Όταν η Άγγελα Μέρκελ βγήκε από το αυτοκίνητό της έξω από ένα καταφύγιο αιτούντων άσυλο στο Σπαντάου του Βερολίνου τον Σεπτέμβριο του 2015, ο Ανάς Μονταμάνι, ένας 18χρονος Σύρος πρόσφυγας, δεν είχε ιδέα ποια ήταν όταν την πλησίασε για να πάρει selfie.
«Υπέθεσα ότι ήταν κάποιος που ενδιαφερόταν να δει ποιοι ήμασταν, πώς περνούσαμε», λέει, αναφερόμενος στους εκατοντάδες με τους οποίους είχε φτάσει στη γερμανική πρωτεύουσα την προηγούμενη μέρα, μετά από ένα μακρύ και επίπονο ταξίδι από τον πόλεμο στην πατρίδα του. «Της είπα: 'Ας βγάλουμε μια φωτογραφία'». Έσκυψε ήρεμα και έβγαλε μια selfie με την τότε καγκελάριο. «Ένα δευτερόλεπτο αργότερα οι άνθρωποι φώναζαν: «Μαμά Μέρκελ»… μόνο αργότερα ανακάλυψα ποια ήταν: η γυναίκα πίσω από την ιστορική απόφαση να μην κλείσουν τα σύνορα της Γερμανίας αλλά αντίθετα, να αφήσουν να περάσουν πρόσφυγες από τη Συρία».
Η εικόνα της φωτογραφίας που τραβήχτηκε, με τη Μέρκελ να χαμογελά προς το τηλέφωνο του Μονταμάνι καθώς εκείνος τοποθετούσε το χέρι του γύρω από τον ώμο της, έκανε τον γύρο του κόσμου. «Ποτέ δεν μπορούσα να φανταστώ τη δύναμη που θα μπορούσε να έχει μια μόνο selfie», λέει ο Μονταμάνι, τώρα 27 ετών. Αφού η selfie συμπεριλήφθηκε στην πρόσφατα δημοσιευμένη αυτοβιογραφία της Μέρκελ, Freedom, ο Μονταμάνι πλημμύρισε από μηνύματα φίλων και γνωστών με στιγμιότυπα οθόνης της σελίδας. Λέει ότι είναι μια ευπρόσδεκτη αναγνώριση, «που σημαίνει ότι τώρα θα είναι μέρος της ιστορίας για πάντα».
Από την πτώση του δικτάτορα της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο, ο Μονταμάνι, ο οποίος έχτισε με επιτυχία μια νέα ζωή για τον εαυτό του και τώρα εργάζεται ως παραγωγός βίντεο στο Βερολίνο, καλείται τακτικά ως ένας από τους πιο εξέχοντες από το σχεδόν 1 εκατομμύριο της Γερμανίας. Σύριοι, για να συνοψίσουμε τα συναισθήματα των συμπατριωτών του.
«Είναι απίστευτο. Νιώθω σαν νέος άνθρωπος», λέει. «Δεν χρειάζεται να ανησυχώ πια όπως εδώ και χρόνια για την οικογένειά μου στη Συρία και απολαμβάνω το γεγονός ότι τώρα έχω δύο «Heimat en» [η γερμανική λέξη που συνοψίζει την πατρίδα και το ανήκειν]».
Πολλοί Γερμανοί φίλοι και γείτονες, λέει, συμμετείχαν στους εορτασμούς. «Αναγνώρισαν τη σημασία, ήταν για εμάς ό,τι ήταν για αυτούς η πτώση του Τείχους του Βερολίνου».
Η γερμανική «Willkommenskultur» (κουλτούρα καλωσορίσματος) με την οποία υποδέχθηκαν τους Σύρους το 2015 παραμένει ένα διαρκές συναίσθημα, πιστεύει, ακόμη και όπως λέει σοκαρίστηκε με το πώς μέσα σε λίγες ώρες από την κατάρρευση του καθεστώτος, πολιτικοί του ακροδεξιού AfD και του Τα συντηρητικά CDU/CSU – που αναμένεται να ηγηθούν της επόμενης κυβέρνησης – πίεζαν για την επιστροφή των Σύριων. Καθώς αναμένονται πρόωρες εκλογές τον Φεβρουάριο, έχει ήδη γίνει κορυφαίο θέμα. Οι αρχές, εν τω μεταξύ, έχουν θέσει στον πάγο τη λήψη αποφάσεων για τις εκκρεμείς αιτήσεις ασύλου από Σύρους υπηκόους.
