Τον Μάιο του 2021, η καθηγήτρια τέχνης Maria Llopis προέβη σε μια «σιωπηλή διαμαρτυρία», όπως την χαρακτήρισε, στο Μουσείο Πικάσο της Βαρκελώνης, μαζί με ομάδα μαθητριών της που φορούσαν μπλουζάκια που έφεραν μηνύματα όπως «Πικάσο, κακοποιητής γυναικών» και «Πικάσο, Κυανοπώγωνας». Η διαμαρτυρία της προμήνυε μια αντιπαράθεση που θα διεξαχθεί σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα φέτος. Ήταν ο Πικάσο μισογύνης;
Ο Πάμπλο Πικάσο πέθανε στις 8 Απριλίου 1973, σε ηλικία 91 ετών. Για να τιμήσουν την 50η επέτειο από τον θάνατό του, η γαλλική και η ισπανική κυβέρνηση συνεργάστηκαν για την οργάνωση ενός προγράμματος εκθέσεων και εκδηλώσεων που θα κρατήσει όλη τη φετινή χρονιά. Το πρόγραμμα εγκαινιάστηκε επίσημα το περασμένο φθινόπωρο σε συνέντευξη Τύπου στο μουσείο «Βασίλισσα Σοφία» της Μαδρίτης, όπου μεταξύ των ομιλητών ήταν και ο βασιλιάς της Ισπανίας (ο οποίος δεν ανέφερε στην ομιλία του την παρατήρηση του Πικάσο ότι «οι γυναίκες είναι μηχανές προορισμένες να υποφέρουν»).
Περισσότερες από 40 εκθέσεις έχουν προγραμματιστεί, οι περισσότερες στην Ισπανία και τη Γαλλία, ενώ άλλες διοργανώνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γερμανία, την Ελβετία, το Μονακό, τη Ρουμανία και το Βέλγιο, προσφέροντας μια ευρεία συλλογική ματιά στις διαφορετικές περιόδους της καριέρας του Πικάσο. Η δημιουργική ιδιοφυΐα του ανθρώπου που διένυσε 70 χρόνια ανακαλύπτοντας όλο και πιο ριζοσπαστικούς τρόπους απεικόνισης της ανθρώπινης φιγούρας. Όσοι παρακολούθησαν την παρουσίαση του προγράμματος, ωστόσο, θα άκουσαν κάποιες προσεκτικά επιλεγμένες δηλώσεις.
«Αν υπάρχει ένας καλλιτέχνης που ορίζει τον 20ό αιώνα, που τον αντιπροσωπεύει με όλη τη σκληρότητα, τη βία, το πάθος, τις υπερβολές και τις αντιφάσεις του, αυτός είναι αναμφίβολα ο Πάμπλο Πικάσο», δήλωσε ο υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού της Ισπανίας, Μιγκέλ Ικέτα.
Με τη σειρά της, η υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Ριμά Αμπντούλ Μαλάκ, δήλωσε: «Ας μην κρυβόμαστε. Σήμερα υπάρχουν πολλές συζητήσεις γύρω από την υποδοχή του έργου του Πικάσο, ιδίως σε ότι αφορά στη σχέση του με τις γυναίκες. Για να οδηγήσουμε τις νεότερες γενιές προς την τέχνη του, πρέπει να τους δώσουμε τα κλειδιά για την κατανόηση του έργου [και] της ζωής του, ανοίγοντας χώρους ανταλλαγής ιδεών». Και οι δύο υπουργοί άφησαν να εννοηθεί ότι δεν πρέπει να κρίνουμε μια ιστορική προσωπικότητα με βάση τις σύγχρονες αξίες, κάτι που μοιάζει δίκαιο, μέχρι ενός σημείου. Ορισμένες πράξεις όμως είναι καταδικαστέες ανεξαρτήτως εποχής.
