ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΕΣ, ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ και δημοσιογράφοι σε ένα τρίγωνο διαπλοκής με πολιτικές πλάτες, η αποκάλυψη του οποίου έρχεται να ενισχύσει περισσότερο την καχυποψία των πολιτών απέναντι σε θεσμούς που απαξιώνονται.
Όπου και αν καταλήξει η δικαστική έρευνα, η διαπλοκή είναι δεδομένη και προφανής, ενώ οι κατηγορίες κατά του προέδρου της ΓΣΕΕ για «αναπαραγωγή σχέσεων συνδιαλλαγής με σκοπό τη διαμόρφωση μηχανισμών και συσχετισμών» φαίνεται πως εξηγούν σε έναν βαθμό τη διατήρηση της ισχύος του τόσα χρόνια.
Ένα κλειστό σύστημα χωρίς έλεγχο
Πόσους εξέπληξε η είδηση ότι ο 72χρονος πρόεδρος της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας, Γιάννης Παναγόπουλος, βρίσκεται υπό διερεύνηση για δύο κακουργήματα μετά από έρευνα της Αρχής για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος για τη διαχείριση των κρατικών και ευρωπαϊκών πόρων που προορίζονταν για προγράμματα κατάρτισης και επιμόρφωσης; Οι ψίθυροι για αδιαφάνεια (συμβάσεις που δεν αναρτώνταν στη Διαύγεια ή αναρτώνταν ελλιπώς) και για το γεγονός ότι οι ανάδοχοι ήταν πάντα οι ίδιοι (με μικρές εταιρείες που διαχειρίζονταν πολλά εκατομμύρια) κυκλοφορούσαν εδώ και χρόνια. Ο Γ. Παναγόπουλος είχε δημιουργήσει ένα καθεστώς στη ΓΣΕΕ, μέσω του οποίου στην ουσία έλεγχε τα πάντα χωρίς να ελέγχεται.
Η υπόθεση αυτή έχει πάρει τον δρόμο της Δικαιοσύνης, καθώς ο Οικονομικός Εισαγγελέας έχει διατάξει κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση και οι τραπεζικοί λογαριασμοί του προέδρου της ΓΣΕΕ έχουν δεσμευτεί μαζί με θυρίδες, μετοχές, περιουσιακά στοιχεία και τους λογαριασμούς και των υπόλοιπων προσώπων και εταιρειών που εμπλέκονται στην ίδια υπόθεση.
Ο Γ. Παναγόπουλος γνώριζε για την έρευνα πολύ προτού αυτή δημοσιοποιηθεί και όταν έγινε γνωστή, μίλησε απλώς για μια δύσκολη κατάσταση που θα τη χειριστεί, αρνούμενος κάθε κατηγορία, ενώ στη συνέχεια ανακάλυψε και συκοφάντες.
Η απαξίωση του συνδικαλισμού και οι πολιτικές ευθύνες
Ανεξαρτήτως της κατάληξης που θα έχει η δικαστική διαδικασία, η υπόθεση αυτή αντανακλά μερικά από τα σημαντικότερα προβλήματα της χώρας, καθώς αφορά τον κορυφαίο συνδικαλιστικό θεσμό της. Εξηγεί εν πολλοίς την ανυποληψία στην οποία έχει πέσει ο συνδικαλισμός και οι εκπρόσωποί του στην Ελλάδα και αποτελεί μέρος της συνολικότερης θεσμικής απαξίωσης από την ελληνική κοινωνία. Εξηγεί εν μέρει, επίσης, γιατί το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να ξανακερδίσει τον κόσμο που έχει χάσει, καθώς συνεχίζει να διατηρεί στους κόλπους του τέτοια πρόσωπα και να τους προσφέρει πολιτική κάλυψη, προκειμένου αυτά να στήνουν τα δικά τους πελατειακά δίκτυα στον χώρο του συνδικαλισμού και να διαιωνίζουν την εξουσία τους στην ηγεσία ενός ανύπαρκτου εργατικού κινήματος.
