LIVE!

O Απόστολος Δοξιάδης μιλά (ατρόμητα) στη LIFO για τους μύθους της «γενιάς του Πολυτεχνείου»

O Απόστολος Δοξιάδης μιλά (ατρόμητα) στη LIFO για τους μύθους της «γενιάς του Πολυτεχνείου» Facebook Twitter
Το «Ερασιτέχνης Επαναστάτης» είναι, πάνω απ' όλα, ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης. Ουσιαστικά, προσπαθώ με τα εργαλεία της γραφής να καταλάβω τι ακριβώς συνέβη εκείνα τα χρόνια, χρησιμοποιώντας την πολιτική ως κεντρομόλο δύναμη για τη διαμόρφωση του βιβλίου. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LIFO
0

Ο Απόστολος Δοξιάδης γεννήθηκε το 1953 στο Μπρισμπέιν της Αυστραλίας. Σε ηλικία μόλις 15 ετών τον δέχτηκαν στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης. Στη συνέχεια σπούδασε Εφαρμοσμένα Μαθηματικά στην École Pratique des Hautes Études στο Παρίσι, κατασκευάζοντας μαθηματικά μοντέλα για το νευρικό σύστημα.

Διακεκριμένος συγγραφέας τεσσάρων μυθιστορημάτων, έχει λάβει πολυάριθμες τιμητικές διακρίσεις και βραβεύσεις, ενώ έχει ασχοληθεί με τη συγγραφή σεναρίων και τη σκηνοθεσία ταινιών.


Πρόσφατα ολοκλήρωσε το τελευταίο του βιβλίο, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ίκαρος με τον τίτλο Ερασιτέχνης Επαναστάτης - Προσωπική Μυθιστορία. Ο ίδιος το χαρακτηρίζει «μυθιστόρημα ενηλικίωσης». Πρόκειται για μια εσωτερική διαδρομή σε βασικούς σταθμούς αναμνήσεων, στην οποία ιχνηλατεί έναν σημαντικό κύκλο ζωής ως μια ιστορία εσωτερικής αναζήτησης.


Συναντηθήκαμε ένα βροχερό μεσημέρι σε ένα ήσυχο καφέ στην Πλάκα. Μπροστά μου έχω έναν αναγνωρισμένο συγγραφέα που δεν διστάζει να γκρεμίσει στερεότυπα, να ενοχλήσει ή και να απομυθοποιήσει. Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας μας διακρίνω μια πολυσύνθετη και ευφυέστατη προσωπικότητα. Είναι ευδιάθετος, προσηνής και με ιδιαίτερη αίσθηση του χιούμορ. Επηρεασμένος από τον μαθηματικό τρόπο σκέψης, χρησιμοποιεί την επαγωγική μέθοδο ανάλυσης και διατυπώνει ιδέες και προβληματισμούς, απόψεις και αντιλήψεις πέρα από το επιτηδευμένο πλαίσιο της πολιτικής ορθότητας. 

Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά ανοιχτά για την περίοδο της δικτατορίας, τη γενιά του Πολυτεχνείου, την κομματοκρατία, την υπόθεση των οκτώ Τούρκων, τα προβλήματα της παιδείας, αλλά και για τον πατέρα του Κωνσταντίνο Δοξιάδη.

 Η «γενιά του Πολυτεχνείου» είναι μια κατασκευή, ένας μύθος που δημιουργήθηκε απ' αυτούς που τους βόλευε να τον εκμεταλλευτούν πολιτικά. Κατά τα άλλα, σχεδόν οι μισοί Έλληνες, μετά τη δικτατορία, αυτοαναγορεύθηκαν αντιστασιακοί. Αστειευόμασταν τότε μεταξύ μας: «Μα, καλά, τρία εκατομμύρια άνθρωποι πώς χώρεσαν στο Πολυτεχνείο;».


