Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΟΜΗΡΩΝ και των κρατουμένων σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης της συμφωνίας που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ. Αρκετά δύσκολα ζητήματα, ωστόσο, παραμένουν άλυτα για τις επόμενες φάσεις, καθιστώντας την εφαρμογή της συμφωνίας εύθραυστη.
Το Ισραήλ είχε δηλώσει ότι δεν θα τερμάτιζε τον πόλεμο αν δεν απελευθερώνονταν όλοι οι όμηροι. Ωστόσο, οι επικριτές του Νετανιάχου τον κατηγόρησαν ότι ο ίδιος επιδίωκε τη συνέχιση του πολέμου. Από την άλλη πλευρά, στη Γάζα, οι Παλαιστίνιοι ασκούσαν πίεση προς τη Χαμάς για την παράδοση των ομήρων, ώστε να σταματήσει την επίθεση το Ισραήλ.
Ο πόλεμος αυτός ξεκίνησε με την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, όταν οι μαχητές της σκότωσαν 1.200 Ισραηλινούς και πήραν 251 ομήρους. Η εκστρατεία αντιποίνων του Ισραήλ, ωστόσο, ισοπέδωσε μεγάλα τμήματα της Γάζας και, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Υγείας της Γάζας που ελέγχεται από τη Χαμάς, σκότωσε 67.000 Παλαιστίνιους.
Οι μετριοπαθείς Παλαιστίνιοι ελπίζουν σε ένα δημοκρατικό μέλλον, χωρίς τη Χαμάς, και στην ανάδειξη μιας ηγεσίας που θα ενώσει τους Παλαιστίνιους στο εσωτερικό και θα επιτρέψει να ακουστεί η φωνή της στο εξωτερικό.
Στη σύνοδο κορυφής για τη Γάζα που πραγματοποιήθηκε στην Αίγυπτο με τον πρόεδρο Σίσι, τον Ντόναλντ Τραμπ και άλλους ηγέτες χωρών, την Παλαιστινιακή Αρχή εκπροσώπησε ο Μαχμούντ Αμπάς, ο οποίος διοικεί τμήματα της Δυτικής Όχθης. Κι όμως, στις διαπραγματεύσεις συμμετείχε η Χαμάς (μάλιστα, όπως αποκαλύφθηκε, στελέχη της ηγεσίας της είχαν συναντηθεί πρόσφατα με τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ).
Ένα από τα ανοιχτά ζητήματα είναι τώρα το εύρος και ο ρυθμός της αποχώρησης των ισραηλινών δυνάμεων από τη Λωρίδα της Γάζας. Ο ισραηλινός στρατός έχει αποχωρήσει από αρκετές περιοχές, αλλά παραμένει σε άλλες. Για το Ισραήλ το ζητούμενο είναι ο αφοπλισμός της Χαμάς, κάτι που η ίδια η οργάνωση δεν έχει αποδεχθεί. Το τρίτο μεγάλο ζήτημα είναι το πώς θα διοικηθεί η Γάζα και ποιες δυνάμεις θα αποκτήσουν την πολιτική κυριαρχία την επόμενη ημέρα.
Το σχέδιο για τη Γάζα προβλέπει τη δημιουργία μιας προσωρινής δύναμης ασφαλείας και μιας διοικητικής αρχής από Παλαιστίνιους τεχνοκράτες, υπό την επίβλεψη ενός διεθνούς συμβουλίου, μέχρι τη διακυβέρνηση της Γάζας να αναλάβει μια μεταρρυθμισμένη Παλαιστινιακή Αρχή. Το σχέδιο προβλέπει ρόλο για την Παλαιστινιακή Αρχή, αλλά το σημείο αυτό δεν είναι πολύ σαφές, θέτει τον όρο μεταρρυθμίσεων και ο Νετανιάχου ήταν πολύ επιφυλακτικός με αυτό, όπως ήταν και με την αναφορά στην πιθανότητα ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους.
