Στις 15 Απριλίου 2023 ξέσπασαν σφοδρές μάχες μεταξύ των Σουδανικών Ενόπλων Δυνάμεων (SAF) και των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) στο Χαρτούμ και στο μεγαλύτερο μέρος του Σουδάν. Από τότε, στις μάχες έχουν σκοτωθεί και τραυματιστεί χιλιάδες άνθρωποι. Μεγάλα τμήματα του Σουδάν βιώνουν συνεχιζόμενη βία, συμπεριλαμβανομένων έντονων συγκρούσεων, πυροβολισμών, βομβαρδισμών και αεροπορικών επιδρομών.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στο Σουδάν, η περιοχή του Darfur βρισκόταν ήδη στη δίνη της βίας, γεγονός που επιδείνωσε τη συνεχιζόμενη ανθρωπιστική κρίση. Περίπου τέτοια εποχή πέρυσι, η εθνοτικά στοχευμένη βία στο Δυτικό Darfur οδήγησε σε δύο μεγάλες σφαγές, με φρικτούς τραυματισμούς, ενώ καταγράφηκε μια μαζική έξοδος ανθρώπων από την El Geneina προς το Ανατολικό Chad. Έχοντας παγιδευτεί στην El Geneina για δύο μήνες, τελικά, τον Ιούνιο του 2023, οι άνθρωποι κατάφεραν να δραπετεύσουν.
Το μοναδικό νοσοκομείο
Ένα μέλος του προσωπικού των Γιατρών Χωρίς Σύνορα μοιράζεται την πραγματικότητα της ζωής στην El Geneina, την πραγματικότητα ενός πολίτη που έχει παγιδευτεί στη σκληρή σύγκρουση.
«Έχει περάσει ένας χρόνος από τότε που συνέβη η πρώτη σφαγή εδώ, στην El Geneina. Η κατάσταση ήταν καταστροφική λόγω της μαζικής βίας που περιόρισε σοβαρά κάθε μετακίνηση. Υπήρχε σημαντική έλλειψη ιατρικού προσωπικού για την παροχή επείγουσας ιατρικής υποστήριξης στους ανθρώπους και δεν μπορούσα να εγγυηθώ τη δική μου ασφάλεια αν έβγαινα από το σπίτι μου».
«Δεν είχαμε άλλη επιλογή από το να φύγουμε, γιατί οι συνθήκες διαβίωσης στην El Geneina είχαν γίνει ανυπόφορες. Από την έναρξη του πολέμου στο Σουδάν τον Απρίλιο, ήταν αδύνατο να φύγουμε από το σπίτι μας. Έπρεπε να μείνουμε κρυμμένοι, χωρίς νερό ή φαγητό και υπό συνεχή απειλή. Παρόλο που το να ζούμε σε καταφύγιο σε έναν ανεπίσημο καταυλισμό στο Ανατολικό Chad δεν είναι εύκολο, είμαστε ευγνώμονες για την υποδοχή στον καταυλισμό Adré».
Κατά την έναρξη του πολέμου, το νοσοκομείο στην El Geneina έκλεισε, καθώς βρέθηκε στο επίκεντρο των συγκρούσεων. Όταν η ένταση μειώθηκε, οι ντόπιοι γιατροί που παρέμειναν στην πόλη συγκάλεσαν μια συνάντηση για να συζητήσουν την επαναλειτουργία του νοσοκομείου, λόγω της ζωτικής σημασίας του για την κοινότητα. Κατά συνέπεια, αποφασίστηκε η επαναλειτουργία του.
Το νοσοκομείο στην El Geneina εξυπηρετεί τον ντόπιο πληθυσμό και τους εκτοπισμένους, κυρίως γυναίκες και παιδιά.
Αυτή η κεντρική δομή είναι η μόνη στην περιοχή που παρέχει τριτοβάθμια και δευτεροβάθμια υγειονομική περίθαλψη, η οποία είναι κρίσιμη λόγω των συχνών συγκρούσεων και των υψηλών ανθρωπιστικών αναγκών. Παρά το γεγονός ότι λεηλατήθηκε και τέθηκε εκτός λειτουργίας τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου τον Απρίλιο του 2023, παρέμεινε το κύριο νοσοκομείο στο Δυτικό Darfur, παρέχοντας άμεση, σωτήρια, δωρεάν ιατρική περίθαλψη σε ευάλωτους πληθυσμούς.
