Ο Parag Khanna είναι Ινδο-αμερικανός συγγραφέας και έχει γράψει αρκετά βιβλία σχετικά με τις νέες τεχνολογίες, την παγκοσμιοποίηση, τον ρόλο κρατών όπως η Κίνα σήμερα σε διεθνές επίπεδο αλλά και με το πώς αυτά διαμορφώνουν τη νέα τάξη, τις διεθνείς σχέσεις και το μέλλον της ανθρωπότητας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές, τα βιβλία του γίνονται παγκόσμια best-sellers, τα δοκίμιά του φιλοξενούνται σε κορυφαία ειδησεογραφικά μέσα όπως οι «New York Times», η «Wall Street Journal», οι «Financial Times» και η «Washington Post», συνεργάζεται συχνά με το CNN, το BBC, το CNBC, το Al Jazeera και έχει καταφέρει να ταξιδέψει σε περίπου εκατόν πενήντα χώρες σε όλο τον κόσμο.
Επίσης, έχει παράσχει τεχνογνωσία σε κυβερνήσεις πολλών χωρών, μεταξύ αυτών οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανίας και ο Καναδάς. Είναι ιδρυτής και managing partner της FutureMap, ενώ το περιοδικό «Esquire» τον έχει συμπεριλάβει στους εβδομήντα πέντε πιο επιδραστικούς ανθρώπους στον κόσμο.
Αυτές τις μέρες συμμετείχε ως ομιλητής στο Athens Democracy Forum κι αυτό έδωσε την αφορμή για μια συζήτηση μαζί του. Στο τελευταίο του βιβλίο που έχει τον τίτλο «Move» φωτίζει μια σειρά από νέες πραγματικότητες και υποστηρίζει ότι εισερχόμαστε σε μια νέα εποχή μαζικών μεταναστεύσεων που θα επιφέρουν αναταράξεις τόσο στα φτωχότερα στρώματα όσο και στους πλούσιους.
Σε αυτήν τη μεταβατική περίοδο, με τις πολυάριθμες ανακατατάξεις, πρώτα απ’ όλα θα έλεγα στους νέους να είναι ευέλικτοι, να μπορούν να προσαρμόζονται στη ρευστή εποχή που ζούμε. Να μην κάθονται πίσω από ένα γραφείο και να δουλεύουν, να μην επιδιώκουν την ασφάλεια της οικογένειας και να γίνουν περισσότερο ακτιβιστές.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για την εποχή μας, την παγκοσμιοποίηση, την τεχνητή νοημοσύνη, την κλιματική αλλαγή, τα ταξίδια αλλά και το τι θεωρεί σημαντικό στη ζωή.
— Τι τίτλο θα δίνατε στην εποχή μας και γιατί;
Νομίζω ότι θα την ονόμαζα «εποχή πολυπλοκότητας». Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους όλο αυτό που ζούμε είναι πιο περίπλοκο από κάθε άλλη περίοδο στο παρελθόν. Αρχικά, είμαστε παγκοσμίως πιο συνδεδεμένοι από ποτέ. Αλληλεπιδρούμε σε πάρα πολλές εκφάνσεις της καθημερινότητάς μας: γεωπολιτικά, γεωγραφικά ή οικονομικά. Το πεπρωμένο μας δεν είναι η γεωγραφία αλλά η συνδεσιμότητα. Αυτό, όμως, επιφέρει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε πολυάριθμους τομείς. Γι’ αυτό οι κυβερνήσεις πρέπει να προσαρμοστούν μεταξύ τους ώστε να διατηρήσουν μια γεωπολιτική ισορροπία.
