ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΑΧΑ ζήτημα συμπερίληψης, ορατότητας και παροχής ίσων ευκαιριών, στην πράξη και όχι μόνο στα λόγια. Η ενσωμάτωση των γυναικών στην αγορά εργασίας αποτελεί μια διαχρονική οικονομική πρόκληση για την Ελλάδα, ένα επίμονο διαρθρωτικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας που περιορίζει σημαντικά τις αναπτυξιακές της προοπτικές, ένα αποτέλεσμα αναχρονιστικών πατριαρχικών αντιλήψεων της κοινωνίας για τους ρόλους των φύλων καθώς και αναπαραγωγής στερεοτύπων από τους χώρους εργασίας και τους decision-makers των εταιριεών.
Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια τα πράγματα αρχίσει να βελτιώνονται με εντονότερους ρυθμούς. Σήμερα παρατηρείται πλέον μια διστακτική αύξηση στην συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, μια αξιοσημείωτη μείωση του άδικου μισθολογικού χάσματος μεταξύ των δύο φύλων, καθώς και μια ευρύτερη πρόοδος στις κοινωνικές αντιλήψεις. Που ακριβώς βρισκόμαστε, λοιπόν, αναφορικά με την ίση και δίκαιη εκπροσώπηση των γυναικών στην εργασία; Ακολουθούν τέσσερεις δείκτες που αποτυπώνουν την εργασιακή πραγματικότητα για τις Ελληνίδες σήμερα.
Συμμετοχή στην αγορά εργασίας
Παρά τα θετικά βήματα που έχουν γίνει στο κομμάτι της ισότητας και της συμπερίληψης, ίσως ο ανησυχητικότερος δείκτης έχει να κάνει με τη διαφορά στα ποσοστά απασχόλησης ανδρών και γυναικών ηλικίας 20-64 ετών, που βασίζεται στην Έρευνα Εργατικού Δυναμικού της Ε.Ε. Παρότι η Ελλάδα ανέκαθεν βρισκόταν στις πρώτες θέσεις στο συγκεκριμένο θέμα, φέτος βρίσκεται στην κορυφή, με τον δείκτη να παρουσιάζει αύξηση και να αγγίζει πλέον το 21%, όταν ο μέσος όρος στην Ε.Ε. βρίσκεται μόλις στο μισό.
Πρακτικά, λοιπόν, το 2019 κάτω από το 50% των γυναικών συμμετείχαν στην αγορά εργασίας, αποτέλεσμα τόσο της μεγάλης ανεργίας στην χώρα όσο και των διάφορων στερεοτύπων και διακρίσεων που μοιάζει πως επιμένουν και εμποδίζουν την συμμετοχή τους στην οικονομία. Είναι εμφανές πως όσον αφορά την ισότητα των φύλων στην Ελλάδα, όχι μόνο στην κοινωνία αλλά και στον εργασιακό χώρο, είναι πολλά τα εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν.
Το μισθολογικό χάσμα
Ομολογουμένως έχει γίνει σημαντική πρόοδος στο κομμάτι της γεφύρωσης του χάσματος των μισθολογικών αποδοχών μεταξύ γυναικών και ανδρών, ενός παγκόσμιου προβλήματος με βαθιές ρίζες που, παρά τη βελτίωση που έχει σημειωθεί, εξακολουθεί να υφίσταται στις οικονομίες της Ε.Ε. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα παρουσιάζει μείωση του μισθολογικού χάσματος από 15% το 2010 σε 10% το 2019% και ευτυχώς βρίσκεται πλέον αρκετά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 14%, παρότι έχει ακόμα σημαντικά περιθώρια βελτίωσης.