Kαθώς ο γάμος του με την πρώτη του σύζυγο, την Όλγα, επιδεινωνόταν (και μαζί του η ψυχική της υγεία), ο 45χρονος Πικάσο ξεκίνησε σχέση με την 17χρονη Μαρί-Τερέζ Βαλτέρ, την οποία γρήγορα μύησε στον κόσμο του σαδομαζοχιστικού σεξ. Μια δεκαετία αργότερα, όταν η Βαλτέρ εκδήλωσε την ζήλια της για την πιο πρόσφατη ερωμένη του, τη φωτογράφο Ντόρα Μάαρ, ο Πικάσο πρότεινε στις δύο γυναίκες να παλέψουν για την αγάπη του. Κυριολεκτικά. Στο στούντιό του, ενώ εκείνος ζωγράφιζε. Όταν ο Πικάσο την εγκατέλειψε, η Μάαρ έπαθε νευρικό κλονισμό και οδηγήθηκε σε ψυχιατρική κλινική όπου για εβδομάδες υποβλήθηκε σε θεραπείες με ηλεκτροσόκ.
Συνήθιζε επίσης να βάζει την επόμενη ερωμένη του, την Φρανσουάζ Ζιλό, να ξυπνάει καθημερινά την αυγή για να ανάβει τις σόμπες στο στούντιό του. Μετά τον χωρισμό τους, αρνήθηκε να δει τα δύο τους παιδιά, μετά την κυκλοφορία των απομνημονευμάτων της με τίτλο «Η ζωή με τον Πικάσο» (1964). Κατά καιρούς υπήρξαν και κάποιοι ανυπόστατοι ισχυρισμοί – πολλοί από τους οποίους στο βιβλίο της Αριάνα Χάφινγκτον «Πικάσο: Δημιουργός και καταστροφέας» (1988) – ότι ο Πικάσο ασκούσε σωματική βία στις γυναίκες. Η Χάφινγκρον ισχυρίστηκε, για παράδειγμα, ότι κάποτε είχε σβήσει ένα αναμμένο τσιγάρο στο μάγουλο της Ζιλό, θα πρέπει να τονιστεί ωστόσο, ότι μόνο η ψυχολογική βία που ασκούσε έχει πραγματικά τεκμηριωθεί.
Η Μαρίνα Πικάσο έγραφε στο βιβλίο της «Πικάσο, ο παππούς μου» (2001) ότι η αντιμετώπιση των συντρόφων του ακολουθούσε ένα μοτίβο: «Τις υπέβαλλε στη ζωώδη σεξουαλικότητά του, τις εξημέρωνε, τις μάγευε και τις κατάπινε πριν τις πετάξει στον καμβά του. Αφού περνούσε πολλές νύχτες αποσπώντας την ουσία τους, αφού τις μάτωνε μέχρι τελευταίας ρανίδας, τις ξεφορτωνόταν».
Η έκθεση «Πικάσο και Φεμινισμός» που εγκαινιάζεται στο Μουσείο του Μπρούκλιν τον Ιούνιο, πιθανότατα θα καλύψει αυτό το πεδίο, καθώς αναμένεται να είναι η πιο καυστικά επικριτική έκθεση της χρονιάς, εξερευνώντας τα «αλληλένδετα ζητήματα του μισογυνισμού, της αρρενωπότητας, της δημιουργικότητας και της ‘ιδιοφυΐας’».
Ποια είναι όμως η επιρροή του στους σημερινούς μεγάλους καλλιτέχνες, ελάχιστοι από τους οποίους τον εξυμνούν με τον τρόπο που το έκαναν παλιότερα ονόματα όπως ο Ρόι Λιχτενστάιν, η Λουίζ Μπουρζουά ή ο Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ.
Ίσως η πιο αισθητή επιρροή του Πικάσο να έχει να κάνει με την πολυδιάστατη καλλιτεχνική προσέγγισή του στην τέχνη και την ελεύθερη ενασχόλησή του με τη ζωγραφική, το σχέδιο, τη γλυπτική, τη χαρακτική, την κεραμική, τη σκηνογραφία και πολλά άλλα. Το πρόβλημα με τον Πικάσο είναι ότι η τέχνη του ήταν πάντα άρρηκτα συνυφασμένη με την ζωή του. Όπως είχε πει ο ίδιος: «Οι σελίδες του ημερολογίου μου είναι οι καμβάδες μου». Όταν τελειώσει τούτη η χρονιά, θα έχουμε μια καλύτερη ιδέα για τη θέση του Πικάσο, του μεγαλύτερου καλλιτέχνη του 20ού αιώνα, στην κοινωνία του 21ου.
Με στοιχεία από The Independent
