Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης γράφει έναν οδηγό για τη Μεγάλη Εβδομάδα

Σταύρος Ζουμπουλάκης Facebook Twitter
Παιδί ιερέως, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης γράφει με τη συγκίνηση του βιώματος και η αλήθεια αυτή διαπερνάει το αφήγημά του. Φωτ.: Πάρις Ταβιτιάν/LIFO
0

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ σε όλους, πιστεύοντες και μη, θρησκευόμενους και μη, εκκλησιαζόμενους και μη, γιατί, πάνω απ’ όλα, είναι ένα βιβλίο ποιητικό και τρυφερό. «Μια μικρή ανθοδέσμη με ανθύλλια, fioretti» γράφει ο ίδιος ο συγγραφέας στον πρόλογο, παραπέμποντας έτσι και στα δύο πρωτότυπα έργα του Γιώργου Ρόρρη που κοσμούν το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο του βιβλίου: «Μπουκέτο βιολέτες σε ποτήρι» και «Ανθισμένη βιολέτα», αντίστοιχα.

Παιδί ιερέως, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης γράφει με τη συγκίνηση του βιώματος και η αλήθεια αυτή διαπερνάει το αφήγημά του. «Η Μεγάλη Βδομάδα είναι η φωνή του πατέρα μου. Και η εκκλησία του Αγίου Γερασίμου, στη γειτονιά μου, στα Κουπόνια (Άνω Ιλίσια, σήμερα). Ο τρόπος που έψελνε, η φωνάρα του, χωρίς φορητά μικρόφωνα, το “Σήμερον κρεμάται επί ξύλου” τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ ήταν μοναδικός» γράφει. Αλλά το βίωμα και η συγκίνηση δεν εμποδίζουν τον Ζουμπουλάκη να είναι τολμηρός, καίριος και πρωτότυπος. Έτσι, το κείμενό του αυτό έχει όλα τα στοιχεία που βρίσκουμε στα προηγούμενα δοκίμιά του και που, τουλάχιστον εμένα, πετυχαίνουν να με κινητοποιούν.

Για τους περισσότερους, ακόμη και γι’ αυτούς που δεν πηγαίνουν καθόλου στην εκκλησία, η σημαντικότερη στιγμή της Μεγάλης Εβδομάδας είναι τα εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής. Ο Ζουμπουλάκης παρατηρεί ότι, ενώ αποτελούν τον επίσημο θρήνο της Εκκλησίας για τον θάνατο του Χριστού, δεν αποπνέουν τίποτα το καταθλιπτικό.


Ο τολμηρός και πολιτικός Ζουμπουλάκης φαίνεται, για παράδειγμα, στο κεφάλαιο «Μεγάλη Πέμπτη Εσπέρας (Όρθρος Μεγάλης Παρασκευής), Η ενθρόνιση του Μεσσία». Αυτή η σημαντική μέρα, που συνδέεται και με τη μνήμη του πατέρα του, είναι ταυτόχρονα και μέρα μίσους.

«Δεν αντέχω πια να ακούω τα αντιιουδαϊκά τροπάριά της. Δεν αντέχω τόσο μίσος, μέσα στην εκκλησία, τη μέρα  της σταυρικής θυσίας» γράφει. Και θεωρεί επείγον να βγουν τα τροπάρια αυτά από τις ακολουθίες. «Μόνο μια πεθαμένη πίστη δεν μπορεί να αλλάξει ένα τροπάριο».

Ο Ζουμπουλάκης μας λέει ότι το αντιιουδαϊκό μίσος διατρέχει όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα, αλλά κορυφώνεται το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης. Κι αυτό είναι παράδοξο, καθώς την ίδια μέρα συμβαίνουν σημαντικότερα πράγματα, όπως η προσευχή στη Γεσθημανή και οι τελευταίοι λόγοι του Χριστού πάνω στον Σταυρό.

«Ευτυχώς που οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν τα ελληνικά των ύμνων» γράφει. «Εγώ, όμως, που τα καταλαβαίνω, κλείνω τα αυτιά μου, προσπαθώ να θυμάμαι και να σκέφτομαι άλλα πράγματα, για να κατανικήσω τον πειρασμό να φύγω από την εκκλησία» λέει για το πλήθος των αντιιουδαϊκών τροπαρίων που ζητούν εκδίκηση.

