεταμίνες κ.λπ.», αναφέρει.
Η παρουσία της «ροζ κοκαΐνης» στην παράνομη αγορά των ουσιών στην Ελλάδα καταγράφεται και στην αναφορά του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης: «Μέσα στο 2023 άρχισε να διακινείται στη χώρα μας ένα μείγμα ψυχοδραστικών ουσιών αποτελούμενο κυρίως από κεταμίνη με MDMA ή/και με κοκαΐνη, με κοινόχρηστη ονομασία “ροζ κοκαΐνη”, επειδή πωλούνταν κυρίως σε μορφή ροζ σκόνης». Σύμφωνα με την αναφορά, η αστυνομία εντόπισε τη «ροζ κοκαΐνη» αρχικά στη Μύκονο και στη συνέχεια στην Αθήνα, την Πάτρα, τη Ρόδο και τη Λευκάδα. Ειδικότερα, κατά την περίοδο 2023-2024 καταγράφηκαν 19 κατασχέσεις «ροζ κοκαΐνης», με τη συνολική κατασχεθείσα ποσότητα να ανέρχεται στα 115,61 γραμμάρια. Επίσης καταγράφονται για το 2024 συνολικά δέκα περιστατικά τοξικώσεων που αναφέρθηκαν στο Κέντρο Δηλητηριάσεων, πέντε σχετιζόμενα με χρήση κεταμίνης αποκλειστικά ή με άλλες ουσίες, και άλλα πέντε που σχετίζονται με τη χρήση «ροζ κοκαΐνης».
Η συζήτηση για τη «ροζ κοκαΐνη» αναδεικνύει ένα ακόμη βασικό χαρακτηριστικό της κεταμίνης, ότι αρκετές φορές δεν αποτελεί την κύρια ουσία χρήσης.
Ο Ελευθέριος Μέλλος, ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής, πρόεδρος του κλάδου ουσιοεξαρτήσεων της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και υπεύθυνος δομής του ΕΟΠΑΕ στον Άλιμο, μας εξηγεί ότι η κεταμίνη χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με άλλες ουσίες. Όπως σημειώνει, «δεν πρόκειται συνήθως για την “κύρια ουσία” επιλογής, αλλά για συμπληρωματική ουσία, η οποία συνδυάζεται συχνά με διεγερτικά όπως η κοκαΐνη και το MDMA. Σε περιστατικά τοξίκωσης που έχουν καταγραφεί στο εξωτερικό, η κεταμίνη έχει εντοπιστεί παράλληλα με κοκαΐνη ή άλλες διεγερτικές ουσίες». Υποστηρίζει ότι στην Ελλάδα τα διαθέσιμα δεδομένα για τη χρήση κεταμίνης είναι περιορισμένα, γεγονός που δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για ενδεχόμενη αύξηση. Κλινικά, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν παρατηρείται προς το παρόν έντονη μεταβολή που να τη διαφοροποιεί από άλλες ουσίες. Αντιθέτως, τα τελευταία χρόνια μεγαλύτερη αύξηση παρουσιάζουν τα διεγερτικά, κυρίως η κοκαΐνη, καθώς και η κάνναβη.
Η κεταμίνη, όπως περιγράφει, συχνά χρησιμοποιείται σε ένα «σχήμα εξισορρόπησης». Ο χρήστης διεγερτικών ουσιών, για παράδειγμα κοκαΐνης, βιώνει έντονη ενεργοποίηση, ευφορία, υπερένταση, ταχυκαρδία και αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Η εμπειρία αυτή για τον χρήση μπορεί να είναι επιθυμητή, αλλά δεν μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε αυτό το σημείο, αναζητείται μια ουσία που θα «μαλακώσει» την ένταση. Συχνά, όπως λέει, χρησιμοποιείται αλκοόλ, λόγω της εύκολης πρόσβασης, ενώ σε άλλες περιπτώσεις επιλέγεται κεταμίνη ή αγχολυτικά φάρμακα της κατηγορίας των βενζοδιαζεπινών. Σε αυτό το πλαίσιο, η κεταμίνη λειτουργεί ως παράγοντας καταστολής και αποσύνδεσης, μειώνοντας την υπερένταση που έχει προκαλέσει η διεγερτική ουσία.