Στο νοσοκομείο El Geneina, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρέχουν ένα ολοκληρωμένο πακέτο παιδιατρικής περίθαλψης τόσο σε εξωτερικά όσο και σε ενδονοσοκομειακά ιατρεία και λειτουργούν ένα κέντρο θεραπευτικής σίτισης για σοβαρά υποσιτισμένα παιδιά. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα υποστηρίζουν επίσης το προσωπικό του υπουργείου Υγείας στο νοσοκομείο, ώστε να μπορεί να προσφέρει μια σειρά ιατρικών υπηρεσιών που είναι απαραίτητες για την επείγουσα υγειονομική περίθαλψη. Από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο του 2024, η ομάδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα πραγματοποίησε περίπου 23.000 εξωτερικές συνεδρίες.
Η κατάσταση του υποσιτισμού στο Δυτικό Darfur αντικατοπτρίζει τις συνθήκες στην ευρύτερη πολιτεία που παραμένει πολύ κρίσιμη. Ο αριθμός των εισαγωγών στο Κέντρο Θεραπευτικής Σίτισης έχει διπλασιαστεί από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 2024. Αρχικά, το νοσοκομείο διέθετε 20 κλίνες – ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε 34 στα μέσα Μαρτίου και στη συνέχεια σε 50 κλίνες τον Απρίλιο του 2024.
Ανταποκρινόμενοι στην αύξηση του υποσιτισμού, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ξεκίνησαν τις επιτόπιες επισκέψεις στην κοινότητα σε χωριά μακριά από την El Geneina. Η έλλειψη ιατρικών υπηρεσιών ώθησε την ομάδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα να διεξαγάγει διερευνητικές αξιολογήσεις για την επέκταση της ιατρικής υποστήριξης. Τον Μάιο του 2024, η ομάδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα επισκέφθηκε τοποθεσίες όπως οι Jabal Moon, Sirba, Beida, Habila και Fora Baranga, που αντιμετώπιζαν σοβαρό υποσιτισμό, και αξιολόγησε τις αγροτικές δομές υγειονομικής περίθαλψης, διανέμοντας ιατρικές προμήθειες.
Η θεραπεία των αόρατων ψυχικών τραυμάτων που προκλήθηκαν τόσο στους ασθενείς όσο και στο προσωπικό λόγω της βίας του περασμένου έτους στην El Geneina είναι μια άλλη βασική παρέμβαση. Μια ένοπλη σύγκρουση όπως αυτή που συμβαίνει στο Σουδάν έχει σημαντικό αντίκτυπο στις ζωές των ανθρώπων και η ύπαρξη ψυχοκοινωνικής υποστήριξης μπορεί να αποτρέψει τη μετατροπή των φυσιολογικών αντιδράσεων σε πιο σοβαρά συμπτώματα, αναφέρει η Cynthia Matildes, ψυχολόγος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα που έχει συμμετάσχει σε αρκετές αποστολές στην El Geneina.
Άνθρωποι που διασχίζουν τα σύνορα
Στo ασταθές πλαίσιο που διαμορφώνεται από τον πόλεμο και τη διακοινοτική βία, οι πληγές δεν είναι μόνο σωματικές αλλά και βαθιά χαραγμένες στις ψυχές των πληγέντων. Ο αντίκτυπος αυτός επεκτείνεται τόσο στους ασθενείς όσο και στους ανθρώπους που εργάζονται σε αυτό το περιβάλλον.
Η Aisha Bilal είναι προαγωγός υγείας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, η οποία εργαζόταν προηγουμένως στην El Geneina και τώρα έχει ενταχθεί στην ομάδα που δραστηριοποιείται στον καταυλισμό Adré.
«Δεν είχαμε άλλη επιλογή από το να φύγουμε, γιατί οι συνθήκες διαβίωσης στην El Geneina είχαν γίνει ανυπόφορες. Από την έναρξη του πολέμου στο Σουδάν τον Απρίλιο, ήταν αδύνατο να φύγουμε από το σπίτι μας. Έπρεπε να μείνουμε κρυμμένοι, χωρίς νερό ή φαγητό και υπό συνεχή απειλή. Παρόλο που το να ζούμε σε καταφύγιο σε έναν ανεπίσημο καταυλισμό στο Ανατολικό Chad δεν είναι εύκολο, είμαστε ευγνώμονες για την υποδοχή στον καταυλισμό Adré. Ο ρόλος μου ως προαγωγού υγείας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα είναι να βοηθάω τους ασθενείς και τις ιατρικές ομάδες να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον. Ως πρόσφυγας η ίδια, έχω τις ίδιες ανάγκες με όλους όσοι που έρχονται στο Κέντρο Υγείας για θεραπεία. Το πρωί, μόλις ανοίξει, οι συνάδελφοί μου και εγώ βρισκόμαστε στη σκηνή διαλογής για να εξηγήσουμε στους ανθρώπους που περιμένουν ποιες ιατρικές υπηρεσίες είναι διαθέσιμες για αυτούς και τα διάφορα στάδια της περίθαλψης».