— Τι πήγε λάθος με την επιστροφή των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν; Ζούμε το τέλος της ηγεμονίας των ΗΠΑ;
Πιστεύω ότι οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να επιτύχουν μια θεμελιώδη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή, έτσι ακυρώθηκε η εικοσαετής στρατηγική της προς αυτή την κατεύθυνση. Ξοδεύτηκαν πολλά εκατομμύρια δολάρια με σκοπό την ανασυγκρότηση του Αφγανιστάν, αλλά, όπως είδαμε, το πείραμα αυτό απέτυχε. Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος, νομίζω ότι ήδη έχουμε διακρίνει τα σημάδια από τη διάβρωση της αμερικανικής ηγεμονίας εδώ και κάποιες δεκαετίες. Αν ανατρέξετε στο βιβλίο μου «Ο δεύτερος κόσμος», θα αντιληφθείτε πώς οι αναδυόμενες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν τον παγκόσμιο ανταγωνισμό στον εικοστό πρώτο αιώνα. Προσωπικά, θεωρώ ότι οι επικρατέστερες απόπειρες να εξηγηθεί ο περίπλοκος κόσμος αυτού του αιώνα έχουν αποτύχει, τουλάχιστον μέχρι τώρα. Επομένως, η κυρίαρχη στιγμή της Αμερικής έχει αντικατασταθεί από μια γεωπολιτική αγορά στην οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Κίνα ανταγωνίζονται τις ΗΠΑ προκειμένου να διαμορφώσουν την παγκόσμια τάξη με τους δικούς τους όρους. Είναι ξεκάθαρο ότι ο χάρτης του κόσμου αναδιαμορφώνεται. Στον εικοστό πρώτο αιώνα η παγκοσμιοποίηση είναι το κύριο πεδίο μάχης της γεωπολιτικής και η ίδια η Αμερική κινδυνεύει να κατέβει στον δεύτερο κόσμο εάν δεν ανανεωθεί και δεν επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της στον κόσμο.
— Ποιο θεωρείτε ότι θα είναι το αποτύπωμα της πανδημίας;
Βρισκόμαστε ενώπιων πρωτοφανών προκλήσεων. Η ανθρωπότητα είναι αντιμέτωπη με πολλά κύματα μετανάστευσης. Επίσης, οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική αλλαγή είναι μερικά από τα καταλυτικά ζητήματα τα οποία επιτείνουν την ανάγκη για παγκόσμια συνεργασία. Είναι προφανές ότι ο κορωνοϊός επιτάχυνε την ψηφιοποίηση της επικοινωνίας, την τηλεργασία και είναι σίγουρο ότι οι νέες τεχνολογικές συνήθειες, όπως οι ψηφιακοί νομάδες, θα διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Είδαμε, επίσης, ότι η πανδημία του κορωνοϊού χώρισε τον κόσμο σε κόκκινες και πράσινες ζώνες. Προχωρώντας προς τον μετα-πανδημικό κόσμο, προβλέπω ότι πολλές χώρες ίσως να έμαθαν πολλά από την εμπειρία του Covid-19 και να βελτιώσουν, για παράδειγμα, τα συστήματα υγείας ή να επιχειρήσουν να κάνουν μεταρρυθμίσεις, σχεδιασμένες κατάλληλα ώστε να προσελκύσουν ένα επόμενο κύμα μεταναστών επενδυτών. Το έτος αυτό προβλέπεται συναρπαστικό ως προς την παρατήρηση νέων προτύπων μετανάστευσης των ανθρώπων στον κόσμο μετά την πανδημία. Όμως, όπως λέει και ο Γιόγκι Μπέρα: «Είναι δύσκολο να κάνεις προβλέψεις, ειδικά για το μέλλον».
— Πιστεύετε ότι ζούμε το τέλος της παγκοσμιοποίησης;
Πολλές φορές έχω διαβάσει την άποψη ότι έρχεται το τέλος της παγκοσμιοποίησης και πάντα λέω ότι είναι υπερβολική αυτή η εκτίμηση. Κατά καιρούς, γεγονότα όπως η τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου, το Brexit, η εκλογή του Τραμπ ή η πανδημία έχουν αποτελέσει αφορμή για αναζωπύρωση της συζήτησης περί του τέλους της παγκοσμιοποίησης. Ωστόσο, πρόκειται για μια πολύ ισχυρή δύναμη που ακολουθείται από τη διεθνοποίηση του εμπορίου, την οικουμενική χρήση της τεχνολογίας, τις ευκαιρίες για απασχόληση, τη γρήγορη μετακίνηση καθώς και από τα πολλά οφέλη στις συναλλαγές των επιχειρήσεων. Η παγκοσμιοποίηση είναι μια δύναμη μεγαλύτερη από όλους μας. Είναι μια εξελικτική διαδικασία. Και οι άνθρωποι που μιλούν εναντίον της είναι αυτοί που δίνουν βάση σε μια περιορισμένων ορίων στατιστική. Γι’ αυτό λέω πάντοτε στους ανθρώπους ότι αυτό που πρέπει να τους απασχολεί είναι ο δικός τους ρόλος στο θέμα αυτό. Τι κάνουν για να είναι μέρος μιας διεθνοποίησης; Διότι, τελικά, αν ανησυχείτε για το τέλος της, σημαίνει ότι εσείς δεν είστε αρκετά παγκοσμιοποιημένος.