Ο EUDA προειδοποιεί ότι η κεταμίνη εμφανίζεται όλο και πιο συχνά τόσο ως αυτόνομη ουσία όσο και σε μείγματα όπως η «ροζ κοκαΐνη», ενώ η χρήση της συνδέεται με σοβαρούς νευρολογικούς, καρδιαγγειακούς και ουρολογικούς κινδύνους.
Στο ελληνικό κλινικό πεδίο, η εικόνα παραμένει πιο σύνθετη. Ο Θωμάς Παπαρρηγόπουλος, καθηγητής Ψυχιατρικής του ΕΚΠΑ και επιστημονικά υπεύθυνος του Θεραπευτικού Προγράμματος Απεξάρτησης ΑΘΗΝΑ της Α' Ψυχιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο και του ΕΟΠΑΕ, σημειώνει ότι δεν υπάρχουν ακόμη σαφή επιδημιολογικά δεδομένα που να τεκμηριώνουν αύξηση στη χώρα.
«Εγώ προσωπικά δεν μπορώ να το πω με βεβαιότητα, με την έννοια ότι δεν με έχουν προσεγγίσει άμεσα άνθρωποι με κύριο πρόβλημα την κεταμίνη», αναφέρει. «Ωστόσο, από συναδέλφους που κινούνται στο πεδίο και κάνουν κλινική δουλειά, φαίνεται ότι υπάρχει κάποια αύξηση και ότι εμφανίζονται περιστατικά με χρήση κεταμίνης. Μέχρι εκεί όμως».
Επισημαίνει ωστόσο και αυτός ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό που δυσκολεύει την αποτύπωση του φαινομένου: η κεταμίνη σπάνια χρησιμοποιείται μόνη της. «Συνήθως δεν πρόκειται για σκέτη κεταμίνη. Πολύ συχνά συνδυάζεται με κοκαΐνη, με MDMA ή με νέες ψυχοδραστικές ουσίες. Έτσι προκύπτει μια μεικτή κλινική εικόνα, που είναι ακόμη πιο μπερδεμένη». Όπως εξηγεί, οι περισσότεροι χρήστες φαίνεται να τη συνδυάζουν κυρίως με ψυχοδιεγερτικές ουσίες. Ως προς τις επιπλοκές της μη ιατρικής χρήσης, ο ίδιος είναι σαφής: «Οι σημαντικότερες επιπλοκές είναι καρδιαγγειακές και νευροψυχιατρικές. Μπορεί να προκύψουν διαταραχές στο επίπεδο της συνείδησης, ακόμη και ντελίριο. Πρόκειται για αποδιασχιστική ουσία, άρα επηρεάζει άμεσα τη συνείδηση. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν καταθλιπτικά ή ψυχωτικά συμπτώματα». Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι δεν είναι σπάνιες και οι ουρολογικές επιπλοκές. Μας εξηγεί επίσης ότι μπορεί αρκετά από αυτά τα περιστατικά «να μη φτάνουν απαραίτητα σε δομές απεξάρτησης, αλλά να καταλήγουν σε γενικά παθολογικά ή εφημερεύοντα τμήματα επειγόντων περιστατικών, γεγονός που καθιστά ακόμη δυσκολότερη τη συνολική αποτίμηση της έκτασης του φαινομένου».