— Το βιβλίο σας τιτλοφορείται «Ερασιτέχνης Επαναστάτης». Γιατί;

Ο τίτλος είναι ένα μικρό παιχνίδι με τις λέξεις, πιο κατανοητό σε όσους έχουν περάσει από την αριστερά, όπως κι εγώ στα χρόνια της δικτατορίας. Διαβάζαμε τότε τους κλασικούς του κομμουνισμού, Ένγκελς, Μαρξ ή Λένιν. Ο τελευταίος, στο πιο διάσημο κείμενό του, το «Τι πρέπει να κάνουμε;», εκθέτει τις ιδέες του για το πώς χτίζεται ένα κομμουνιστικό κόμμα ώστε να μπορεί να καταλάβει την εξουσία. Εκεί, λοιπόν, αναφέρει ότι σημαντική προϋπόθεση είναι να αποτελείται από «επαγγελματίες επαναστάτες».


— Γιατί γράψατε το βιβλίο τώρα, θα πει κάποιος;

Όσοι με ρωτούν νομίζουν ότι θα τους απαντήσω «επειδή αυτή την περίοδο κυβερνά η αριστερά». Δεν είναι όμως αυτός ο λόγος, εξού και δεν υπάρχει καμία αναφορά στο βιβλίο στη σημερινή εποχή. Ίσως να το έγραψα τώρα γιατί μεγάλωσα αρκετά, ώστε να κοιτάξω πιο νηφάλια τα παλιά.

Το βιβλίο ξεκινά με τη γέννησή μου και ολοκληρώνεται με το τέλος της δικτατορίας, και είναι κατά βάση αυτοβιογραφικό. Του έδωσα τον υπότιτλο «προσωπική μυθιστορία», διότι ένας σοβαρός άνθρωπος οφείλει να γνωρίζει ότι είναι εντελώς αδύνατο να αναπλάσεις το παρελθόν σου απόλυτα σωστά και αντικειμενικά. Εγώ χρησιμοποίησα τα εργαλεία του μυθιστοριογράφου, όχι για να εφεύρω ή για να αλλοιώσω το παρελθόν αλλά για να το αναστήσω. Από κει και πέρα, όσο μπορώ κοιτάζω τα παλιά, προσπαθώντας να μην αδικώ κανέναν.

Πάντως, αν και στο επίκεντρο του βιβλίου είναι η πολιτική, δεν χρησιμοποιώ τον όρο «πολιτική αυτοβιογραφία». Πέραν του ότι μου φαίνεται αστείος, μιλώντας για έναν νέο άνθρωπο, δημιουργεί σε κάποιους καλοθελητές την εντύπωση ότι έχω σκοπό να μπω στην πολιτική. Δεν έχω, το διαψεύδω κατηγορηματικά.

Το Ερασιτέχνης Επαναστάτης είναι, πάνω απ' όλα, ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης. Ουσιαστικά, προσπαθώ με τα εργαλεία της γραφής να καταλάβω τι ακριβώς συνέβη εκείνα τα χρόνια, χρησιμοποιώντας την πολιτική ως κεντρομόλο δύναμη για τη διαμόρφωση του βιβλίου. Εύχομαι κάποιοι άνθρωποι να αντιληφθούν λίγο καλύτερα εκείνη την εποχή, της δικτατορίας. Δεν είναι μυστικό, άλλωστε, ότι σήμερα είναι μυθοποιημένη.


— Γιατί είναι μυθοποιημένο το Πολυτεχνείο κατά τη γνώμη σας;

Το Πολυτεχνείο στο βιβλίο το απομυθοποιώ, χωρίς διόλου να το ευτελίζω. Το φέρνω απλώς στα ανθρώπινα μέτρα που είχε. Έχει σημασία να καταλάβουμε, άλλωστε, ότι η μυθοποίηση της αντίστασης στη χούντα συντελέστηκε μεταδικτατορικά. Όσο για τον όρο «γενιά του Πολυτεχνείου», που επίσης ήρθε εκ των υστέρων, αρχικά ήταν μελοδραματικός, μετά απλώς περιγραφικός και, τέλος, ειρωνικός. Και τα τρία είναι άστοχα. Δεν υπήρξε τέτοια «γενιά».

Ελάχιστοι άνθρωποι έδρασαν ενεργά κατά της χούντας. Σε μια ομιλία στην Οξφόρδη, μαζί με τον Σταύρο Τσακυράκη, τους είχαμε υπολογίσει σε 1.000, δηλαδή έναν στους 10.000 Έλληνες. Στατιστικά, το ίδιο ποσοστό ανθρώπων μπορεί να πάθει ένα σοβαρό ατύχημα χρησιμοποιώντας την τουαλέτα.