Η αβεβαιότητα προκαλεί μεγάλο άγχος, λέει, σε πολλούς από τους δεκάδες χιλιάδες Σύρους στο γερμανικό εργατικό δυναμικό, συμπεριλαμβανομένων μηχανικών αυτοκινήτων, μηχανικών θέρμανσης και περίπου 6.000 Σύρους γιατρούς και χιλιάδες ακόμη εργαζόμενους στον τομέα της φροντίδας.
Εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του στο γερμανικό κράτος, το οποίο πλήρωσε για τις σπουδές του, του παρείχε μαθήματα γλώσσας, του κάλυψε το ενοίκιο και του έδωσε πρόσβαση στη γερμανική υπηκοότητα, αναγνωρίζει επίσης πόσο επώδυνη ήταν κατά καιρούς η εμπειρία του πρόσφυγα και πώς υπέφερε στα χέρια των ακροδεξιών λαϊκιστών της Γερμανίας λόγω της selfie. Την εικόνα εκμεταλλεύτηκε η ακροδεξιά στη Γερμανία για να κάνει τον Μονταμάνι να μοιάζει με τρομοκράτη και συνδέθηκε με εκστρατείες παραπληροφόρησης με τρομοκρατικές επιθέσεις στο Βερολίνο και τις Βρυξέλλες. Οι αναφορές ελήφθησαν από αραβικά μέσα ενημέρωσης που επανέλαβαν τα ψέματα.
«Ήταν η χειρότερη περίοδος της ζωής μου», λέει ο Μονταμάνι. «Πέρασα περίπου ένα χρόνο κρυμμένος στο σπίτι, φοβούμενος να βγω έξω, έχασα τη θέληση να μιλήσω σε ανθρώπους, εξαιτίας των ψεμάτων στα social media, που έλεγαν ότι είχα σκοτώσει ανθρώπους».
Ακόμη χειρότερος ήταν ο πόνος που προκάλεσε στη μητέρα του, λέει, «η οποία διάβασε στα αραβικά μέσα ενημέρωσης «Ο Άνας είναι τρομοκράτης». Η μητέρα μου έκλαιγε για μέρες, καθώς βομβαρδίστηκε με μηνύματα από ανθρώπους που της έλεγαν «ο γιος σου είναι τρομοκράτης στη Γερμανία». Έχοντας χαρεί λοιπόν αρχικά για την εικόνα, η μητέρα μου μου είπε: «Δεν θέλω να ξαναδώ αυτή τη φωτογραφία». Από τότε της εξήγησα πόσες πολύ θετικές πλευρές έχει αυτή η εικόνα και τώρα ήρθε στην άποψή μου».
Ο Μονταμάνι επιστρέφει στη Συρία τον Φεβρουάριο. Θα ακολουθήσουν γερμανικές τηλεοπτικές ομάδες καθώς επισκέπτεται την οικογένειά του για πρώτη φορά μετά από εννέα χρόνια και το κατεστραμμένο σπίτι τους στο προάστιο Νταράγια της Δαμασκού, το σκηνικό μαζικών δολοφονιών από τις κυβερνητικές δυνάμεις. Σχεδιάζει να ξαναχτίσει το σπίτι με τις οικονομίες του και να συμβάλει στην ανοικοδόμηση της Συρίας, η οποία ελπίζει ότι «θα γίνει πιο σύγχρονη και εξίσου ανοιχτή στον κόσμο όπως η Ευρώπη».
Ο κάτω όροφος θα είναι για τους γονείς του. Ο τελευταίος όροφος για τον Μονταμάνι και τη φίλη του, Άννα, μηχανολόγο μηχανικό από το Κίεβο, την οποία γνώρισε στο Βερολίνο κατά τη διάρκεια των σπουδών του και της οποίας την οικογένεια βοήθησε να φέρει στη Γερμανία μετά την έναρξη της ευρείας κλίμακας εισβολής της Ρωσίας. «Μιλάμε για το πώς θα μπορούσαμε να μοιράσουμε τον χρόνο μας ανάμεσα στο Βερολίνο και τη Δαμασκό – και το Κίεβο, μόλις τελειώσει ο πόλεμος εκεί», λέει. Διατηρεί το Βερολίνο - «το μέρος όπου μεγάλωσα» - θα παραμείνει το κύριο σπίτι του «όσο το AfD δεν πάρει την εξουσία».
Σκέφτεται τι θα έλεγε στη Μέρκελ αν τη συναντούσε τώρα. «Ότι δεν την απογοήτευσα. Πέτυχα τις ευκαιρίες που μου δόθηκαν». Για να επινοήσει τη δική της φράση που χρησιμοποιήθηκε στο απόγειο της προσφυγικής κρίσης, «Wir schaffen das» (μπορούμε να το κάνουμε αυτό), λέει: «Ich habe es geschafft [Το κατάφερα]».
Με πληροφορίες από Guardian
