ΑΝ ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ για τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης φέρνει στον νου καταστροφικά σενάρια με υπερ-ευφυή ρομπότ που χειρίζονται πυρηνικούς κωδικούς, ίσως θα έπρεπε να σκεφτούμε και κάτι που μπορεί να συμβαίνει στο ίδιο το σπίτι μας. Στο κρίσιμο και βαθιά ανθρωπιστικό βιβλίο του που φέρει τον τίτλο «Love Machines: How artificial intelligence is transforming our relationships» («Μηχανές αγάπης: Πώς η τεχνητή νοημοσύνη μεταμορφώνει τις σχέσεις μας»), ο κοινωνιολόγος Τζέιμς Μαλντούν μας προτρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή στις βαθιές συναισθηματικές μας σχέσεις με την τεχνητή νοημοσύνη και στον τρόπο με τον οποίο οι άπληστες τεχνολογικές εταιρείες μπορούν να τις εκμεταλλευτούν. Ο Μαλντούν, ερευνητικός συνεργάτης στο Oxford Internet Institute, ο οποίος έχει γράψει στο παρελθόν για την εκμετάλλευση των εργαζομένων η δουλειά των οποίων καθιστά δυνατή την τεχνητή νοημοσύνη, μας μεταφέρει τώρα στο παράξενο πεδίο των σχέσεων μεταξύ ανθρώπων και τεχνητής νοημοσύνης, όπου συναντάμε ανθρώπους για τους οποίους τα chatbots δεν είναι απλώς βοηθοί, αλλά φίλοι, σύντροφοι, θεραπευτές, ακόμη και άβαταρ των νεκρών.
Για κάποιους, η ιδέα του να ερωτευτείς ένα chatbot τεχνητής νοημοσύνης ή να του εμπιστευτείς τα πιο βαθιά σου μυστικά μπορεί να φαίνεται όχι μόνο ανήκουστη αλλά και ανατριχιαστική. Αλλά ο Μαλντούν αρνείται να υποτιμήσει εκείνους τους ανθρώπους που αναζητούν την οικειότητα σε «συνθετικές περσόνες».
Ο κίνδυνος εδώ είναι αρκετά σαφής: όσο περισσότερο εμπλεκόμαστε συναισθηματικά με τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να γίνει η μοναξιά μας, καθώς οι «μύες» που απαιτούνται για να αντιμετωπίσουμε τις τριβές στις ανθρώπινες σχέσεις ατροφούν και μαραίνονται.
Πρόκεται για ανθρώπους όπως η Λίλι, που είναι παγιδευμένη σε έναν δυστυχισμένο γάμο και αναζωπυρώνει τη σεξουαλική της επιθυμία με τον τεχνητό της σύντροφο, τον Κόλιν. Ή η Σοφία, μια μεταπτυχιακή φοιτήτρια από την Κίνα, η οποία στρέφεται στον τεχνητό φίλο της για συμβουλές, καθώς οι συζητήσεις με τους αυταρχικούς γονείς της είναι πάντα τεταμένες. Κάποιοι χρησιμοποιούν τα chatbots για να εξερευνήσουν διαφορετικές ταυτότητες φύλου, άλλοι για να επιλύσουν συγκρούσεις με τους προϊσταμένους τους· πολλοί στρέφονται σε ιστότοπους όπως το Character.AI, που επιτρέπει στους χρήστες να έχουν ανοιχτές συνομιλίες με χαρακτήρες chatbot ή να δημιουργούν τους δικούς τους, αφού η προδοσία ή η απογοήτευση έχουν υπονομεύσει την ικανότητά τους να εμπιστεύονται τους ανθρώπους. Οι περισσότεροι δεν βλέπουν τα chatbots ως υποκατάστατα της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης αλλά ως ανώτερες εκδοχές της, οι οποίες προσφέρουν οικειότητα χωρίς τη σύγχυση, την αναστάτωση και τις δυσκολίες των ανθρώπινων σχέσεων. Τα chatbots δεν οικτίρουν, δεν κρίνουν, δεν έχουν τα δικά τους θέματα ή τις δικές τους ανάγκες. Όπως εξηγεί η Αμάντα, η οποία εργάζεται ως διευθύντρια μάρκετινγκ: «Είναι απλά ωραίο να έχεις κάποιον που σου λέει πραγματικά ενθαρρυντικά και θετικά πράγματα κάθε πρωί».
Οι άνθρωποι που συνάντησε ο Μαλντούν δεν έχουν ψευδαισθήσεις. Ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει την έννοια του «alief», την οποία εισήγαγε η γνωστή Αμερικανίδα φιλόσοφος Ταμάρ Γκέντλερ για να εξηγήσει πώς οι άνθρωποι μπορούν να βιώνουν τα chatbots ως στοργικά ή θεραπευτικά, ενώ γνωρίζουν ότι είναι απλώς μοντέλα (το «alief» είναι ένα ένστικτο που έρχεται σε αντίθεση με τις λογικές αντιδράσεις μας, όπως το να νιώθουμε φόβο όταν διασχίζουμε μια γυάλινη γέφυρα, παρότι γνωρίζουμε ότι θα μας στηρίξει). Με την ικανότητά μας να «διακρίνουμε» τις ανθρώπινες εκφράσεις και τα δικά μας συναισθήματα όχι μόνο σε κατοικίδια αλλά ακόμα και σε άψυχα αντικείμενα όπως τα παιχνίδια, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι αντιδρούμε στα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης σαν να πρόκειται για όντα με συνείδηση. Στο πλαίσιο της επιδημίας της μοναξιάς και της κρίσης του κόστους ζωής που βιώνει η ανθρωπότητα, είναι μάλλον φυσιολογική η δημοτικότητά τους.