Οι μετριοπαθείς Παλαιστίνιοι ελπίζουν σε ένα δημοκρατικό μέλλον, χωρίς τη Χαμάς, και στην ανάδειξη μιας ηγεσίας που θα ενώσει τους Παλαιστίνιους στο εσωτερικό και θα επιτρέψει να ακουστεί η φωνή της στο εξωτερικό. «Αυτήν τη στιγμή έχουμε την καλύτερη εικόνα που είχαμε ποτέ στη διεθνή κοινή γνώμη. Δεν είχαμε ξανά τέτοιο κύμα διεθνούς αλληλεγγύης και αυτό θα πρέπει να το εκμεταλλευτούμε», ανέφερε στη LiFO στέλεχος της Φατάχ, αν και δεν είναι ιδιαίτερα αισιόδοξος μετά τη συμφωνία.
Η Φατάχ, η οποία δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1950 από τον Γιάσερ Αραφάτ, είναι το μεγαλύτερο κοσμικό πολιτικό κόμμα της Παλαιστίνης και της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO), η οποία υποστηρίζει τη λύση των δύο κρατών. Ο Μαχμούντ Αμπάς είναι πρόεδρος της Φατάχ (της οποίας αποτελεί ιδρυτικό μέλος) από το 2009, μετά τον θάνατο του Αραφάτ, και πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής που διοικεί τα τμήματα της Δυτικής Όχθης, αλλά ως τώρα δεν είχε καμία εξουσία στη Γάζα, η οποία βρισκόταν υπό τον έλεγχο των ισλαμιστών εξτρεμιστών της Χαμάς. Ο διχασμός αυτός παραμένει ενεργός, αλλά φαίνεται ότι, ακόμη και στη Γάζα, η επιρροή της Χαμάς έχει περιοριστεί σημαντικά το τελευταίο διάστημα, εξαιτίας των συνεπειών που έχουν προκαλέσει οι ενέργειές της στον παλαιστινιακό λαό.
«Ο Τραμπ μίλησε στην Κνεσέτ για τους Παλαιστίνιους σαν να είναι μια μειονότητα στην περιοχή και αυτό δεν με κάνει αισιόδοξο», αναφέρει το στέλεχος της Φατάχ, χωρίς να κρύβει την ανακούφισή του που σταμάτησε τουλάχιστον να χύνεται αίμα αμάχων. «Ανέφερε την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα των Ισραηλινών και μίλησε για ένα Ισραήλ που θα γίνει μεγαλύτερο. Μεγαλύτερο σε βάρος ποιων;», αναρωτιέται. «Για τη λύση των δύο κρατών δεν ακούστηκε τίποτα».
Για τη Χαμάς αναφέρει ότι είναι δεδομένη η επιρροή της Τουρκίας και του Κατάρ σε αυτήν, «γι' αυτό φώναξαν τον αρχηγό των μυστικών υπηρεσιών της Τουρκίας, Ιμπραήμ Καλίν, στις διαπραγματεύσεις, όταν δυσκόλεψαν τα πράγματα. Οι ΗΠΑ άσκησαν πιέσεις στο Ισραήλ και η Τουρκία με το Κατάρ στη Χαμάς».
Τελικά, ενδιαφέρονται πραγματικά οι ηγέτες της Τουρκίας και του Κατάρ για τον παλαιστινιακό λαό; «Κανείς δεν νοιάζεται στην πραγματικότητα για το τι τραβάει ο παλαιστινιακός λαός», λέει και παραδέχεται ότι για πολλούς το Παλαιστινιακό είναι ένα εργαλείο που χρησιμοποιούν για τους δικούς τους λόγους και όχι με γνώμονα την ευημερία των Παλαιστινίων και το καλό τους.