Οι ψίθυροι για αδιαφάνεια και για το γεγονός ότι οι ανάδοχοι ήταν πάντα οι ίδιοι (με μικρές εταιρείες που διαχειρίζονταν πολλά εκατομμύρια) κυκλοφορούσαν εδώ και χρόνια. Ο Γ. Παναγόπουλος είχε δημιουργήσει ένα καθεστώς στη ΓΣΕΕ, μέσω του οποίου στην ουσία έλεγχε τα πάντα χωρίς να ελέγχεται.
Ο Γ. Παναγόπουλος έχει επιβιώσει από κρίσεις, μνημόνια και αλλαγές ηγεσιών χωρίς να πτοείται, παρατηρώντας την πτώση του κύρους της ΓΣΕΕ, για την οποία ευθύνεται. Επί σειρά ετών ο ίδιος εκπροσωπεί τον κορυφαίο συνδικαλιστικό θεσμό της χώρας με ελάχιστη λογοδοσία και «πολιτική ασυλία» για τα πεπραγμένα του. Είναι ο μοναδικός πρόεδρος της ΓΣΕΕ που δεν μιλάει εδώ και πολλά χρόνια δημόσια σε εργατικές συγκεντρώσεις από τον φόβο των αποδοκιμασιών.
Ο μηχανισμός των συσχετισμών
Παρ’ όλα αυτά, καταφέρνει μέσω πολιτικών και συνδικαλιστικών μεθοδεύσεων να παραμένει στην ηγεσία της ΓΣΕΕ εδώ και είκοσι χρόνια. Τον Σεπτέμβριο του 2019, λίγο πριν από το 37ο συνέδριο της ΓΣΕΕ, ανακοίνωσε ότι θα αποχωρούσε, μιλώντας για «ομαλή μετάβαση σε μια νέα σε ηλικία και με προοδευτικές ιδέες ηγεσία στη ΓΣΕΕ». Στο 38ο συνέδριο, όμως, είχε ξεχάσει όσα είχε πει στο προηγούμενο και διεκδίκησε ξανά άλλη μία θητεία, καταφέρνοντας να παραμείνει στη θέση του, παρά τη μεγάλη ηλικία του, το γεγονός ότι είναι συνταξιούχος και γενικά πολύ μακριά από τα προβλήματα των κανονικών εργαζομένων της χώρας.
Ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ ψηφίζεται από τα μέλη του Δ.Σ., τα οποία εκλέγονται από τους εκπροσώπους του συνεδρίου. Το καταστατικό της ΓΣΕΕ αναφέρει ότι κάθε αντιπρόσωπος προέρχεται από χίλιους ψηφίσαντες συνδικαλιστές. Είναι κοινό μυστικό, ωστόσο, ότι αυτός ο αριθμός δεν προσέρχεται στις ομοσπονδίες και στα εργατικά κέντρα για να αναδείξουν τους αντιπροσώπους.
Στις τελευταίες εκλογές, η παράταξη του ΠΑΣΟΚ, η ΠΑΣΚΕ, ήρθε πρώτη με 19 έδρες και με τις 3 της παράταξης του Νίκου Φωτόπουλου (παρότι οι δυο τους δεν μιλούσαν) και τις 2 της παράταξης του ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκαν 24 ψήφοι στο 45μελές Δ.Σ. κι έτσι ο Γ. Παναγόπουλος παρέμεινε πρόεδρος της ΓΣΕΕ.
Τις προηγούμενες φορές είχε εκλεγεί πρόεδρος με την υποστήριξη της ΔΑΚΕ, με την οποία συνεργάζονταν, αλλά λόγω της κόντρας του με τον επικεφαλής της ΔΑΚΕ, Νίκο Κιουτσούκη, η οποία προέκυψε στην πορεία, αυτή διεκόπη στο τελευταίο συνέδριο, όπου ακούστηκαν βαριές κατηγορίες. Τότε ο Γ. Παναγόπουλος, προκειμένου να επανεκλεγεί, επιδίωξε τη συνεργασία με την παράταξη του ΣΥΡΙΖΑ και την παράταξη του Ν. Φωτόπουλου, για τη δημιουργία «προοδευτικού μετώπου» στη ΓΣΕΕ.