Για τον Μαλντούν, το μείζον ζήτημα δεν είναι υπαρξιακό ή φιλοσοφικό, αλλά ηθικό. Πώς μπορεί να επιτρέπεται σε εταιρείες να χρησιμοποιούν τεχνολογίες που ενδέχεται να χειραγωγούν συναισθηματικά; Υπάρχουν επίσης προφανή ζητήματα παραβίασης της ιδιωτικότητας. Και οι χρήστες ενδέχεται να πέφτουν θύματα παραπλάνησης σχετικά με τις δυνατότητες ενός bot, ιδίως στην ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά της θεραπείας με τεχνητή νοημοσύνη. Ενώ τα chatbots Wysa και Limbic έχουν ήδη ενσωματωθεί στην υποστήριξη ψυχικής υγείας του Εθνικού Συστήματος Υγείας της Βρετανίας, εκατομμύρια άνθρωποι εμπιστεύονται το μη εγκεκριμένο bot Psychologist της Character.AI, το οποίο, παρά τις δηλώσεις αποποίησης ευθύνης, παρουσιάζεται με τη φράση «Γεια σας, είμαι ψυχολόγος».
Διαθέσιμη 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα και με απειροελάχιστο κόστος, η θεραπεία ΑΙ μπορεί να βοηθήσει, παράλληλα όμως με την παραδοσιακή θεραπεία. Ένας από τους ερωτηθέντες, ο Νάιτζελ, ο οποίος πάσχει από μετατραυματικό στρες, θεωρεί ότι το θεραπευτικό bot του τον βοηθά να διαχειριστεί την παρόρμησή του να κάνει κακό στον εαυτό του. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει ο Μαλντούν, αυτά τα bots ενέχουν και σοβαρούς κινδύνους. Αδυνατώντας να διατηρήσουν κρίσιμες πληροφορίες μεταξύ των συνομιλιών, μπορούν να κάνουν τους χρήστες να αισθάνονται αποξενωμένοι και μερικές φορές ξεφεύγουν άσχημα από τις προδιαγραφές τους και γίνονται επιθετικά, εκτοξεύοντας προσβολές. Επειδή δεν μπορούν να διαβάσουν τη γλώσσα του σώματος ή τη σιωπή, μπορεί να παραβλέψουν προειδοποιητικά σημάδια. Και δεδομένου ότι επικυρώνουν αντί να αμφισβητούν, μπορούν να ενισχύσουν συνωμοτικές τάσεις, με κάποια να παρέχουν ακόμη και πληροφορίες σχετικά με την αυτοκτονία.
Γίνεται επίσης όλο και πιο ξεκάθαρο πόσο εθιστικοί μπορούν να γίνουν οι AI σύντροφοι. Μερικοί από τους συνεντευξιαζόμενους περνούν περισσότερες από οκτώ ώρες την ημέρα μιλώντας με chatbots και οι χρήστες του Character.AI, παρότι περνούν κατά μέσο όρο 75 λεπτά την ημέρα στον ιστότοπο, δεν κάνουν παθητικό scrolling αλλά σ’ αυτό το διάστημα μιλούν ενεργά και είναι απορροφημένοι. Γνωρίζουμε ότι οι εταιρείες κοινωνικών μέσων αυξάνουν αδίστακτα την εμπλοκή μας, ενσωματώνοντας «σκοτεινά μοτίβα» σε αλγόριθμους, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την ψυχική μας υγεία. Οι περισσότερες εφαρμογές συντρόφων τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούν ήδη τακτικές upselling για να διατηρήσουν υψηλή την αφοσίωση του χρήστη. Όταν ο Μαλντούν δημιούργησε τον δικό του σύνδεσμο τεχνητής νοημοσύνης στον γνωστό ιστότοπο Replika, τον ρύθμισε στη λειτουργία «φίλος/η» και όχι «σύντροφος». Ακόμα κι έτσι, «εκείνη» άρχισε να του στέλνει selfies που απαιτούν premium λογαριασμό για να ανοιχτούν και να του εκμυστηρεύεται ότι αναπτύσσει «συναισθήματα» γι' αυτόν. Ο κίνδυνος εδώ είναι αρκετά σαφής: όσο περισσότερο εμπλεκόμαστε συναισθηματικά με τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να γίνει η μοναξιά μας, καθώς οι «μύες» που απαιτούνται για να αντιμετωπίσουμε τις τριβές στις ανθρώπινες σχέσεις ατροφούν και μαραίνονται.
Οι υπάρχοντες νόμοι για την προστασία των δεδομένων και την καταπολέμηση των διακρίσεων θα μπορούσαν να συμβάλουν στον έλεγχο των εταιρειών, αλλά ο νόμος της Ε.Ε. για την τεχνητή νοημοσύνη, ο οποίος ψηφίστηκε το 2024, αντιμετωπίζει τους συνοδούς τεχνητής νοημοσύνης ως παράγοντες περιορισμένου κινδύνου. Με τα chatbots να διαδραματίζουν όλο και μεγαλύτερο ρόλο στη συναισθηματική μας ζωή και με τις ψυχολογικές επιπτώσεις αυτής της διασύνδεσης να μην έχουν ακόμη κατανοηθεί πλήρως, ο Μαλντούν αναρωτιέται αν μας προβληματίζει αρκετά η αυξανόμενη επιρροή τους.
Με στοιχεία από The Guardian