Μεγάλο ποσοστό αυτών των χιλίων ήταν νέοι, αλλά πώς ορίζουμε ως «γενιά» κάποιες εκατοντάδες ανθρώπων; Και, βέβαια, δεν ήταν μόνο νέοι. Κάποιοι που βασανίστηκαν και υπέφεραν περισσότερο, όπως ο Μουστακλής, ο Μήνης ή ο Παναγούλης, ήταν μεγαλύτεροι.

Η «γενιά του Πολυτεχνείου» είναι μια κατασκευή, ένας μύθος που δημιουργήθηκε απ' αυτούς που τους βόλευε να τον εκμεταλλευτούν πολιτικά. Κατά τα άλλα, σχεδόν οι μισοί Έλληνες, μετά τη δικτατορία, αυτοαναγορεύθηκαν αντιστασιακοί. Αστειευόμασταν τότε μεταξύ μας: «Μα, καλά, τρία εκατομμύρια άνθρωποι πώς χώρεσαν στο Πολυτεχνείο;».

Φυσικά, δεν εννοώ σε καμία περίπτωση ότι το Πολυτεχνείο ήταν μύθος με την έννοια ότι δεν υπήρχαν νεκροί, όπως λένε κάποιοι. Φυσικά υπήρχαν, δεκάδες νεκροί, όχι στον χώρο του Πολυτεχνείου αλλά ως συνέπεια της καταστολής της εξέγερσης.

Ο μύθος όμως σήμερα είναι πιο ισχυρός από την πραγματικότητα. Με είχε εντυπωσιάσει στην αρχή της κρίσης που είχα ακούσει το σύνθημα που έλεγε «1, 2, 3, η χούντα δεν τελείωσε το 1973». Ήθελα να παρέμβω λέγοντας «πολύ σωστά, η χούντα τελείωσε το 1974». Το 1973, μετά το Πολυτεχνείο, ήρθε η χούντα του Ιωαννίδη, σκληρότερη από την προηγούμενη.

Ίσως κάποιους θα τους σοκάρουν κάποια πράγματα που θα δουν στο βιβλίο για το Πολυτεχνείο, αλλά όχι όσους έζησαν εκείνα τα χρόνια, έχουν καλή μνήμη και δεν διαστρεβλώνουν το παρελθόν με τις τωρινές τους πεποιθήσεις.


— Δεν γίνεται, δηλαδή, καμία αναφορά, έστω υπαινιγμός, στο βιβλίο για τη σημερινή κυβέρνηση;

Όχι. Θεωρώ ότι είναι ιστορική αδικία, απέναντι στο παρελθόν, όταν μιλάς για μια άλλη εποχή, να την ανάγεις στο σήμερα.

O Απόστολος Δοξιάδης μιλά (ατρόμητα) στη LIFO για τους μύθους της «γενιάς του Πολυτεχνείου» Facebook Twitter
Ελάχιστοι άνθρωποι έδρασαν ενεργά κατά της χούντας. Σε μια ομιλία στην Οξφόρδη, μαζί με τον Σταύρο Τσακυράκη, τους είχαμε υπολογίσει σε 1.000, δηλαδή έναν στους 10.000 Έλληνες. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LIFO


— Εσείς βρήκατε απαντήσεις για το τι σας συνέβη τότε, γράφοντας το βιβλίο;

Ανήκω στους ανθρώπους που πιστεύουν πάρα πολύ στην επιστημονική γνώση και στην επιστημονική αλήθεια. Όμως η ιστορία μιας αφήγησης δεν μπορεί να αναχθεί σε επιστημονική αλήθεια. Στα ανθρώπινα, η ίδια η αφήγηση είναι το ανώτατο εργαλείο κατανόησης, αφηγείσαι για να καταλάβεις.

Το βιβλίο μου δεν είναι επιστημονική έρευνα. Απαντήσεις περιέχει, αλλά είναι σύνθετες. Απλές απαντήσεις δεν έχω. Πάντως, για να καταλάβει ο αναγνώστης τις δικές μου απαντήσεις, πρέπει να καταλάβει αφηγηματικά πώς βίωναν τότε οι άνθρωποι όσα συνέβαιναν. Αλλά δεν γενικεύω. Ως συγγραφέας, στο βιβλίο μιλώ με βάση τον εαυτό μου, τη δική μου ιστορία, άρα και τη δική μου αλήθεια. Μακάρι να βρουν κι άλλοι κάτι ενδιαφέρον σε αυτήν.