Από τον ΕΟΠΑΕ αναφέρουν «ότι δεν προκύπτει σημαντική διαφοροποίηση σε ό,τι αφορά τις αναφορές για περιστατικά χρήσης κεταμίνης ή και σχετικά αιτήματα με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία από τις δομές του ΕΟΠΑΕ. Η χρήση κεταμίνης δεν φαίνεται να παρουσιάζεται αυξημένη μεταξύ των προβληματικών χρηστών οπιοειδών, οι οποίοι λαμβάνουν υπηρεσίες από τις Μονάδες Ολοκληρωμένης Θεραπείας της Εξάρτησης, καθώς και από τους Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης του Οργανισμού». Παράλληλα, όπως προσθέτει, «δεν προκύπτουν ενδείξεις που να συνδέονται με αυξημένη χρήση κεταμίνης από τις συσκευές ανίχνευσης ψυχοδραστικών ουσιών που χρησιμοποιεί ο οργανισμός σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη».
Ο κρυφός πληθυσμός των νεαρών ηλικιών
Ωστόσο, όπως αναφέρουν από τις Κινητές Μονάδες Παρέμβασης Streetwork του Οργανισμού τόσο στην Αθήνα όσο και στην επαρχία, κατά διαστήματα υπάρχουν αναφορές από πλευράς των ωφελούμενων για χρήση κεταμίνης ή «ροζ κοκαΐνης». Παρόμοιες αναφορές κατά διαστήματα προκύπτουν και από Πολυδύναμα Κέντρα Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων και Συμβουλευτικά Κέντρα του ΕΟΠΑΕ.
Η χρήση της, όπως λένε, φαίνεται ότι είναι κυρίως περιστασιακή και όχι συστηματική. Γίνεται συνήθως σε κλαμπ, μουσικά φεστιβάλ, πάρτι και στο πλαίσιο του chemsex, και γι’ αυτό πιθανόν αφορά έναν «κρυφό» πληθυσμό νεότερων ηλικιών. «Στην Ελλάδα η χρήση της κεταμίνης, αν και ενδεχομένως παρουσιάζει τάση αύξησης στον συγκεκριμένο πληθυσμό, δεν είναι τόσο διαδεδομένη όσο η χρήση άλλων ψυχοδραστικών ουσιών, όπως τα οπιοειδή (συμπεριλαμβανομένων των συνθετικών οπιοειδών), η κοκαΐνη, η κρυσταλλική μεθαμφεταμίνη (shisha), η κάνναβη (συμπεριλαμβανομένων των συνθετικών κανναβιδοειδών)», προσθέτουν.
Chemsex και κεταμίνη
Η αναφορά στο chemsex δεν είναι δευτερεύουσα. Σε ένα κομμάτι της κοινότητας, η κεταμίνη δεν λειτουργεί απλώς ως ουσία διασκέδασης, αλλά εντάσσεται σε ένα συγκεκριμένο σεξουαλικό και κοινωνικό πλαίσιο. Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη και πώς ερμηνεύεται η χρήση της σε κουίρ και ΛΟΑΤΚΙ+ περιβάλλοντα; Γιατί η κεταμίνη έχει συνδεθεί τόσο έντονα με το chemsex τα τελευταία χρόνια; Στο ερώτημα αυτό μάς απαντάει ο Αντώνης Πούλιος, επίκουρος καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και ψυχαναλυτής: «Η κεταμίνη συγκαταλέγεται στις ουσίες του chemsex, δηλαδή της χρήσης ορισμένων ψυχοδραστικών ουσιών κατά τη σεξουαλική δραστηριότητα μεταξύ γκέι, bi, άλλων ανδρών που κάνουν σεξ με άνδρες, κουίρ, μη δυαδικών και τρανς ατόμων. Αν θέλουμε να θίξουμε επιγραμματικά ορισμένα σημαντικά σημεία επί του θέματος, αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι είναι γνωστό και πολλαπλώς επιβεβαιωμένο ότι σε κοινότητες ή ομάδες ανθρώπων που υφίστανται αποκλεισμούς, διακρίσεις και είναι στιγματισμένες η χρήση των ουσιών είναι αυξημένη. Αυτό ερμηνεύεται από το γεγονός ότι οι ουσίες μπορεί να λειτουργήσουν ως μέσο κατίσχυσης επί των πιέσεων που δέχονται αυτές οι ομάδες. Περιττεύει να πούμε ότι το μη ετεροκανονικό σεξ είναι στιγματισμένο, πράγμα που σημαίνει ότι στο πεδίο αυτό είναι πιθανότερο κάποιο άτομο να χρειαστεί να αναζητήσει μέσα προκειμένου να κατισχύσει επί των πιέσεων που δέχεται».