ΑΝΘΟΔΕΣΜΗ
ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ: Σταύρος Ζουμπουλάκης, Ανθοδέσμη για τη Μεγάλη Εβδομάδα, Εκδόσεις Άρτος Ζωής, Σελ.: 150

Τα κεφάλαια του βιβλίου ακολουθούν τη σειρά των ημερών της Μεγάλης Εβδομάδας, «της υψηλότερης μορφής άνοιξης», όπως γράφει ο Γιώργος Σεφέρης κάπου στις Δοκιμές του, όπου παραπέμπει ο Ζουμπουλάκης. Δεν είναι τυχαία η αναφορά στον Σεφέρη.

Στην ανθοδέσμη του Ζουμπουλάκη δεν υπάρχουν μόνο τα κείμενα των υμνογράφων, των προφητών, των ευαγγελιστών και των αποστόλων. Υπάρχουν και τα κείμενα των λογοτεχνών.

Βρίσκουμε, ας πούμε, τον Σεφέρη στο κεφάλαιο για «Το Άσμα Ασμάτων», αυτό το ερωτικό τραγούδι για την περιπέτεια της ψυχής και του σώματος, που περιλαμβάνεται στον εβραϊκό αλλά και στον χριστιανικό κανόνα της Βίβλου. Βρίσκουμε, επίσης, τον Μπορίς Πάστερνακ και το μυθιστόρημά του Δόκτωρ Ζιβάγκο.

Στο κεφάλαιο «Μεγάλη Τρίτη εσπέρας, η ακρότητα της μετάνοιας», με θέμα την πόρνη που άλειψε με μύρο τον Χριστό, ο Ζουμπουλάκης χρησιμοποιεί το τελευταίο κεφάλαιο του μυθιστορήματος του Πάστερνακ, που περιλαμβάνει το τετράδιο με τα ποιήματα του ήρωα, του Γιούρι Ζιβάγκο, για να τονίσει το νόημα της ημέρας. Παραθέτει ένα από τα δύο ποιήματα που είναι αφιερωμένο στη Μαγδαληνή, τη γυναίκα που για πολλούς ταυτίζεται με την πόρνη: «Τη νύχτα ο δαίμονάς μου έρχεται να μου θυμίσει / Πως πρέπει να πληρώσω τα παλιά μου χρέη / Επιστρέφουν και μου πληγώνουν την καρδιά/ Όλες οι αναμνήσεις της ασέλγειας».


Στην ανθοδέσμη έχει όμως θέση και η δημώδης λογοτεχνία, συγκεκριμένα το «Μοιρολόι της Παναγίας», από τα πιο διαδεδομένα δημώδη άσματα σε όλον τον ελληνικό κόσμο, στο οποίο ο Ζουμπουλάκης αφιερώνει ένα κεφάλαιο.

Πολλοί από εμάς μπορεί να γνωρίζουμε τους πρώτους στίχους του: «Σήμερο μαύρος ουρανός, σήμερο μαύρη μέρα / Σήμερον όλοι θλίβουνται και τα βουνά λυπούνται». Το βίωμα είναι πολύ σημαντικό στο κεφάλαιο αυτό, καθώς ο Ζουμπουλάκης κρατάει ζωντανή τη διήγηση της αδελφής του. Μια Μεγάλη Παρασκευή, «γύρω στο 1970, στην ενορία του Αγίου Γερασίμου, την ενορία μας, μια γυναίκα από κάποιο ελληνικό χωριό, που είχε έρθει στην Αθήνα για να κάνει Πάσχα με τα παιδιά της, τραγούδησε το “Μοιρολόι της Παναγίας”. Δεν μας ήταν άγνωστο, το ξέραμε από τη μάνα μας».

Θρήνος ανθρώπινος και γήινος, που όμως το επέτρεψε η Εκκλησία να μπει στη λειτουργία. «Η Παναγία είναι εδώ κάθε μάνα που κλαίει τον θάνατο του γιου της. Δεν είναι η Θεοτόκος» σχολιάζει ο Ζουμπουλάκης. Αλλά «έχει βαρύνουσα θεολογική σημασία ότι οι γυναίκες, οι μανάδες όλων των αιώνων, θέλησαν να αφήσουν την Παναγία να πει τη δική τους ιστορία, να εκφράσει τον δικό τους πόνο». 

Για τους περισσότερους, ακόμη και γι’ αυτούς που δεν πηγαίνουν καθόλου στην εκκλησία, η σημαντικότερη στιγμή της Μεγάλης Εβδομάδας είναι τα εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής. Ο Ζουμπουλάκης παρατηρεί ότι, ενώ αποτελούν τον επίσημο θρήνο της Εκκλησίας για τον θάνατο του Χριστού, δεν αποπνέουν τίποτα το καταθλιπτικό. «Όχι επειδή έξω φυσάει το αεράκι της άνοιξης αλλά γιατί μέσα σε αυτά πνέει ήδη η αύρα της Αναστάσεως» γράφει.