Πέρα από την εξωτερική πίεση που της ασκήθηκε, «η Χαμάς δεν μπορούσε να αντέξει άλλο την πίεση από τον παλαιστινιακό λαό που έλεγε ότι συνεχίζεται αυτή η σφαγή και εσείς κρατάτε τους ομήρους και δεν τους δίνετε πίσω», αναφέρει. Η Φατάχ, το κόμμα του, δεν συμφώνησε με τις ενέργειες της Χαμάς, λέει, αλλά «και αυτοί που τις σχεδίασαν έκαναν λάθος υπολογισμούς. Ούτε τη στάση του Νετανιάχου προέβλεψαν σωστά. Περίμεναν ότι οι πιέσεις που θα δεχόταν στο εσωτερικό της χώρας του για την επιστροφή των ομήρων θα έφερναν το αποτέλεσμα που ήθελαν σύντομα».
Η μεγαλύτερη απογοήτευσή του, όμως, όπως αναφέρει, είναι η μη απελευθέρωση του Μαρουάν Μπαργκούτι, κρατούμενου στις φυλακές του Ισραήλ εδώ και πάρα πολλά χρόνια, ο οποίος είναι στέλεχος της Φατάχ και ο πιο δημοφιλής πολιτικός για τους Παλαιστίνιους. Μήπως η Χαμάς δεν θέλει την απελευθέρωσή του, καθώς αν επιστρέψει θα είναι πολιτικός αντίπαλός της; «Όχι», λέει. «Η Χαμάς τον ζήτησε, αλλά το Ισραήλ δεν τον δίνει», υποστηρίζει, διαψεύδοντας ως κακόβουλες και τις φήμες που κυκλοφόρησαν ότι η Παλαιστινιακή Αρχή δεν επιθυμεί την απελευθέρωσή του.
Πώς θα κυβερνηθεί η Γάζα
Ο Αμπού Μαρζούκ, ηγετικό στέλεχος της Χαμάς, είχε δηλώσει πριν από λίγες μέρες, ότι η Χαμάς θα πήγαινε στο Κάιρο να διαπραγματευτεί για τους ομήρους, αλλά αυτή που εκπροσωπεί τον παλαιστινιακό λαό στις διαπραγματεύσεις είναι η PLO (η οργάνωση-ομπρέλα στην οποία ανήκουν όλες οι παλαιστινιακές παρατάξεις, επικεφαλής της οποίας είναι ο πρόεδρος Αμπάς).
«Η Χαμάς έχει δηλώσει ότι δεν θα είναι σε καμία διοίκηση της Γάζας τώρα. Έκανε σημαντικές υποχωρήσεις, επειδή αναγκάστηκε βέβαια», αναφέρει το στέλεχος της Φατάχ που μίλησε στη LiFO. «Η Χαμάς δεν θα έχει ρόλο στη διακυβέρνηση της Γάζας και είναι πολύ σημαντικό ότι όλοι τώρα αναγνωρίζουν τον ρόλο της PLO. Υπάρχουν έντονες διαβουλεύσεις, υπάρχουν όμως και πιέσεις για αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, οι οποίες προέρχονται από τη Δύση. Σημαντικό ρόλο στις διαβουλεύσεις που γίνονται στο εσωτερικό της PLO παίζει και ο Χουσεΐν αλ-Σέιχ, αντιπρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής της, ο οποίος ήταν στην ομάδα του Μαρουάν Μπαργκούτι και θεωρείται ένας από τους επικρατέστερους υποψηφίους για τη διαδοχή του Μαχμούντ Αμπάς. Η κατάσταση αναφορικά με το πώς θα διοικηθεί η Γάζα, ωστόσο, παραμένει εξαιρετικά ασαφής ως τώρα, με μοναδικό δεδομένο ότι η Χαμάς δεν θα έχει ρόλο σε αυτή. Θα δεχθεί η Χαμάς της πολιτική περιθωριοποίησή της, την ώρα που δεν φαίνεται πρόθυμη να παραδώσει τα όπλα; Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με σιγουριά ακόμα.
Η συμφωνία για τους ομήρους έφερε την κατάπαυση του πυρός και μια ανακούφιση, αλλά ο δρόμος προς μια διαρκή ειρήνη έχει ακόμα αρκετά εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν.