Ωστόσο, όπως μας εξηγεί, μία τέτοια ερμηνεία, παρόλο που είναι ορθή, είναι μονοδιάστατη: «Προωθεί ένα αφήγημα κατά το οποίο κάποιοι άνθρωποι που ήδη αντιμετωπίζουν διακρίσεις γίνονται ορατοί μόνο ως “θύματα” που οι κοινωνικές πιέσεις τούς “ρίχνουν στα ναρκωτικά”, και “ως ανήμπορα ή αδύναμα θύματα που έμπλεξαν” πρέπει να τα διαχειριστούμε. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η χρήση ουσιών συχνά προάγει επίσης την αίσθηση (ή την ψευδαίσθηση) του ανήκειν, της σύνδεσης μέσα σε μια κοινότητα, της σύνδεσης με άλλους ανθρώπους. Αν αυτό μας φαίνεται περίεργο, μπορούμε να σκεφτούμε ότι το αλκοόλ, που είναι νόμιμη ψυχοδραστική ουσία, χρησιμοποιείται για να χαλαρώσουμε, να πιούμε μαζί “στη μνήμη κάποιου”, να γιορτάσουμε μαζί ένα γεγονός: χρησιμοποιείται για να μας ενώσει τρόπον τινά στο πλαίσιο μιας περίστασης. Αλκοόλ ή νικοτίνη χρησιμοποιούμε και στο σεξ συχνά, για να χαλαρώσουμε, να προσθέσουμε στην ευχαρίστηση του σεξ, να έρθουμε πιο κοντά ή για όποιον άλλο λόγο».
Και προσθέτει: «Η κεταμίνη, λοιπόν, χρησιμοποιείται και αυτή στο σεξ και στο chemsex. Η ισχυρή αναισθητική και παραισθησιογόνα δράση της την κάνει ελκυστική στο περιβάλλον αυτό. Πέραν, λοιπόν, της όποιας λειτουργίας της περί κατίσχυσης επί των όποιων πιέσεων δέχονται τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα σε σχέση με το σεξ, για πολλά άτομα συνιστά μέσο εξερεύνησης και πειραματισμού. Τα άτομα που δεν εναρμονίζονται με τις ετεροκανονικές –αν όχι και με τις ομοκανονικές– επιταγές για το σεξ, τις σχέσεις, ακόμα και το φύλο ενδέχεται να είναι πιο διαθέσιμα σε πειραματισμό και εξερεύνηση, να βρίσκουν ποικίλους τρόπους να διαβιούν μαζί με τα τραύματα που φέρουν, να εμπλέκονται σε πρακτικές που η ετεροκανονική, cis στρέιτ, μονογαμική ηθική μπορεί να βρίσκει προβληματικές. Τονίζουμε, δε, ότι δεν συνδέονται συγκεκριμένες ταυτότητες ή βιώματα με τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών –κάτι που επίσης θα λειτουργούσε στιγματιστικά– αλλά ερμηνεύουμε την όποια υψηλή συχνότητα που μπορεί να παρατηρείται».