— Σήμερα τι είναι επαναστατικό;

Ένας πολιτικός επιστήμονας μπορεί να ορίσει με συγκεκριμένα κριτήρια το τι είναι επανάσταση σε μια κοινωνία. Από κει και πέρα, δεν με ενδιαφέρουν οι περισσότερες σύγχρονες χρήσεις της λέξης, που είναι κατά βάση προπαγανδιστικές.


— Σε ένα κείμενό του που σχολιάστηκε αρκετά ο φιλόσοφος Κώστας Αξελός είχε πει ότι «οι Νεοέλληνες συλλογίζονται μεν, αλλά δεν σκέπτονται». Πιστεύετε ότι παράγεται σκέψη στη χώρα μας;

Συνήθως, σε παρόμοιες δηλώσεις, υπονοείται ότι λαμπρή εξαίρεση από τη γενίκευση αποτελεί το πρόσωπο που την κάνει. Θέλω να πω, και ο Αξελός Έλληνας δεν ήταν;

Γενικότερα, πάντως, τους αφορισμούς περί κοινών εθνολογικών χαρακτηριστικών τούς βλέπω με καχυποψία. Δυστυχώς, έζησα όλη τη χρονιά μέχρι το δημοψήφισμα του Brexit στην Αγγλία. Αυτό με έκανε να απορρίψω όλες τις γενικεύσεις που πίστευα ως τότε για τους Άγγλους, ψύχραιμοι, νηφάλιοι, ορθολογιστές κ.λπ. Είδα έναν λαό στη δίνη της λαϊκίστικης τρέλας, τελείως αντίστοιχης με την ελληνική, με τις ίδιες εξάρσεις, τα ίδια πάθη, τις οξύνσεις ή τον παραλογισμό.


— Ύστερα από οκτώ χρόνια οικονομικής κρίσης πιστεύετε ότι είμαστε ακόμη όμηροι της κομματοκρατίας;

Στις σύγχρονες δημοκρατίες η ύπαρξη των κομμάτων είναι αναγκαία, όπως και των επαγγελματιών πολιτικών. Το μεγάλο πρόβλημα στην Ελλάδα είναι η διείσδυση των κομματικών μηχανισμών στο κράτος, και όχι μόνο. Όλα εξαρτώνται από το κόμμα.

Είμαστε μια χώρα όπου η κομματοκρατία διαχέεται σε όλη την κοινωνία. Όπως συμβαίνει με τα πανεπιστήμια, τα οποία εξαρτώνται πλήρως από τις κομματικές νεολαίες, τους κομματικούς συνδικαλιστές, τους πρυτάνεις που εκλέγονται με κομματικές συναλλαγές. Θεωρώ ότι σήμερα αυτό έχει γίνει χειρότερο παρά ποτέ.

Πάντα υπήρχε στην Ελλάδα ως τάση, αλλά η μεγάλη επιδείνωση έγινε το 1981 με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Τότε πήρε το πάνω χέρι το νέο πολιτικό υπόδειγμα, με βάση τη λεγόμενη «αλλαγή», που κυρίως σήμαινε «Φύγετε εσείς, να έρθουμε εμείς». Για πρώτη φορά μπήκε με τόση ένταση, τόση μανία θα έλεγα, το κυβερνών κόμμα στον κρατικό μηχανισμό.

Φυσικό είναι, κατόπιν, στον βαθμό που ο ΣΥΡΙΖΑ είναι συνέχεια του ΠΑΣΟΚ, ως προς την κομματική βάση, η κομματοκρατία να συνεχίζεται απτόητη. Και, βέβαια, προσαυξήμενη από τη μόνιμη πληγή της ελληνικής πολιτικής, τους ανεξέλεγκτους διορισμούς των ημετέρων στο Δημόσιο. Στην πλάτη των κορόιδων πάντα, δηλαδή των υπολοίπων, του ιδιωτικού τομέα.