Ο Ν. Φωτόπουλος, πάντως, ο οποίος είναι σήμερα γ.γ. της ΓΣΕΕ, εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του Γ. Παναγόπουλου αυτές τις μέρες, καταγγέλλοντάς τον, μεταξύ άλλων, για «αναπαραγωγή σχέσεων συνδιαλλαγής με σκοπό τη διαμόρφωση μηχανισμών και συσχετισμών».
Η εποχή των μνημονίων και η ιστορική φθορά της ΓΣΕΕ
Ο σημερινός πρόεδρος της ΓΣΕΕ έχει περάσει στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος ως ο πρόεδρος που συνέδεσε το όνομά του με τη μεγαλύτερη υποχώρηση των εργασιακών δικαιωμάτων, η οποία συνέβη την εποχή της κρίσης και των μνημονίων, με ελάχιστη αντίδραση από τη δική του πλευρά. Ο ίδιος, εκείνη την περίοδο που οι εργαζόμενοι έχαναν τις δουλειές τους και οι μισθοί κατέρρεαν, λάμβανε περισσότερα από εκατό χιλιάδες ευρώ ετησίως ως υπάλληλος της Εθνικής Τράπεζας (σήμερα είναι συνταξιούχος) με τον βαθμό του διευθυντή.
Ο Γ. Παναγόπουλος είχε επιλέξει τότε τη «γραμμή ρεαλισμού» όπως την έλεγε, η οποία εξελίχθηκε σε γραμμή γενικότερης υποχώρησης, με τον ίδιο σε ρόλο συνομιλητή της τρόικας, των τότε κυβερνήσεων, του ΣΕΒ, ακόμα και της Μέρκελ. Την περίοδο εκείνη είχε δηλώσει ότι, παρά τη διαφωνία του με το μνημόνιο, δεν πίστευε ότι υπήρχε εναλλακτική λύση.
Το 2010, μιλώντας στο πρακτορείο Ρόιτερ, δήλωνε: «Έχουμε κάνει τόσο πολλές απεργίες, παρ’ όλα αυτά οι σκληρές πολιτικές που προβλέπονται στο μνημόνιο έχουν εφαρμοστεί και δεν υπάρχουν προφανείς εναλλακτικές λύσεις». Την ίδια περίοδο, όταν είχε αποκαλυφθεί μια κρυφή συνάντησή του με εκπροσώπους του ΣΕΒ και άλλων εργοδοτικών οργανώσεων, που αρχικά είχε αρνηθεί ότι έγινε, προκλήθηκε νέα κρίση στο Δ.Σ. της ΓΣΕΕ με παραιτήσεις του γενικού γραμματέα και του αναπληρωτή προέδρου από το προεδρείο.
Η περίπτωση της Άννας Στρατινάκη
Ένα από τα πρόσωπα που παραιτήθηκαν μετά την αποκάλυψη της έρευνας σε βάρος του Γ. Παναγόπουλου είναι η Άννα Στρατινάκη, μια έμπειρη νομικός με κατάρτιση στα εργασιακά και με γνωριμία πολλών ετών με τον πρόεδρο της ΓΣΕΕ. Υπηρέτησε για αρκετά χρόνια ως Γενική Γραμματέας Εργασίας στο υπουργείο Εργασίας, αρχικά στις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και μετά της Νέας Δημοκρατίας.
Πρόσφατα είχε διοριστεί και είχε εγκριθεί από την αρμόδια Επιτροπή της Βουλής ως Συνήγορος του Καταναλωτή, θέση που θα την τοποθετούσε στην Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και την οποία είχε παρουσιάσει η κυβέρνηση ως τη μεταρρύθμιση που θα καταπολεμούσε την ακρίβεια.
Η Άννα Στρατινάκη υπέβαλε την παραίτησή της από τη θέση της υποδιοικήτριας της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς, η οποία έγινε δεκτή, επικαλούμενη προσωπικούς λόγους και χωρίς να αναφέρει ότι παραιτήθηκε υπό πίεση ή εξαιτίας των αποκαλύψεων.