Σε αυτό το σημείο, ο ίδιος σημειώνει: «Δεν παραγνωρίζω τους κινδύνους που επιφέρει η χρήση ουσιών, και δη αρκετά ισχυρών όπως η κεταμίνη. Επιπροσθέτως, χρησιμοποίησα ως παράδειγμα το αλκοόλ και τη νικοτίνη, αλλά αυτό δεν ήταν παρά ένα παράδειγμα. Κάθε ουσία είναι διαφορετική, η χρήση της μπορεί να συνδέεται με διαφορετικούς κινδύνους, η προφύλαξη από αυτούς μπορεί να είναι διαφορετική και η φροντίδα των χρηστών που έχουν χάσει τον έλεγχο μπορεί να είναι διαφορετικής προσέγγισης και λογικής. Στην πραγματικότητα, η σωστή πρόληψη, αντιμετώπιση και μείωση της βλάβης οφείλει να εστιάζει ξεχωριστά σε κάθε ουσία, σε κάθε περιβάλλον χρήσης και στα άτομα που την κάνουν, λαμβάνοντας υπόψη τη διασταύρωση κάθε ουσίας με τις ταυτότητες και τα βιώματα των ατόμων που κάνουν χρήση, το πλαίσιο της χρήσης, το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον και ούτω καθεξής. Προκειμένου να γίνει κάτι τέτοιο, είναι απαραίτητο αυτό να υλοποιείται από κοινού με τα άτομα στα οποία απευθύνεται το όποιο εγχείρημα πρόληψης ή αντιμετώπισης –εν προκειμένω, μαζί με τα άτομα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας–, μαζί με τα άτομα που κάνουν χρήση και ενδεχομένως αντιμετωπίζουν προκλήσεις λόγω αυτής», αναφέρει.
Η νέα χρήση της κεταμίνης στην ψυχιατρική και τα νέα διλήμματα
Τα τελευταία χρόνια η κεταμίνη έχει ενταχθεί στη σύγχρονη ψυχιατρική θεραπευτική, υπό συγκεκριμένες ενδείξεις και πρωτόκολλα. Ο Βασίλης Μασδράκης, καθηγητής Ψυχιατρικής του ΕΚΠΑ στην Α' Ψυχιατρική Κλινική του Αιγινητείου Νοσοκομείου, εξηγεί ότι στην Ελλάδα η θεραπεία με κεταμίνη για την ανθεκτική κατάθλιψη έχει επιτραπεί από το 2020, ενώ από το 2023 έχει εγκριθεί και για περιπτώσεις οξείας κατάθλιψης με ενεργό αυτοκτονικό ιδεασμό. Η θεραπεία εφαρμόζεται στο Αιγινήτειο, στο πλαίσιο εξειδικευμένων προγραμμάτων.
Στο ερώτημα κατά πόσο είναι αποτελεσματική, ο ίδιος αποφεύγει τις απόλυτες διατυπώσεις. «Το “αποτελεσματική” είναι πολύ μεγάλη λέξη», σημειώνει. Υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να βοηθήσει ένα υποσύνολο ασθενών, κυρίως ως προσθετική θεραπεία σε ανθρώπους που δεν έχουν ανταποκριθεί σε άλλες αντικαταθλιπτικές αγωγές. Στην περίπτωση της ανθεκτικής κατάθλιψης, η κεταμίνη δεν αντικαθιστά τη φαρμακευτική αγωγή, αλλά προστίθεται σε αυτήν. Στις περιπτώσεις οξείας κατάθλιψης με αυτοκτονικό ιδεασμό, μπορεί να λειτουργήσει ταχύτερα ως προς την ανακούφιση συγκεκριμένων συμπτωμάτων. Σύμφωνα με τον ίδιο, φαίνεται να επιδρά και σε στοιχεία άγχους που αποτελούν μέρος της κλινικής εικόνας της κατάθλιψης, προσφέροντας σε ορισμένους ασθενείς μια αίσθηση ανακούφισης.