— Τι μας επιφυλάσσει η τεχνητή νοημοσύνη;
Αναμφίβολα, η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει τη ζωή μας μέσω της χρήσης της έξυπνης τεχνολογίας. Πιστεύω ότι ο πραγματικός σκοπός της τεχνητής νοημοσύνης είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Για παράδειγμα, όπως είδαμε και με τον κορωνοϊό, επηρέασε τον χώρο της εκπαίδευσης και διέκοψε τις μετακινήσεις των μαθητών, γι’ αυτό αναζητήσαμε λύσεις μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, προκειμένου να διδάξουμε καλύτερα τους μαθητές μέσω της τηλεκπαίδευσης. Το ίδιο συνέβη και στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, όπου η τεχνητή νοημοσύνη βοηθά τους γιατρούς στην εξ αποστάσεως διάγνωση ή και στην τηλεϊατρική. Είναι ξεκάθαρο ότι θα υπάρξει πλεονάζον εργατικό δυναμικό εξαιτίας της αυτοματοποίησης και η ανισότητα θα επιδεινωθεί. Άρα, εδώ χρειαζόμαστε νέες ιδέες. Η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αλλάξει για πάντα τις παγκόσμιες κοινωνίες. Ωστόσο, εξαρτάται από εμάς με ποιους τρόπους θα την αξιοποιήσουμε και θα διαμορφώσουμε τα συλλογική οφέλη για την ανθρωπότητα. Τα ηθικά διλήμματα είναι μια πραγματικότητα. Εναπόκειται σ’ εμάς να αποφασίσουμε αν τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης θα λειτουργούν υπέρ μας ή εναντίον μας.
— Πιστεύετε ότι η Κίνα μπορεί να κυριαρχήσει τα επόμενα χρόνια έναντι της Δύσης;
Ζούμε σε έναν πολυπολικό κόσμο. Προφανώς, ο δυτικός κόσμος πρέπει να συνυπολογίζει με ποικίλους τρόπους την Κίνα ως την πιο ισχυρή χώρα της Ασίας με. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι θα κυριαρχήσει στη Δύση. Η Κίνα είναι το πιο πολυπληθές κράτος στον κόσμο, ουσιαστικά η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, και είναι ήδη μια εξαιρετικά εξελιγμένη τεχνολογική δύναμη. Η Ιστορία έχει δείξει ότι είναι σημαντικό να έχεις μελετήσει με ποιος τρόπους μπορείς να γίνεις υπερδύναμη, αλλά πολύ περισσότερο πρέπει να λαμβάνεις υπόψη τις αιτίες και τα μαθήματα που μπορεί να σε οδηγήσουν στην παρακμή.
— Τι φοβάστε περισσότερο στο θέμα της κλιματικής αλλαγής; Ποιο θα είναι το μέλλον σε μια εποχή παγκόσμιας κινητικότητας;
Αυτό που φοβάμαι περισσότερο είναι ότι προχωρά ολοένα και πιο γρήγορα απ’ ό,τι περιμέναμε. Η κλιματική κρίση θα πυροδοτήσει μεγαλύτερα κύματα μαζικής μετανάστευσης και θα αναδιαμορφώσει την ανθρωπογεωγραφία του πλανήτη. Επιπρόσθετα, σίγουρα θα επιταχύνει τις μεταναστευτικές ροές μεταξύ Νότου - Βορρά αλλά και εντός των χωρών. Πρόκειται για ένα οικουμενικό πρόβλημα το οποίο απαιτεί ριζικές αλλαγές και μέτρα. Και πρέπει να εξελιχθεί στην ύψιστη συλλογική προτεραιότητα, διότι μπαίνουμε σε μια νέα εποχή μαζικής κινητικότητας.