— Γιατί αποφασίσατε να εμπλακείτε στην υπόθεση με τους οκτώ Τούρκους;

Ξεκίνησα όταν άκουσα δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών που έλεγαν ότι οι οκτώ Τούρκοι ικέτες έπρεπε να εκδοθούν, να παραδοθούν στον Ερντογάν. Θεώρησα ότι αυτό ήταν μια ανεπίτρεπτη παρέμβαση, μια ασέβεια στους δημοκρατικούς θεσμούς. Σύμφωνα με τη διάκριση των εξουσιών, τέτοιες αποφάσεις τις παίρνει μόνο η Δικαιοσύνη.

Ο Ερντογάν έγινε έξαλλος επειδή αυτοί οι άνθρωποι διάλεξαν για προστασία τους την Ελλάδα. Αυτό τον έθιξε, αλλά είναι δικό του πρόβλημα. Εμείς έπρεπε να προστατεύσουμε τη δημοκρατία μας. Ίσως, λοιπόν, και επειδή μία από τις αδελφές μου βασανίστηκε άγρια κατά τη διάρκεια της δικτατορίας πήρα την υπόθεση των οκτώ σαν δική μου. Αποφάσισα να κάνω ό,τι περνά από το χέρι μου για τη σωτηρία τους, ενεργοποιώντας την κοινή γνώμη.

Σε αυτό ίσως να λειτούργησα ως ένας σπινθήρας, αλλά το σημαντικό είναι ότι πήρε μέρος η Κοινωνία των Πολιτών, ώστε το θέμα να αποκτήσει τις σωστές του διαστάσεις. Το αποτέλεσμα μας δικαίωσε πλήρως. Οι θεσμοί λειτούργησαν, οι μεγάλες μάχες στα δικαστήρια κερδήθηκαν και είχαμε θρίαμβο του κράτους δικαίου.

Και κάτι προσωπικό να σας πω εδώ: με παραξενεύει τρομερά το γεγονός ότι γράφτηκε από κάποιους πως όσα έκανα για τους οκτώ ήταν γιατί σκοπεύω να μπω στην πολιτική! Με στενοχωρεί που υπάρχουν άνθρωποι ανίκανοι να αντιληφθούν τι σημαίνει κάποιος να πράττει ανιδιοτελώς. Γιατί πρέπει σώνει και καλά να κρύβεται στο παρασκήνιο μια προσωπική επιδίωξη; Δεν ξέρω, ίσως αυτοί που λένε τέτοια κρίνουν εξ ιδίων τα αλλότρια...

Μία από τις πικρότατες αλήθειες για τη χούντα είναι ότι ήταν σε πάρα πολλούς αποδεκτή, έως και αρεστή. Ένας από τους λόγους είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις, εκτός αν ήσουν αριστερός, επαγγελματίας πολιτικός ή ανήκες σε κάποιες ακόμα κατηγορίες πολιτών, η δικτατορία, αν δεν την πείραζες, δεν σε πείραζε. Αυτός ήταν ο λόγος που έκανε την πλειονότητα των Ελλήνων να μην ανακατεύεται, εκτός λαμπρών εξαιρέσεων γενναίων ανθρώπων, φυσικά.


— Τι σημαίνει για ένα αγόρι 14 ετών να έρχεται αντιμέτωπο με το δικτατορικό καθεστώς;

Αρχικά, νιώθεις ότι έρχεσαι σε επαφή με το άγνωστο. Δεν σας κρύβω ότι όταν ξεκίνησε η δικτατορία εγώ ένιωσα την αίσθηση της περιπέτειας. Είπα: «Επιτέλους, γίνεται κάτι διαφορετικό». Φταίει και το γεγονός ότι εκείνα τα χρόνια είχα διάφορα προσωπικά θέματα, μπορεί να γύρευα διεξόδους. Μου πήρε αρκετό καιρό να καταλάβω τι είχε συμβεί και όταν το συνειδητοποίησα είδα ότι ήταν κάτι βαθύτατα αποπνικτικό.

Βέβαια, μία από τις πικρότατες αλήθειες για τη χούντα, που πρέπει να την παραδεχτούμε ευθέως, αλλιώς δεν προχωράμε ως κοινωνία, είναι ότι ήταν σε πάρα πολλούς αποδεκτή, έως και αρεστή. Ένας από τους λόγους είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις, εκτός αν ήσουν αριστερός, επαγγελματίας πολιτικός ή ανήκες σε κάποιες ακόμα κατηγορίες πολιτών, η δικτατορία, αν δεν την πείραζες, δεν σε πείραζε. Δεν ήταν σαν την Κατοχή θέλω να πω, που υπέφεραν όλοι. Αυτός ήταν ο λόγος που έκανε την πλειονότητα των Ελλήνων να μην ανακατεύεται, εκτός λαμπρών εξαιρέσεων γενναίων ανθρώπων, φυσικά.