Ο εκτοπισμός από την El Geneina στο Adré συνεχίζεται, όχι μόνο λόγω της βίας αλλά και λόγω της σοβαρής έλλειψης τροφίμων. Πολλοί περνούν στο Adré αναζητώντας τροφή και νερό και κάποιοι με την ελπίδα να επιστρέψουν στην El Geneina, ενώ άλλοι παραμένουν για να ξεφύγουν από τις άσχημες συνθήκες στην πόλη.
Η Nafissa διέφυγε από τις βίαιες επιθέσεις στην El Geneina τον Ιούνιο του 2023. Βρήκε καταφύγιο στο ανατολικό Chad και σήμερα ζει με τα δύο παιδιά της στον προσφυγικό καταυλισμό Aboutengué. Ο σύζυγός της σκοτώθηκε το 2022 κατά τη διάρκεια της προηγούμενης περιόδου βίας.
«Ο πόλεμος κλιμακώθηκε πέρυσι, αλλά υπήρχε βία στην περιοχή μας και πριν από αυτό. Τα τελευταία χρόνια πυρπόλησαν το σπίτι μου τέσσερις φορές. Ένας από τους γιους μου σκοτώθηκε τον Μάιο του 2023. Ήταν μόλις 10 ετών. Τον πυροβόλησαν στον δρόμο και πέθανε από τα τραύματά του στο νοσοκομείο τρεις ημέρες αργότερα. Έτσι, όταν άκουσα για τις νέες επιθέσεις που θα γίνονταν στη γειτονιά μας [τον Ιούνιο του 2023], έφυγα από το σπίτι με τα δύο μου παιδιά και δεν επέστρεψα ποτέ».
Το ταξίδι της στο Chad ήταν επικίνδυνο. «Ακούσαμε πυροβολισμούς, ένοπλοι άρχισαν να πυροβολούν το πλήθος, οι άνθρωποι έτρεχαν παντού. Τότε ήταν που έχασα την κόρη μου. Την επομένη, περπατούσα στον δρόμο με τον γιο μου όταν μας σταμάτησαν ένοπλοι άνδρες. Προσπάθησαν να τον τραυματίσουν με ένα μαχαίρι, αλλά τύλιξα ένα πανί γύρω από το χέρι μου και κατάφερα να περιστρέψω τη λεπίδα και να τον προστατέψω. Δεν μπορούσα να το πιστέψω όταν φτάσαμε στα σύνορα στο Adré. Την ημέρα που φύγαμε, δεν πίστευα ποτέ ότι θα φτάναμε εκεί ζωντανοί. Στα σύνορα βρήκα ξανά την κόρη μου, ήταν εξαντλημένη και φοβισμένη, αλλά ένιωσα τόσο ανακουφισμένη που ήταν ζωντανή. Φτάνοντας στο Adré, με δυσκολία περπατούσα. Λίγες εβδομάδες αργότερα, μεταφερθήκαμε στον καταυλισμό προσφύγων Aboutengué».
Έχει περάσει σχεδόν ένας χρόνος από την εθνοτική βία και την επακόλουθη έξοδο από την El Geneina στο Adré. Τον Ιούνιο του 2024, μια άλλη περιοχή του Darfur, το El Fasher, βιώνει μια βίαιη αναταραχή, που οδηγεί σε εκτοπισμό και απώλεια εκατοντάδων ζωών.
Σε αντίθεση με την ακραία βία και τον μαζικό εκτοπισμό που υπέστη ο πληθυσμός στην περιοχή του Darfur πριν από 20 χρόνια, σήμερα οι συνεχιζόμενες ανθρωπιστικές και ιατρικές ανάγκες σε ολόκληρο το κράτος δεν λαμβάνουν διεθνή προσοχή. Εδώ και μήνες, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα είναι ο κύριος πάροχος ιατρικής περίθαλψης στις περισσότερες περιοχές του Darfur.
Οι δραστηριότητές των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στο νοσοκομείο El Geneina έχουν επεκταθεί σε τομείς που συνήθως καλύπτονται από τις υπηρεσίες του ΟΗΕ, όπως η παροχή νερού και ηλεκτρικής ενέργειας. Το ερώτημα παραμένει: μέχρι πότε;
Στο Σουδάν, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα βρίσκονται σήμερα στην πόλη Χαρτούμ, στο βόρειο Χαρτούμ, στο Omdurman, στην πολιτεία του Darfur, στην πολιτεία Al-Gedaref, στις πολιτείες Blue Nile State, White Nile state, Kassala State και Port Sudan. Οι ομάδες παρέχουν τόσο γενική όσο και εξειδικευμένη υγειονομική περίθαλψη σε ασθενείς σε διάφορα μέρη του Σουδάν, σε υπάρχουσες δομές υγειονομικής περίθαλψης και σε καταυλισμούς για εκτοπισμένους.
