ΕΜΕΙΝΕ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ως ένας από τους πιο διάσημους επιστήμονες του πλανήτη. Χαρακτηρίστηκε ως ο επόμενος Αϊνστάιν, κυριαρχώντας πλήρως με τις κοσμολογικές του ιδέες στον τομέα της θεωρητικής φυσικής. Αναζήτησε απαντήσεις σε θεμελιώδη ερωτήματα για την αποκωδικοποίηση του σύμπαντος, ενώ η ζωή του αποτέλεσε αντικείμενο βιβλίων, ταινιών και τηλεοπτικών εκπομπών.
Γοήτευσε και ενέπνευσε εκατομμύρια ανθρώπους, ακόμη και εκείνους που ποτέ δεν είχαν ενδιαφερθεί για την επιστήμη. Όταν πέθανε, το 2018, το Αβαείο έθαψε τις στάχτες του κοντά στον τάφο του Νεύτωνα. Μιλάμε για τον Στίβεν Χόκινγκ, ένα απ’ τα πιο λαμπρά μυαλά της παγκόσμιας ακαδημαϊκής κοινότητας. Μια ιδιοφυΐα που είχε το χάρισμα να κάνει προσιτά και εύληπτα τα πιο περίπλοκα μυστήρια των νόμων της Φυσικής.
Στην πολυσέλιδη νέα βιογραφία προβάλλεται ο άνθρωπος πίσω από τον μύθο του ιδιοφυούς επιστήμονα που πρωταγωνίστησε στον χώρο του, ξετυλίγοντας τα βαθύτερα μυστήρια του σύμπαντος.
Ποιος ήταν, όμως, ο πραγματικός Στίβεν Χόκινγκ; Ποια είναι τα ανθρώπινα στοιχεία που συνοδεύουν αθόρυβα τον μύθο του; Σε αυτά τα ερωτήματα έρχεται να απαντήσει μια ανατρεπτική και ιδιότυπη βιογραφία με τον τίτλο «Ο πραγματικός Χόκινγκ: Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (εκδόσεις Μεταίχμιο, μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), γραμμένη από τον καθηγητή στο Ινστιτούτο Δημοσιογραφίας «Arthur L. Carter» του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, Τσαρλς Σάιφ.
Ο γνωστός δημοσιογράφος, ο οποίος ειδικεύεται σε επιστημονικά θέματα, αποκαλύπτει την προσωπικότητα και το έργο του Χόκινγκ, εστιάζοντας με κριτικό τρόπο σε ποικίλες όψεις του βίου του. Εξερευνά τον Χόκινγκ ως φυσικό, ως σελέμπριτι, ως σόουμαν, ως σύζυγο και πατέρα. Ουσιαστικά, εξερευνά τις αθέατες όψεις ενός ανθρώπου που κατάφερε να γίνει η πιο γνωστή φυσιογνωμία στον κόσμο της επιστήμης από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 μέχρι τον θάνατό του το 2018.
Μετά την κυκλοφορία του βιβλίου του «Χρονικό του Χρόνου», που εκδόθηκε το 1988, μεταφράστηκε σε 40 γλώσσες και πούλησε περισσότερα από δέκα εκατομμύρια αντίτυπα, απέκτησε τα χαρακτηριστικά ενός προφήτη. Μιλώντας ως ένας γκουρού, δεν δίσταζε να εξηγεί ακόμη και ζητήματα που δεν άπτονταν της αρμοδιότητάς του, ενώ, εκτός του ότι άφησε μια τεράστια επιστημονική κληρονομιά, έγραψε ιστορία και με τα σύντομα αποφθέγματά του.
Μερικές από τις πιο γνωστές ρήσεις του Χόκινγκ, που τον ανήγαγαν σε ροκ σταρ της επιστήμης, ήταν: «Η ζωή θα ήταν τραγική αν δεν ήταν αστεία», «Ο μεγαλύτερος εχθρός της γνώσης δεν είναι η άγνοια αλλά η ψευδαίσθηση της γνώσης».
Οι ομιλίες του γέμιζαν ολόκληρα αμφιθέατρα, οι απόψεις του απασχολούσαν τα πρωτοσέλιδα του Τύπου, όλοι προσπαθούσαν να φωτογραφηθούν μαζί του, ενώ όλες οι διαλέξεις του ήταν περιζήτητες. Ο ίδιος, καθηλωμένος στο αναπηρικό του αμαξίδιο εξαιτίας της ανίατης νευρολογικής νόσου με την ονομασία Λου Γκέρινγκ, μιλούσε για πολλά χρόνια με συνθετική φωνή.
Στην πολυσέλιδη νέα βιογραφία προβάλλεται ο άνθρωπος πίσω από τον μύθο του ιδιοφυούς επιστήμονα που πρωταγωνίστησε στον χώρο του, ξετυλίγοντας τα βαθύτερα μυστήρια του σύμπαντος.
