ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΣΚΕΦΤΗΚΑ ότι πέθανε νέος, εν τέλει. Μόνο 86 χρονών, ενώ κάλλιστα θα μπορούσε να τον φανταστεί κανείς να πιάνει τα εκατό και να μοιάζει o ίδιος – βαμπίρ βαψομαλλιάς με μούρη πορσελάνη και μόνιμα χαραγμένο ένα πονηρό, ιταλικό μειδίαμα. Με ή χωρίς τη βοήθεια της επιστήμης και της τεχνολογίας.
Θυμήθηκα χθες, με την είδηση του θανάτου του, έναν αστικό ποδοσφαιρικό μύθο που κυκλοφορούσε κάποτε όταν σάρωνε η Μίλαν στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον οποίο ο Μπερλουσκόνι είχε φτιάξει για την ομάδα μυστικά εργαστήρια που, εκτός από άλλα «τονωτικά», σου άλλαζαν τακτικά και το αίμα.
Μετά σκέφτηκα κάτι ακόμα χειρότερο (για μένα). Ότι ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι είναι μακράν ο μακροβιότερος επιφανής πολιτικός ηγέτης στην ενήλικη ζωή μου. Σε ολόκληρη την ενήλικη μου ζωή, κυριολεκτικά, αν ξεκινήσουμε από το 1990 που ίδρυσε το Forza Italia μέχρι και πέρσι, ως συμμέτοχος και πνευματικός πατέρας της συμμαχίας που οδήγησε στην εξουσία την Τζόρτζια Μελόνι, η οποία δήλωσε χθες για τον εκλιπόντα ότι «πάνω απ’ όλα υπήρξε μαχητής και ήταν το κουράγιο του και η αποφασιστικότητά του που τον έκαναν έναν από τους πιο επιδραστικούς άνδρες στην ιστορία της Ιταλίας». Αυτήν άφησε αμανάτι ο «Καβαλιέρε» και αναχώρησε ήσυχος για το αιώνιο μπούνγκα-μπούνγκα του άλλου κόσμου.
Οι διαρκείς επιθέσεις του κατά των εργαζομένων, οι δεσμοί του με τη μαφία, η χειραγώγηση του νομικού συστήματος, η καταστροφική οικονομική του πολιτική που επιτάχυνε τη βιομηχανική παρακμή της χώρας και η αποθέωση του ακραίου ατομικισμού, όλα αυτά διαμόρφωσαν τις συνθήκες για την τωρινή αντιδραστική στροφή.
Το πνεύμα του όμως παραμένει στα εγκόσμια και μάλιστα πιο ισχυρό από ποτέ ίσως. «Κοίτα τριγύρω, και θα δεις την κληρονομιά του παντού» έγραφε χθες στον Guradian ο Ιταλός κοινωνιολόγος Paolo Gerbauto.
«Τα χρόνια που ακολούθησαν την έξοδό του από τη διακυβέρνηση της χώρας δικαίωσαν το πολιτικό του ύφος, που συνδύαζε μια ακραία εκδοχή των λεγόμενων «personality politics», τη χειραγώγηση των τηλεοπτικών μέσων και μια ανενδοίαστη δημαγωγία – με στόχο την αφαίμαξη της απογοήτευσης και του κυνισμού του κοινού απέναντι στο status quo.
Ο Μπερλουσκόνι ενσάρκωσε αυτό που ο Αντόνιο Γκράμσι είχε περιγράψει ως το γούστο του ιταλικού κοινού για την όπερα, με τις φαντασμαγορικές του καμπάνιες του και τις θεαματικές τηλεοπτικές του παρεμβάσεις. Σε ό,τι όμως αφορά το πολιτικό περιεχόμενο, ήταν απλώς ένας νεοφιλελεύθερος και μάλιστα θα μπορούσε ιστορικά να θεωρηθεί ως ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον νεοφιλελευθερισμό και τον λαϊκισμό.
Παραδόξως ίσως, η πρόσφατη στροφή της ιταλικής πολιτικής σκηνής ακόμα πιο βαθιά στην εθνικιστική δεξιά τον κάνει εκ των υστέρων να μοιάζει συγκριτικά μετριοπαθής. Ωστόσο, οι διαρκείς επιθέσεις του κατά των εργαζομένων, οι δεσμοί του με τη μαφία, η χειραγώγηση του νομικού συστήματος, η καταστροφική οικονομική του πολιτική που επιτάχυνε τη βιομηχανική παρακμή της χώρας και η αποθέωση του ακραίου ατομικισμού, όλα αυτά διαμόρφωσαν τις συνθήκες για την τωρινή αντιδραστική στροφή».