Ο συγγραφέας χαρακτηρίζει τα εγκώμια «εκκλησιαστικά χαϊκού». Μας λέει, βέβαια, ότι πολλά απ’ αυτά είναι άτεχνα, πρόχειρα, φτιαγμένα σχεδόν μηχανικά. Αλλά μας αρέσουν και μας συγκινούν για τη μουσική τους και για τη συνθήκη μέσα στην οποία ψάλλονται. «Σκοτίστηκε ποτέ κανείς αν οι στίχοι ενός τραγουδιού που τον ξεσηκώνει είναι άτεχνοι;» αναρωτιέται ο συγγραφέας.

«Μεγάλο Σάββατο τη νύχτα» επιγράφεται το κεφάλαιο που μας φέρνει αντιμέτωπους με την αλήθεια και τα παραδομένα στερεότυπα. Από τη μια η Ανάσταση του Χριστού που ιστορείται από τα Ευαγγέλια χωρίς θρίαμβο, χωρίς μεγαλείο και αθόρυβα. Και από την άλλη το «Χριστός Ανέστη», ο θούριος της Ανάστασης, που ακολουθείται από σαματά, κωδωνοκρουσίες, πυροτεχνήματα, βαρελότα.  

Η ανθοδέσμη του Σταύρου Ζουμπουλάκη είναι ταυτόχρονα και μελέτη ζωής. Η πίστη στην Ανάσταση μπορεί να έχει υποχωρήσει, μας λέει ο συγγραφέας στα δύο στοχαστικά παραρτήματα που κλείνουν το βιβλίο. Αλλά «ας μη συγχέουμε την επίγνωση της θνητότητας, μοναδικό γνώρισμα του ανθρώπου και πηγή της δημιουργικότητάς του, με την κάθε είδους θανατοφιλία».

ΑΛΛΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Το βιβλίο αυτό ήταν έτοιμο μέσα του, εξομολογείται ο Ζουμπουλάκης. Εκείνο που τον απασχόλησε περισσότερο ήταν για ποιους το γράφει. Την απάντηση του την έδωσε η ίδια η διαδικασία της συγγραφής: για όλους, τους εντός και τους εκτός, τους κοντινούς και τους μακρινούς.

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ


 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

To νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΕΠΕΞ Η (απόλυτα) μυθιστορηματική ζωή του Μίλο Μανάρα

Βιβλίο / Η (απόλυτα) μυθιστορηματική ζωή του Μίλο Μανάρα

Βγαλμένη από άλλη εποχή, η «Αυτοπροσωπογραφία» του Μίλο Μανάρα που μόλις κυκλοφόρησε φέρνει στο φως την Ιταλία του Παζολίνι και του Φελίνι, τους σπουδαίους κομίστες της εποχής και μια ζωή γεμάτη τέχνη και περιπέτεια.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Άνχελ δε λα Κάγιε: «Ζούμε στην εποχή του νεολιμπεραλισμού, αλλά θα τον αλλάξουμε»

Βιβλίο / Άνχελ δε λα Κάγιε: «Ζούμε στην εποχή του νεολιμπεραλισμού, αλλά θα τον αλλάξουμε»

Το καταιγιστικό graphic novel «Χρώματα Πολέμου» του Ισπανού Άνχελ δε λα Κάγιε μόλις εκδόθηκε στα ελληνικά και ο δημιουργός του ήρθε στην Αθήνα για να το παρουσιάσει.
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΒΑΣΙΛΑΚΟΥ
ΔΕΥΤΕΡΑ 20/06 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Αριστερά, δεξιά: Παλιές λέξεις, νέο νόημα

Βιβλία και Συγγραφείς / Αριστερά, δεξιά: Παλιές λέξεις, νέο νόημα

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητά με τον πολιτικό επιστήμονα και συγγραφέα Γιάννη Μπαλαμπανίδη για το βιβλίο του «Οι ιδέες της προόδου και της συντήρησης - Δοκίμιο για την πολιτική σε ρευστούς καιρούς».
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
«Απρόσμενη αγάπη»: Ένα από τα κορυφαία μυθιστορήματα του Ισραηλινού Άαρον Άπελφελντ