Να θυμίσουμε εν τάχει ότι ο Στίβεν Γουίλιαμ Χόκινγκ γεννήθηκε στην Οξφόρδη στις 8 Ιανουαρίου 1942. Ήταν το μεγαλύτερο από τα τρία παιδιά του ιατρικού ερευνητή Φρανκ Χόκινγκ και της Έιλιν Γουόκερ που εργαζόταν ως γραμματέας σε ερευνητικό ινστιτούτο. Και οι δυο γονείς του ήταν απόφοιτοι του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.
Το 1966, και ενώ είχε διαγνωστεί με αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση, μια εκφυλιστική ασθένεια –το γεγονός ότι κατάφερε να ζήσει τόσο πολύ εξέπληττε τον κόσμο–, έλαβε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ – η διατριβή του είχε τίτλο «Ιδιότητες των διαστελλομένων συμπάντων». Γενικότερα, ο Βρετανός επιστήμονας ήταν γνωστός για το έργο του πάνω στις μαύρες τρύπες και τη σχετικότητα και είχε συγγράψει πολλά επιστημονικά βιβλία, μεταξύ των οποίων το γνωστό «Χρονικό του Χρόνου».
Στη συγκεκριμένη βιογραφία ο Τσαρλς Σάιφ χρησιμοποιεί το τέχνασμα της αντίστροφης χρονολογικής σειράς, ξεκινώντας από το τέλος και καταλήγοντας στα παιδικά χρόνια του διάσημου επιστήμονα.
Όπως σημειώνει: «Αν αντιστρέψετε τη ροή του χρόνου, αυτό που αναδύεται είναι ένας άνθρωπος ιδιότροπος, αλαζονικός, άκαρδος, όμως και ζεστός, πνευματώδης και ευφυής. Περίπλοκος. Συναρπαστικός. Μοναδικός». Δημιουργεί ένα ιστορικό ντοκουμέντο το οποίο απέχει κατά πολύ από μια αγιογραφία, έχοντας αντλήσει υλικό από συζητήσεις και ενσωματώνοντας νέες συνεντεύξεις με πρόσωπα του στενού κύκλου του, φοιτητές, συνεργάτες ή και πνευματικούς αντιπάλους του.
Ήταν τελικά ένας επιστήμονας που γνώριζε καλά το παιχνίδι της δημοσιότητας; Μήπως υπερεκτιμήθηκε η ιδιοφυΐα του Χόκινγκ; Ο Σάιφ επιμένει στην περιγραφή των προσωπικών του αποτυχιών και αφήνει ευθέως να εννοηθεί ότι ήξερε καλά πώς να εκμεταλλεύεται τα εργαλεία αυτοπροβολής.
Η αλήθεια είναι ότι οι ανακαλύψεις του Χόκινγκ θα ενέπνεαν τη νέα γενιά, ενώ οι εμβληματικές φωτογραφίες από τις περιπέτειές του με το αμαξίδιο στις ερημιές της Ανταρκτικής ή αιωρούμενος σε μια πτήση zero-g θα γίνονταν ανάρπαστες από τις εφημερίδες και τα sites σε όλο τον κόσμο.
Επίσης, είναι χαρακτηριστική η μαρτυρία του Ρέι Λαφλάμ, ενός από τους πρώην φοιτητές και φροντιστές του Χόκινγκ, που με αφορμή μια φωτογραφία από τη γνωστή πτήση μηδενικής βαρύτητας του εποστήμονα που έχει στον τοίχο του, αναφέρει: «Έχω καρκίνο του πνεύμονα, και η πρόγνωση για τον καρκίνο του πνεύμονα δεν είναι ιδιαίτερα καλή. Χάρη στη σύγχρονη ιατρική, όμως, αυτήν τη στιγμή είμαι ζωντανός. Γι’ αυτό έχω τη φωτογραφία εκεί. Όποτε απελπίζομαι, την κοιτάζω και σκέφτομαι ότι, αν αυτός ο κερατάς άντεξε πενήντα χρόνια, μπορώ κι εγώ ν’ αντέξω τουλάχιστον είκοσι πέντε».
Ο Τσαρλς Σάιφ φιλοτεχνεί ένα διαφορετικό πορτρέτο σ’ αυτήν τη συναρπαστική βιογραφία στην οποία ξεδιπλώνονται μοναδικές στιγμές αυτής της θρυλικής προσωπικότητας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το βιβλίο αυτό απευθύνεται ξεκάθαρα στο ευρύ αναγνωστικό κοινό, εξού και αν θέλετε να αναζητήσετε πληροφορίες για τα επιστημονικά του επιτεύγματα, τις εργασίες ή τις μελέτες του καλό θα είναι να ψάξετε σε άλλες πηγές.