— Τι συμβουλή θα δίνατε σήμερα στους νέους;
Σε αυτήν τη μεταβατική περίοδο, με τις πολυάριθμες ανακατατάξεις, πρώτα απ’ όλα θα τους έλεγα να είναι ευέλικτοι, να μπορούν να προσαρμόζονται στη ρευστή εποχή που ζούμε. Να μην κάθονται πίσω από ένα γραφείο και να δουλεύουν, να μην επιδιώκουν την ασφάλεια της οικογένειας και να γίνουν περισσότερο ακτιβιστές. Ξέρετε, είναι πολύ πιθανό να ζήσουν σε μια εποχή στην οποία δεν θα έχουν μια μόνιμη ιδιοκτησία, ούτε πολλά παιδιά, ούτε και σταθερή εργασία. Επομένως, καλό θα ήταν να συμμετέχουν σε φιλανθρωπικές οργανώσεις, σε ομάδες της κοινωνίας των πολιτών, να αποκτήσουν διπλώματα, γνώσεις, να μάθουν ξένες γλώσσες και, φυσικά, να ταξιδεύουν διαρκώς. Όσο περισσότερο συνδεδεμένοι είμαστε, τόσο περισσότερες οι πιθανότητες επιτυχίας και επιβίωσης.
— Σε μια εποχή διαρκούς κινητικότητας, πώς μπορεί κάποιος να ανακαλύψει την πληρότητα;
Πιστεύω, με το να είσαι πιστός στον αυτοέλεγχο. Πολλοί άνθρωποι υποστηρίζουν ότι πρέπει να έχουμε μια υποχρεωτική ψηφιακή αποτοξίνωση, αν θέλουμε να αποκτήσουμε ισορροπημένη ζωή. Άλλωστε, πώς μπορείς να διαθέτεις ψυχική ηρεμία όταν σκρολάρεις διαρκώς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Οπότε, η αποσύνδεση είναι ο μόνος δρόμος προς την ισορροπία και την πληρότητα. Έτσι, θα βρεις τον τρόπο να γνωρίσεις τον πραγματικό κόσμο και να αφήσεις πίσω σου τον εικονικό.
— Τι είναι αυτό που αγαπάτε στα ταξίδια;
Ταξιδεύω διαρκώς από μικρή ηλικία. Είμαι γεννημένος στην Ινδία, μεγάλωσα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στη Νέα Υόρκη και στη Γερμανία και έχω ταξιδέψει σε σχεδόν 150 χώρες σε όλες τις ηπείρους. Γεννήθηκα για να ταξιδεύω. Με γοητεύει το να συναντώ ανθρώπους σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη, να ανακαλύπτω συνεχώς νέους τόπους, να ζω εκπληκτικές εμπειρίες και να είμαι αποδέκτης των αισθήσεων που σου προσφέρει κάθε ταξίδι. Νομίζω ότι είναι απαραίτητο να βγαίνουμε έξω από τις ζώνες άνεσής μας και να συνομιλούμε με ανθρώπους των οποίων η ζωή είναι εντελώς διαφορετική από τη δική μας. Να είμαστε πολίτες του κόσμου σε έναν κόσμο που αλλάζει ιλιγγιωδώς.
— Τι θεωρείτε σημαντικό στη ζωή;
Προσωπικά, θεωρώ σημαντικά στη ζωή μας την οικογένεια, τα ταξίδια και τη σταθερότητα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι πρώτιστο να εξασφαλίζεις την ευημερία και την ασφάλεια των πληθυσμών και αυτό μπορεί να συμβεί με πολλούς τρόπους. Ουσιαστικά, θεωρώ καταλυτική τη δημιουργία μιας παγκόσμιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς.