Το πίσω ράφι / «Απρόσμενη αγάπη»: Ένα από τα κορυφαία μυθιστορήματα του Ισραηλινού Άαρον Άπελφελντ

Ένα μυθιστόρημα αποτελούμενο από σύντομα κεφάλαια, γραμμένο χωρίς περιττά στολίδια, με κύριους άξονες τη συγγραφική δημιουργία, την απώλεια της εβραϊκής ταυτότητας και τη βαρβαρότητα του ολοκληρωτισμού.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
ΚΥΡΙΑΚΗ 19/06 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-H αναζήτησης της ευτυχίας μέσω των ναρκωτικών την εποχή της Βαϊμάρης

Ηχητικά Άρθρα / H αναζήτησης της ευτυχίας μέσω των ναρκωτικών την εποχή της Βαϊμάρης

Η γκλάμορους ντέκα της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και το Βερολίνο της δεκαετίας του '20, ζωγραφίζονται με τα πιο ζωηρά, εξπρεσιονιστικά χρώματα στο βιβλίο του Norman Ohler «Υπερδιέγερση, Τα ναρκωτικά στο Τρίτο Ράιχ»
THE LIFO TEAM
Ειδήσεις από τη Μαριούπολη

Βιβλίο / «Με καταγωγή από τη Μαριούπολη»: Η συγγραφέας Νατάσα Βοντίν αναζητά τη μητέρα της

Η Γερμανίδα συγγραφέας Νατάσα Βοντίν, ουκρανικής καταγωγής, δημιουργεί ένα συναρπαστικό χρονικό για μια γυναίκα που χάθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σαν ένα σκουπίδι της Ιστορίας.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ίαν Κόλινς: «Ο Τζον Κράξτον ξεπερνούσε τα ανθρώπινα μεγέθη και ζούσε χωρίς κανόνες»

Βιβλίο / Ίαν Κόλινς: «Ο Τζον Κράξτον ξεπερνούσε τα ανθρώπινα μεγέθη και ζούσε χωρίς κανόνες»

Ο Ίαν Κόλινς, συγγραφέας, στενός φίλος και βιογράφος του σπουδαίου ζωγράφου, μιλά στη LiFO για τον Κράξτον και το τεράστιο ειδύλλιο που εκείνος βίωνε με τη ζωή, καθώς επίσης και για την απέραντη αγάπη του για την Ελλάδα.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ
ΤΡΙΤΗ 14/06- ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Δεν θέλησα μόνο να περιγράψω, αλλά να εκτεθώ»

Βιβλία και Συγγραφείς / Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Δεν θέλησα μόνο να περιγράψω, αλλά να εκτεθώ»

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με τον Θεόδωρο Γρηγοριάδη για την τελευταία συλλογή διηγημάτων του «Η νοσταλγία της απώλειας», ένα πανόραμα της σύγχρονης ζωής (ομολογημένης και ανομολόγητης) μέσα από το βίωμα του συγγραφέα.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
ΚΟΥΝΤΕΡΑ

Βιβλίο / Ο Μίλαν Κούντερα και η Κεντρική Ευρώπη

Η αγωνία του Μίλαν Κούντερα για τη λογοτεχνία και τη σύνδεσή της με την Ευρώπη, η διαρκής μάχη του εναντίον του απολυταρχισμού και η ανάγκη του για ελευθερία διαφαίνονται στο βιβλίο «Ο ακρωτηριασμός της Δύσης» που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις της Εστίας.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Οι ναυαγοί του Αυγούστου

Προδημοσίευση / «Οι ναυαγοί του Αυγούστου»: Προδημοσίευση από το νέο βιβλίο της Ευτυχίας Γιαννάκη

Το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα της Ευτυχίας Γιαννάκη που κυκλοφορεί στις 14/6 από τις εκδόσεις Ίκαρος φέρνει στο φως τη δολοφονία του συγγραφέα Κώστα Ταχτσή που είχε συγκλονίσει την κοινή γνώμη.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
1923, Εχθρική Πατρίδα

Graphic novel / 1923, Εχθρική Πατρίδα

Η κατάσταση στο λιμάνι του Πειραιά αμέσως μετά την καταστροφή της Σμύρνης, το 1923, οι συγκλονιστικές ιστορίες των προσφύγων και οι ανυπόφορες συνθήκες στις οποίες έπρεπε να ζήσουν, αντιμετωπίζοντας εχθρότητα και πολιτική αστάθεια, γίνονται για τον Θανάση Πέτρου το πλαίσιο για το νέο συγκλονιστικό graphic novel του.
M. HULOT

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