Ο σύζυγός της, όμως, ο Ανδρέας Γεωργίου, φέρεται να εμπλέκεται στην υπόθεση, καθώς εταιρεία συμφερόντων του είναι μία από τις επιχειρήσεις στις οποίες διοχετεύονταν κεφάλαια από τα προγράμματα κατάρτισης που εξετάζονται στην έρευνα για το ξέπλυμα χρημάτων και την υπεξαίρεση. Σε βάρος του έχει επιβληθεί δέσμευση τραπεζικών λογαριασμών από τις αρχές και οι δυο τους γνώριζαν ότι ελέγχονται από τη Δικαιοσύνη εδώ και μήνες. Η Άννα Στρατινάκη ισχυρίζεται, ωστόσο, ότι δεν είχε ρόλο στη διαχείριση των κονδυλίων που διερευνώνται.
«Η Στρατινάκη ήταν στο υπουργείο Εργασίας ό,τι η Μενδώνη στο υπουργείο Πολιτισμού», αναφέρει πολιτικό στέλεχος με καλή γνώση του χώρου. «Ήξερε πρόσωπα και πράγματα στο υπουργείο που λίγοι ξέρουν. Ήταν κράτος εν κράτει βαθύ στο υπουργείο». Λέγεται μάλιστα, χωρίς να επιβεβαιώνεται, ότι επειδή ακουγόταν εδώ και μήνες ότι «κάτι τρέχει με τα προγράμματα κατάρτισης», αυτός ήταν ίσως και ο λόγος που είχε φύγει από το υπουργείο Εργασίας.
Μια υπόθεση με πολιτικές και θεσμικές προεκτάσεις
Η κυβέρνηση, που φάνηκε να αιφνιδιάζεται από την εξέλιξη της έρευνας για τα προγράμματα κατάρτισης της ΓΣΕΕ, κρατά σχετικά χαμηλούς τόνους, ενώ και το ΠΑΣΟΚ, παρότι ανέστειλε την κομματική ιδιότητα του Γ. Παναγόπουλου, είναι εκ των πραγμάτων απολογούμενο, αφού ήταν πολιτικό στέλεχός του και τον στήριζε, ενώ ανησυχεί και για το πολιτικό κόστος, καθώς βρίσκεται σε μια δύσκολη στιγμή.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται λίγο πριν από το επόμενο συνέδριο της ΓΣΕΕ και ενώ συζητιόταν στη Βουλή το νομοσχέδιο για τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
Το ποιος θα είναι ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ έχει ιδιαίτερη σημασία και ενδιαφέρει πολλούς, ενώ δεν αποκλείεται η κορυφαία συνδικαλιστική οργάνωση της χώρας να μείνει και ακέφαλη για ένα διάστημα.
Η υπόθεση Παναγόπουλου λειτουργεί ως καθρέφτης μιας βαθιάς παθογένειας του ελληνικού συνδικαλισμού και δεν εξαντλείται στη δικαστική της διάσταση. Αποτυπώνει ένα μοντέλο συνδικαλιστικής διοίκησης χωρίς διαφάνεια, συλλογικές διαδικασίες και ουσιαστικό έλεγχο, που επιβίωσε μέσα από κρίσεις και μνημόνια την ώρα που οι εργαζόμενοι έχαναν τα δικαιώματά τους. Ανεξαρτήτως της δικαστικής ετυμηγορίας, η ζημιά στη ΓΣΕΕ και στον θεσμό που εκπροσωπεί είναι ήδη βαριά. Η απαξίωση δεν προέκυψε ξαφνικά ή τυχαία. Καλλιεργήθηκε επί χρόνια, μέσα από κλειστά συστήματα, μηχανισμούς συσχετισμών και μια αντίληψη διαχείρισης που μετέτρεψε τον κορυφαίο συνδικαλιστικό θεσμό σε μέσο αναπαραγωγής εξουσίας και όχι υπεράσπισης των εργαζομένων.