Προφανώς και δεν επαινώ τη χούντα. Τη μίσησα και την πολέμησα άλλωστε. Αλλά, δυστυχώς, την ανέχθηκαν πολλοί, πάρα πολλοί, επειδή δεν τους ενοχλούσε.


— Έχετε πει ότι τα social media είναι «η εκχώρηση της φαντασίας μας στους άλλους». Θα ήθελα να μου το σχολιάσετε.

Τα social media είναι ένα μέσο επέκτασης της αντίληψής μας. Με αυτό το περί φαντασίας εννοώ ότι κάποτε γίνονται και ένα μέσο διείσδυσης των άλλων στην αντίληψή μας. Εξού και χρησιμοποιούνται ως μέσο επιρροής. Αυτό δεν γίνεται πάντα για κακό.

Για παράδειγμα, στην υπόθεση των οκτώ Τούρκων τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδραμάτισαν έναν πολύ καθοριστικό ρόλο. Κατά τα άλλα, δεν ανήκω σε αυτούς που λένε ότι η προηγούμενη γενιά είναι πάντα καλύτερη από την επόμενη. Και έχοντας αυτό υπ' όψιν, δεν κάνω αφορισμούς, του τύπου ότι τα social media καταστρέφουν το μυαλό των νέων κ.λπ. Εμείς μάθαμε αλλιώς και κρίνουμε αλλιώς. Για να μετρήσεις το πώς επιδρούν στους νέους πρέπει να είσαι νέος, να έχεις μεγαλώσει με αυτό το μέσο.

O Απόστολος Δοξιάδης μιλά (ατρόμητα) στη LIFO για τους μύθους της «γενιάς του Πολυτεχνείου» Facebook Twitter
Το μεγάλο πρόβλημα στην Ελλάδα είναι η διείσδυση των κομματικών μηχανισμών στο κράτος, και όχι μόνο. Όλα εξαρτώνται από το κόμμα. Είμαστε μια χώρα όπου η κομματοκρατία διαχέεται σε όλη την κοινωνία. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LIFO


— Συμφωνείτε με την άποψη ότι οι νέοι βγαίνουν αγράμματοι από το σχολείο, όπως έχει δηλώσει ο Χρήστος Γιανναράς;

Δεν ισχύει μόνο για την Ελλάδα αυτή η διαπίστωση αλλά και για πολλές άλλες χώρες, ανάμεσά τους η Μεγάλη Βρετανία και οι ΗΠΑ, όπου πολλοί νέοι δεν μπορούν να συντάξουν μια σωστή ανάπτυξη ιδεών. Αναμφίβολα, σήμερα τα παιδιά στην Ελλάδα διδάσκονται κυρίως με παπαγαλία. Κι εμείς την είχαμε, αλλά, για παράδειγμα, στα μαθηματικά μαθαίναμε τις αποδείξεις του Ευκλείδη και αυτός ήταν ένας τρόπος για να οργανώσουμε τις σκέψεις μας. Σήμερα τα μαθηματικά διδάσκονται με φόρμουλες.

Πάντως, παρόλο που το «αγράμματοι» του Γιανναρά ίσως είναι μια υπερβολή, ισχύει σε κάποιον βαθμό. Σωστά έχει γράψει ο Στάθης Καλύβας: «Ένα εκπαιδευτικό σύστημα δεν κρίνεται από τις εξαιρέσεις αλλά από τον μέσο όρο». Και αυτός είναι σίγουρα απογοητευτικός σήμερα.


— Τι θυμάστε από τα παιδικά σας χρόνια; Έπεφτε βαριά η σκιά του πατέρα σας στη δική σας πορεία;

Ναι, χωρίς αμφιβολία. Δεν έπαψα ποτέ να τον αγαπώ, η μεταξύ μας σχέση δεν διαταράχθηκε ποτέ, τον σεβόμουν και τον εκτιμούσα. Αλλά σίγουρα η φήμη του με βάραινε υπερβολικά μεγαλώνοντας. Με μια έννοια, η αρχή της ζωής μου ορίστηκε από την προσπάθεια να ξεφύγω από αυτό το βάρος, να αυτοπροσδιοριστώ.


