Η σκηνή είναι γεμάτη από κρεβάτια νοσοκομείων, λευκά, σιδερένια, τόπος συνάντησης του ύπνου και του θανάτου, του παραληρήματος και των ονείρων, άλλοτε ποιητικών και άλλοτε εφιαλτικών.
Αυτό το ανησυχητικό σκηνικό επέλεξε η ομάδα Εν Δυνάμει για να μιλήσει μέσα από τη νέα της παράσταση, με τίτλο «Υπνοβάτες», στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, για τη διαρκή ακροβασία μας μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας, μεταξύ ζωής και θανάτου.
Επιστημονικά, η υπνοβασία είναι ένα φαινόμενο μεταξύ ύπνου και εγρήγορσης, μια διαταραχή ύπνου άλλοτε ακίνδυνη και άλλοτε βίαιη, που εκφράζεται με επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, απλές ή και σύνθετες, των οποίων η αυθεντικότητα συχνά αμφισβητείται. Οι υπνοβάτες συχνά θυμούνται ελάχιστα ή καθόλου το περιστατικό της υπνοβασίας, καθώς η συνείδησή τους έχει αλλάξει σε μια κατάσταση στην οποία είναι δύσκολο να ανακαλέσουν αναμνήσεις.
Σε αυτή την κατάσταση, στα βραδέα κύματα του ύπνου, που έχει αποτελέσει έμπνευση για τους δημιουργούς εδώ και αιώνες, καλούνται να μπουν νοερά οι θεατές.
Με τη λέξη «υπνοβάτης» να ενέχει μεταφορικά και θετική και αρνητική σημασία, στη σκηνή εκτυλίσσονται μαγικές ιστορίες ονείρων, επιθυμιών και μύχιων σκέψεων.
Η ομάδα Εν Δυνάμει, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της Ελένης Δημοπούλου και σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου, όπως και στα «Ερωτευμένα Άλογα», δημιουργεί για ακόμα μία φορά εικόνες και περιεχόμενο που έχουν τη δύναμη να μετατρέπουν το προσωπικό σε συλλογικό. Επιλέγει να θέσει ερωτήματα που συνήθως αποφεύγουμε. Τι είναι ο ύπνος, τι είναι ο θάνατος και γιατί τους ονομάσαμε αδέλφια; Πότε ανοίγουμε τα παράθυρά μας να αντικρίσουμε κατάματα τους φόβους αλλά και τις πιο βαθιές μας επιθυμίες; Μήπως είμαστε όλοι «υπνοβάτες»; Και, αν ναι, προς τα πού βαδίζουμε; Θα ξυπνήσουμε ποτέ;
Με τη λέξη «υπνοβάτης» να ενέχει μεταφορικά και θετική και αρνητική σημασία, στη σκηνή εκτυλίσσονται μαγικές ιστορίες ονείρων, επιθυμιών και μύχιων σκέψεων. Από τη μια οι άνθρωποι των σύγχρονων κοινωνιών, αποξενωμένοι από τον εσωτερικό τους κόσμο, μονάχοι και μαραζωμένοι, τρέχουν διαρκώς σαν υπνωτισμένοι να προλάβουν μια ζωή που διαρκώς τελειώνει και δεν ζουν στο παρόν, από την άλλη, οι ήρωες και οι ηρωίδες της ιστορίας, οι ερμηνευτές της ομάδας Εν Δυνάμει, σαν «υπνοβάτες» εξακολουθούν να κάνουν όνειρα για μια κοινωνία αγάπης και ομορφιάς, όπου η ζωή εμπεριέχει μέσα της τον θάνατο οργανικά και οι άνθρωποι ζουν μαζί και μοιράζονται.
Στο θέατρο συναντώ τη σκηνοθέτιδα Ελένη Ευθυμίου, που μου αφηγείται την ιστορία της γέννησης των «Υπνοβατών». «Οι "Υπνοβάτες" γεννήθηκαν σαν ιδέα τη σκοτεινή περίοδο της πανδημίας. Στην ουσία πρόκειται για μια παράσταση που μιλά για το μεταίχμιο μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας αλλά και ζωής και θανάτου. Προέκυψε ως ανάγκη να μιλήσουμε για τον φόβο του θανάτου, κάτι που συχνά δεν εκφράζουμε, που αποτελεί ταμπού στον δυτικό κόσμο, αλλά και για τον υποσυνείδητο κόσμο των ονείρων, εκεί όπου δεν υπάρχει λογοκρισία και φανερώνονται γυμνές οι αλήθειες μας. Η σκέψη να ενώσουμε τις θεματικές του ύπνου και του θανάτου προέκυψε από τη γνώση ότι στην αρχαιότητα ο ύπνος και ο θάνατος συνδέονταν με αδελφική σχέση, οπότε σκεφτήκαμε ότι θα είχε ενδιαφέρον να ερευνήσουμε το δικό μας γιατί», λέει.
Η παράσταση έχει τη δομή του συνειρμού και του ονείρου. Με σύνθεση σπονδυλωτή, κάθε ιστορία και κάθε όνειρο των ηρώων έχει προέλθει μεν από αληθινή ιστορία, έχει όμως έντονα ποιητική επεξεργασία και δεν θυμίζει θέατρο ντοκιμαντέρ.
Το ένα όνειρο διαδέχεται το άλλο μέσα από έντονη μουσική, ποιητικές εικόνες, κίνηση και τραγούδια. Ο θεατής βυθίζεται σε έναν κόσμο υποσυνείδητων σκέψεων που καθρεφτίζουν τα όνειρα και τους φόβους της κοινωνίας μας συνολικά πάνω στο ζήτημα του θανάτου και της επανένταξής του στη ζωή μας ως κάτι οργανικό, αλλά και ως κάτι που εμπεριέχει μέσα του τη γέννηση του νέου.
Σε μια κοινωνία που εξελίσσεται ραγδαία και ατομικά, με τη ζωή να αποκτά αξία ή να τη χάνει αναπάντεχα και ανυπολόγιστα, η ιδέα του θανάτου εξετάζεται ξανά και ξανά, επηρεάζοντας και την ίδια τη δομή της κοινωνίας. Πόσο μας φέρνει η κατάσταση του ύπνου κοντά στον θάνατο και τι σημαίνει ο φόβος του θανάτου, η συνειδητή μας απομάκρυνση από την ιδέα του και η βαθιά επιθυμία να παρατείνουμε τη ζωή μας;
Ο θάνατος, ο ύπνος και τα όνειρα, ένα τρίπτυχο μυστηριώδες, παρουσιάζεται μπροστά μας. Δεν πρόκειται να πάρουμε καμιά απάντηση, όσο και αν αναρωτηθούμε, ίσως και καμία ανακούφιση. Αλλά μπορεί να αφεθούμε στους συνειρμούς, να απενοχοποιήσουμε τον φόβο που νιώθουμε, να τον ομολογήσουμε στον εαυτό μας, να συμφιλιωθούμε με τον θάνατο, βγάζοντάς τον από τις μύχιες, βασανιστικές μας σκέψεις, δίνοντάς του μια θέση στη ζωή μας.
Θα οδηγηθούμε μοιραία σε αυτόν, στο αναπόδραστο τέλος. Αλλά θα έχουμε κερδίσει φτάνοντας εκεί με μεγαλύτερη συμπόνια, αγάπη και παίρνοντας αγκαλιά την αδυναμία της ανθρώπινης φύσης μας.
