1. Βίκτορ Ζερζ. Υπόθεση Τουλάγιεφ. Μτφρ.: Τιτίκα Δημητρούλια, Scripta, σελ. 521

Ο Βίκτoρ Λβόβιτς Κίμπαλτσιτς (το πραγματικό όνομα του συγγραφέα) με τους «δέκα αλληλοσυμπληρούμενους πίνακες» -όπως χαρακτηρίζει τα ισάριθμα κεφάλαια του βιβλίου- πασχίζει να φωτίσει ολόπλευρα το ιστορικό υποκείμενο στο βρασμό της στιγμής: εν προκειμένω το άτομο σ' όλες τις αποχρώσεις του θύτη-θύματος στη δίνη του Μεγάλου (σταλινικού) Τρόμου. Ο Σερζ, αν και ολοκλήρωσε το μυθιστόρημά του την ίδια χρονιά που τελείωνε το αντισταλινικής επίσης πνοής βιβλίο του ο Άρθουρ Καίστλερ (Μηδέν και Άπειρο, 1940), εντούτοις αυτό τυπώθηκε μεταθανάτια (πέθανε το 1947, κυκλοφόρησε είκοσι χρόνια μετά). Πρόκειται για ένα πολυφωνικό και εικονοκλαστικά απολαυστικό μυθιστόρημα που σμιλεύει τους χαρακτήρες και την εποχή τους απο την πλευρά της κοινοτοπίας του κακού, εξού και αντιμετωπίζει με τσεχοφική λεπτότητα το σιδερένιο βηματισμό της κόκκινης ουτοπίας (κι όχι με στοχαστική βαρυθυμία ή πικρό σαρκασμό όπως ένας αντεστραμμένος σταλινιστής - ευθύβολος χαρακτηρισμός του Καίστλερ από τον Ρεζίς Ντεμπρέ).

2. Γιώργος Χρονάς, Τα ποιήματα. 1973-2008. Οδός Πανός, 2008, σελ. 278

Στον παρόντα τόμο συγκεντρώνεται σχεδόν το άπαν της παραγωγής του ποιητή. Ο Χρονάς επιβεβαιώνει πως απο το 1973 το ίδιο ποίημα γράφει, το ίδιο ποίημα σμιλεύει και τον σμιλεύει. Άλλοτε ελλειπτικός κι άλλοτε πεζογραφικός, άλλοτε είρων κι άλλοτε ελεγειακός. Σε πρώτο επίπεδο ο αναγνώστης διολισθαίνει σε μια συνθήκη λαϊκής σκηνογραφίας (ιδεολογικό χνάρι των επιγόνων της γενιάς του '30: Χατζιδάκις, Τσαρούχης, Κουν), ωστόσο το ποιητικό υποκείμενο αναζητά τη συνοχή του κόσμου σ' έναν κρυπτικό λυρισμό, σε μια αισθησιακή επιτυμβιογραφία, σε μια αντεστραμμένη πολιτική ηθική. Ο ποιητής μπορεί να σαγηνεύεται από τη σκοτεινή λάμψη της σπαταλημένης σάρκας στη μεθόριο των αστικών κέντρων, το βλέμμα του όμως εκφραστικά γαληνεύει μόνον όταν ο ίλιγγος του σαρκικού ρεαλισμού υποχωρεί ή μεταμορφώνεται σε κάτι απόμακρο ή μύχιο, σε κάτι αντιφατικά ιερό.

3. Κορμάκ Μακ Κάρθυ, Ο Δρόμος. Μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, Καστανιώτης 2007, σελ. 253

Ο Αμερικανοϊρλανδός συγγραφέας (Βραβείο Πούλιτζερ 2007) στήνει ένα μεταεσχατολογικό αφηγηματικό σύμπαν, όπου ένας πατέρας κι ένας γιος περιπλανώνται σε μια κατεστραμμένη χώρα με τελικό προορισμό τη θάλασσα. Σε μια ατμόσφαιρα μεταφυσικού ή πολιτικού θρίλερ ο Μακκάρθυ, εναλλάσσοντας άκρως λιτά και δραστικά αφηγηματικά και διαλογικά μέρη, μας αιχμαλωτίζει σε απνευστί ανάγνωση. Στο μυθιστόρημα αυτό, που έρχεται από την αρχαιολογία του μέλλοντός μας, αισθήματα, ιδέες και λέξεις τελειώνουν όπως το νερό, το φως, ο αέρας.

 

4. Χάγκεν Φλάισερ, Οι πόλεμοι της μνήμης. Ο Β' Παγκόσμιος πόλεμος στη Δημόσια Ιστορία. Νεφέλη, σελ. 626

Το «σύνδρομο» Ρεμπούση και Ορθοκωστά (μυθιστόρημα του Βαλτινού) αποδεικνύει ότι ο απόηχος της νεότερης ιστορίας μας καθορίζει ακόμη εν θερμώ το δημόσιο βίο. Μάλλον έπρεπε να εμπλακεί ένας Αυστριακός στην καθ' ημάς ιστορία (διδάσκει Ιστορία στο Καποδιστριακό) για να μιλήσει νηφάλια και αδέσμευτα για την Κατοχή, τον Εμφύλιο αλλά και γενικότερα για τους ιδεολογικούς εμφύλιους και τα χαρακαμώματα της μνήμης είκοσι χρόνια μετά την Πτώση του Τείχους (κάτι ανάλογο συνέβη και με τον Αγγλοεβραίο Μαρκ Μαζάουερ και την «πολυπολιτισμική» Θεσσαλονίκη). Ένα βιβλίο χρηστικό για να μάθουμε χωρίς δογματικές ή αναθεωρητικές συσκοτίσεις ότι ιστορικός δεν είναι ένας απλός διαχειριστής του κοινής μνήμης, αλλά κάποιος που αναστατώνει το παρελθόν και, κυρίως, αναμετράται με τις αδράνειες του καιρού του.