— Προς το τέλος της ζωής του ταλαιπωρήθηκε από μια πολύ σπάνια ασθένεια, για της οποίας την πρόοδο κρατούσε σημειώσεις. Τις έχετε φυλαγμένες; Πώς ήταν οι τελευταίες στιγμές;

Ήταν σίγουρα πολύ οδυνηρά χρόνια. Και για μένα ήταν το πιο δύσκολο κομμάτι του βιβλίου για το οποίο μιλάμε, καθότι περιλαμβάνει και τα χρόνια της αρρώστιας του πατέρα μου, από το φθινόπωρο του 1971, οπότε μάθαμε γι' αυτήν. Τις σημειώσεις που έχει κρατήσει για την αρρώστια του τις έχουμε, αλλά πρόκειται για κάτι πολύ ιδιωτικό. Είναι πολύ οδυνηρό για μένα να τις διαβάζω, διότι δεν είναι κλινικές περιγραφές, περιέχουν πολύ συναίσθημα.


— Τι θεωρείτε σημαντικό στη ζωή;

Αν εννοείτε ως προσωπική αρετή, το σωκρατικό γνώθι σ' αυτόν.

Info

Το βιβλίο του Απόστολου Δοξιάδη «Ερασιτέχνης Επαναστάτης - Προσωπική Μυθιστορία» θα κυκλοφορήσει τον Νοέμβριο από τις εκδόσεις Ίκαρος. 

Βιβλίο
0

LIVE!

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

50 χρόνια μετά: Νέες προσεγγίσεις στη δικτατορία των συνταγματαρχών

Αρχαιολογία & Ιστορία / 50 χρόνια μετά: Νέες προσεγγίσεις στη δικτατορία των συνταγματαρχών

Σήμερα, παραμονή της συμπλήρωσης μισού αιώνα από το ξέσπασμα του πραξικοπήματος, ένα ενδιαφέρον συνέδριο των ΑΣΚΙ ξεκινά για να φωτίσει άγνωστες πτυχές των ζοφερών εκείνων χρόνων
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΕΠΕΞ Δέκα βιβλία που δεν θα βρεις εύκολα σε άλλες λίστες

Βιβλίο / Δέκα βιβλία που δεν θα βρεις εύκολα σε άλλες λίστες

Μια επιλογή τίτλων που καλύπτει από την Κατοχή και τους δωσίλογους, μέχρι τη συναίνεση, το «1984», ένα «αρχέγονο queer», τα Τέμπη, τη hyperpop, έναν αυτοκράτορα-φιλόσοφο και τους συνειρμούς ενός Αθηναίου «ευπατρίδη».
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
90’ με τη συντακτική ομάδα της «βλάβης»

Βιβλίο / Αυτή η παρέα φτιάχνει τη «βλάβη», το πιο φρέσκο έντυπο για το βιβλίο

Είναι millennials, πιστεύουν ακόμα στην αξία του τυπωμένου χαρτιού, δεν δέχονται διαφημίσεις, ξέρουν πολύ καλά το βιβλίο, δεν αναρτούν τίποτα στο internet γιατί θέλουν να σε δουν να ξεφυλλίζεις το περιοδικό τους. Και πολύ καλά κάνουν γιατί η «βλάβη» τους είναι ένας νέος τρόπος να μιλάς για το βιβλίο και για τον πολιτισμό.
M. HULOT
«Εκτελούσαμε αποφάσεις, ακόμα κι όταν διαφωνούσαμε»

Το πίσω ράφι / «Εκτελούσαμε αποφάσεις, ακόμα κι όταν διαφωνούσαμε»

Η Μαρία Μπέικου αφηγείται με τρόπο λιτό τη ζωή της στο «Αφού με ρωτάτε, θα θυμηθώ», τη συμμετοχή της στην Αντίσταση, τον Εμφύλιο, τα χρόνια της στην ΕΣΣΔ και τη σχέση της με μεγάλους Ρώσους καλλιτέχνες.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Ζιζέλ Πελικό: «Έχω ξαναβρεί τη χαρά της ζωής»