Η συζήτηση για τις νέες ψυχιατρικές εφαρμογές δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην κεταμίνη. Η Ιωάννα Άρτεμις Βαμβακοπούλου, διδακτορική φοιτήτρια στη Νευροψυχοφαρμακολογία στο Imperial College London, εξειδικεύεται στην έρευνα με μικρές δόσης ψιλοκυβίνης (ψυχεδελική ουσία) σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία για νέους που αυτοτραυματίζονται, μια προσέγγιση που αναδεικνύει το ευρύτερο διεθνές ενδιαφέρον για ουσίες οι οποίες, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, διερευνώνται ως ενδεχόμενα θεραπευτικά εργαλεία. Το κοινό στοιχείο σε όλες αυτές τις παρεμβάσεις είναι ότι εφαρμόζονται σε ελεγχόμενο περιβάλλον, με συγκεκριμένα πρωτόκολλα και σαφείς ενδείξεις.
Όσον αφορά την κεταμίνη, όπως αναφέρει η Ιωάννα Άρτεμις Βαμβακοπούλου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν έρευνες γύρω από τη χρήση της στη θεραπεία του εθισμού στο αλκοόλ. Σε χώρες όπως η Αυστραλία και πιλοτικά σε ορισμένες κλινικές της Νέας Ζηλανδίας, η ουσία χρησιμοποιείται ήδη σε θεραπευτικά πρωτόκολλα για διαταραχή χρήσης αλκοόλ, υπό αυστηρή ιατρική επίβλεψη. Έρευνες έχουν πραγματοποιηθεί και για άλλες εξαρτήσεις, όπως αυτή από την κοκαΐνη, ωστόσο η κλινική εφαρμογή προς το παρόν αφορά κυρίως το αλκοόλ, μέχρι να υπάρξουν περισσότερα και πιο ισχυρά δεδομένα.
Το ερώτημα που συχνά τίθεται, σημειώνει, είναι αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια ψυχοδραστική ουσία για την αντιμετώπιση ενός άλλου εθισμού. Η ίδια, όπως μας λέει, αποφεύγει τον όρο «ναρκωτικό», προτιμώντας τον όρο «ουσία», και εξηγεί ότι η θεραπευτική χρήση δεν γίνεται ποτέ αποσπασματικά. Η κεταμίνη δεν χορηγείται «μόνη της» με την προσδοκία ότι θα επιλύσει το πρόβλημα. Εντάσσεται σε δομημένα θεραπευτικά πρωτόκολλα, συνήθως σε συνδυασμό με ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις ή εξειδικευμένες τεχνικές, όπου το πλαίσιο, η παρακολούθηση και η κλινική αξιολόγηση παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Η θεραπευτική χρήση, ωστόσο, ανοίγει και ένα άλλο ερώτημα: επηρεάζει η ιατρική «νομιμοποίηση» την κοινωνική αντίληψη του κινδύνου; Το γεγονός ότι η κεταμίνη έχει ενταχθεί στη σύγχρονη ψυχιατρική θεραπευτική μπορεί να επηρεάζει την αντίληψη κινδύνου και τη χρήση της από τον γενικό πληθυσμό; Ο ΕΟΠΑΕ απαντάει ότι «υπάρχουν διαθέσιμα βιβλιογραφικά δεδομένα από τα οποία προκύπτει ότι γενικότερα η νομιμοποίηση ή/και η χρήση ψυχοδραστικών ουσιών για ιατρικούς λόγους μειώνει την αντίληψη του κινδύνου γι’ αυτές και επηρεάζει αυξητικά τη χρήση τους από τον γενικό πληθυσμό. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται περισσότερο στις νεαρές ηλικίες σε σχέση με τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας».
Η κεταμίνη παραμένει μια ουσία με διπλή υπόσταση: από τη μία, αντικείμενο αυστηρά ελεγχόμενης ιατρικής εφαρμογής· από την άλλη, μέρος μιας δυναμικής και μεταβαλλόμενης ψυχαγωγικής κουλτούρας. Το όριο ανάμεσα στα δύο δεν είναι πάντα αυτονόητο.