Ακολουθώντας, λοιπόν, αυτή την ασυνήθιστη δομή αφήγησης, δίνει νέο περιεχόμενο, χωρίς να εξιδανικεύει, φέρνοντας ταυτόχρονα στο προσκήνιο τις άγνωστες σελίδες της προσωπικής του ζωής. Από τη μια παρακολουθούμε τον εμβληματικό φυσικό να απολαμβάνει τη φήμη του ως ινδάλματος της επιστήμης και από την άλλη να είναι σχεδόν αποξενωμένος απ’ τα παιδιά του. Επιπλέον, μαθαίνουμε για τους δύο δύσκολους γάμους του, οι οποίοι είχαν άδοξο τέλος, για τις έρευνες της αστυνομίας με αφορμή τους ισχυρισμούς για κακοποίηση, τις τακτικές επισκέψεις του στα νοσοκομεία, ακόμη και για μικρολεπτομέρειες όπως η αφίσα της Μέριλιν Μονρόε που είχε κρεμασμένη στο γραφείο του στο Κέιμπριτζ.
Στο σημείο αυτό παραθέτει και τη μαρτυρία του σκηνοθέτη Έρολ Μόρις, ο οποίος συζητούσε με τον Χόκινγκ στη διάρκεια των γυρισμάτων του «Χρονικού του Χρόνου» και κάποια στιγμή αναφέρθηκε το θέμα της αλησμόνητης σταρ του Χόλιγουντ. «"Κατάλαβα γιατί έχεις όλες αυτές τις φωτογραφίες της Μέριλιν Μονρόε στον τοίχο σου. Κι εκείνη, όπως κι εσένα, την εκτιμούσαν περισσότερο για το κορμί παρά για το μυαλό της". Τότε μου έριξε ένα πραγματικά τρελό βλέμμα, σαν να έλεγε: "Τι διάολο είναι αυτά που λες, κύριε Μόρις;". Τελικά ακούγεται ένα κλικ και μου λέει: "Ναι"».
Στις πολυάριθμες μη κολακευτικές αφηγήσεις που υπάρχουν στη βιογραφία και συμβάλλουν στην αποδόμησή του περιλαμβάνονται και προσωπικά ζητήματα, όπως ότι ήταν τόσο ανταγωνιστικός που δεν άφηνε τα παιδιά του να τον νικήσουν στο σκάκι ή το ότι επέλεγε να συχνάζει σε στριπτιτζάδικα και σεξ κλαμπ. Η βρετανική «Daily Mail» είχε φτάσει στο σημείο να ζητήσει ακόμη και σχόλιο από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ στο οποίο εργαζόταν ο Χόκινγκ για το θέμα αυτό.
Όσον αφορά τη σεξουαλική του ζωή, ο συγγραφέας θυμίζει ότι η πρώην σύζυγός του, Τζέιν, περιέγραφε στα απομνημονεύματά της τις σεξουαλικές επαφές τους με τραυματικούς όρους, σημειώνοντας ότι η σεξουαλική πράξη ήταν «κενή και τρομακτική», μια πηγή άγχους και αποστροφής.
Το βέβαιο είναι ότι ο Τσαρλς Σάιφ υφαίνει επιδέξια μια πλούσια αφήγηση και παραδίδει μαθήματα για το πώς να γράφει κανείς δίκαια αλλά και κριτικά για μια ιδιοφυΐα και τη φήμη που την ακολουθούσε. Είναι μια ειλικρινής εξιστόρηση της πολυτάραχης ζωής μιας εμβληματικής προσωπικότητας του επιστημονικού κόσμου.
Οι θαυμαστές του Χόκινγκ ίσως απογοητευτούν. Αλλά δεν μπορούμε να μην αναγνωρίσουμε ότι ο συγγραφέας παραμένει ένας ψύχραιμος κριτής της καριέρας του Χόκινγκ, αναδεικνύοντας την πολύ πιο ενδιαφέρουσα πραγματικότητα πίσω απ’ αυτόν αλλά και ποιοι παράγοντες συντέλεσαν ώστε να εξελιχθεί σε ένα σύμβολο της επιστήμης του εικοστού αιώνα.
Ο Στίβεν Χόκινγκ έφυγε από τη ζωή τον Μάρτιο του 2018. Η οικογένειά του ζήτησε από έξι πρόσωπα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ να μεταφέρουν το φέρετρό του. Ως επιμύθιο της ανάγνωσης αυτής της βιογραφίας, θα λέγαμε ότι ο άνθρωπος που αναζητούσε απαντήσεις για τα μυστήρια του σύμπαντος ζούσε τελικά καθημερινά στον δικό του αινιγματικό κόσμο.
Ας θυμηθούμε, λοιπόν, ένα από τα αγαπημένα του ρητά που απογείωσαν τη δημοφιλία του: «Πρώτον, να θυμάσαι να κοιτάζεις ψηλά στα αστέρια και όχι κάτω, στα πόδια σου. Δεύτερον, ποτέ μη σταματάς να εργάζεσαι. Η εργασία σου δίνει νόημα και σκοπό στη ζωή σου, χωρίς αυτή η ζωή σου είναι άδεια. Τρίτον, αν είσαι αρκετά τυχερός και βρεις την αγάπη, θυμήσου ότι είναι εκεί και μην την πετάξεις μακριά».