Βέβαια, όπως επισημαίνει και η ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ένα μικρότερο μισθολογικό χάσμα δεν συνεπάγεται κατ’ανάγκη μεγαλύτερη ισότητα των φύλων. Σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως είναι η χώρα μας, τα μειωμένα μισθολογικά χάσματα συνδέονται στην πραγματικότητα με τη χαμηλότερη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας. Μια σημαντική αιτία του μισθολογικού χάσματος είναι επίσης η υπερεκπροσώπηση των γυναικών σε σχετικά χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, όπως είναι ο τομέας των πωλήσεων και της εκπαίδευσης, καθώς και η επίμονη υποεκπροσώπηση τους σε ορισμένους τομείς εργασίας, όπως είναι η επιστήμη ή η τεχνολογία, όπου το ποσοστό απασχόλησης ανδρών εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλότερο από το αντίστοιχο των γυναικών.
Η εκπροσώπηση σε θέσεις ισχύος
Φυσικά, δεν είναι μονάχα η συμμετοχή των γυναικών στην εργασία που είναι σημαντικό να διευρυνθεί, αλλά και η εκπροσώπησή τους σε ολόκληρο το φάσμα της απασχόλησης, και ειδικά στα υψηλότερα επίπεδα της εργασιακής πυραμίδας που συχνά παραμένουν ανδροκρατούμενα. Μόνο έτσι μπορούμε να μιλάμε για ουσιαστική συμπερίληψη στην εργασία, καθώς και για κατάρριψη μιας εργασιακής και επιχειρηματικής κουλτούρας που τις αποκλείει – το γνωστό «boys club».
Ευτυχώς, το ποσοστό των γυναικών που εργάζονται σε θέσεις ισχύος ως ανώτερα διοικητικά στελέχη εταιρειών παρουσιάζει σταθερά αυξητική τάση, ενώ ανέβηκε και την τελευταία χρόνια στη χώρα μας, από το 30% το 2021 στο 32% το 2022. Πρακτικά, λοιπόν, σύμφωνα με την έρευνα της Grant Thornton, περίπου μια στις τρεις ηγετικές επιχειρηματικές θέσεις στην Ελλάδα σήμερα βρίσκεται στα χέρια μιας γυναίκας.
Οι τάσεις της κοινωνίας σχετικά με τις γυναίκες και την εργασία
Μάλλον η πιο αισιόδοξη εικόνα για τις γυναίκες στον χώρο εργασίας χτίζεται μέσα από την καταγραφή των κοινωνικών αντιλήψεων στο πλαίσιο της εργασιακής πραγματικότητας, οι οποίες μοιάζουν εμφανώς πιο ενσυνείδητες και συμπεριληπτικές απ'οτι ήταν στο παρελθόν. Όπως αναδεικνύει και πρόσφατη έρευνα της διαΝΕΟσις «Τι πιστεύουν οι Έλληνες», η ελληνική κοινωνία πλέον απαιτεί ισότητα στο μοίρασμα των ευθυνών ανάμεσα στη μητέρα και τον πατέρα (93%), αναγνωρίζει την αξία της απασχόλησης στο σπίτι ως ισάξια με την παραδοσιακή επαγγελματική εργασία (74,2%) και θεωρεί πως οι σημαντικές αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες σε ηγετικές θέσεις.
Περιθώρια βελτίωσης υπάρχουν, και εμφανίζονται στο κομμάτι των θεωρούμενων ως «γυναικείων» και «ανδρικών» επαγγελμάτων (ένα 40% συμφωνεί με τον έμφυλο διαχωρισμό των επαγγελμάτων), καθώς και σε αυτό της απαίτησης από τις γυναίκες να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην οικογένεια και όχι στην καριέρα, όπου η ελληνική κοινωνία μοιάζει διχασμένη στο ήμισυ. Εξίσου αναχρονιστική και κάπως...«κουφή» είναι και η αντίληψη του 47,5% της ελληνικής κοινωνίας, σύμφωνα με την έρευνα της διαΝΕΟσις, το οποίο θεωρεί πως η καλύτερη απασχόληση για μια γυναίκα είναι στο ελληνικό Δημόσιο, υπενθυμίζοντάς μας πως είναι μακρύς ο δρόμος μέχρι την πλήρη κατάρριψη των αχρείαστων και άδικων στερεοτύπων.