Βιβλίο / Ζιζέλ Πελικό: «Οι βιαστές μου να σκύψουν το κεφάλι• όχι εγώ»

Πέρα από κάθε προσδοκία και παρά τη φρίκη που κρύβουν οι σελίδες της, η αυτοβιογραφία της Πελικό, «Ύμνος στη ζωή», είναι ένα απαράμιλλο παράδειγμα γενναιότητας κι ένα μήνυμα αισιοδοξίας, δικαιώνοντας απόλυτα τον τίτλο του. Κυκλοφόρησε μόλις και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΑΝΝΑΚΗ
Γιατί διαβάζουμε (και αγαπάμε) ακόμα τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη»

Βιβλίο / Γιατί διαβάζουμε (και αγαπάμε) ακόμα τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη»

Η ταινία της Έμεραλντ Φένελ μας θύμισε την αξεπέραστη αξία του κλασικού έργου της Έμιλι Μπροντέ και τους άπειρους λόγους για τους οποίους παραμένει ανάμεσα στα αγαπημένα αναγνωστών και κριτικών.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Ευάρεστος Πιμπλής: «Το να σε λέει “τέρας” ένας Πρόεδρος είναι τρομακτικό»

Lifo Videos / Ευάρεστος Πιμπλής: «Το να σε λέει “τέρας” ένας Πρόεδρος είναι τρομακτικό»

Ο νεαρός συγγραφέας που έκανε αίσθηση με το πρώτο του μυθιστόρημα «Πέρα από τη συναίνεση» (εκδ. Πόλις) μιλά για την queer κουλτούρα στα χρόνια του Tραμπ και για το πώς συμφιλιώνεται κανείς με τον ομοερωτικό σεξουαλικό του προσανατολισμό σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
«Εξομολόγηση και μαθητεία»

Long Stories / «Εξομολόγηση και μαθητεία»

Ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος υπήρξε στενός φίλος του Μένη Κουμανταρέα από το 1978 μέχρι το 2014, που ο σημαντικός Έλληνας συγγραφέας δολοφονήθηκε. Σε αυτό το διάστημα αντάλλαξαν επιστολές, «ένα δούναι και λαβείν ανάμεσα σε δυο ψυχές, ένα γραμμένο από την ίδια τη ζωή επιστολογραφικό μυθιστόρημα», που ετοιμάστηκαν για να κυκλοφορήσουν, η έκδοσή τους όμως έχει «παγώσει». Δημοσιεύουμε τον πρόλογο που ο Β. Ραπτόπουλος ετοίμασε για αυτόν τον τόμο, υπό μορφή μιας τελευταίας άτυπης επιστολής, όπως λέει ο ίδιος.
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ
Τι κοινό έχουν ο Μπάρακ Ομπάμα και η Ντούα Λίπα;

The Review / Ας μιλήσουμε για το βιβλίο που ενθουσίασε τη Ντούα Λίπα και τον Μπάρακ Ομπάμα

Διάβασαν και προώθησαν και οι δυο το μυθιστόρημα «Σάρκα» του Ουγγροβρετανού Ντέιβιντ Σόλοϊ, που κέρδισε το βραβείο Booker του 2025 και θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός. H Βένα Γεωργακοπούλου συζητά γι’ αυτό με τον σκηνοθέτη Λευτέρη Χαρίτο, πρόεδρο της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου.
ΒΕΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
Γιάννης Παλαβός

Οι Αθηναίοι / Γιάννης Παλαβός: «Τα βιβλιοπωλεία είναι γεμάτα μέτρια ή κακά βιβλία»

Μεγάλωσε σ’ ένα γυναικείο περιβάλλον και βρήκε καταφύγιο στην παιδική βιβλιοθήκη του χωριού του. Δεν ένιωσε ποτέ πραγματικά Αθηναίος και τον ενοχλεί ο διάχυτος εγωισμός των social media. Aκόμη και σήμερα αρκετοί πιστεύουν πως το «Παλαβός» είναι ψευδώνυμο. Ο βραβευμένος συγγραφέας αφηγείται τη ζωή του στη LiFO.
M. HULOT
Έχουν, αλήθεια, νόημα οι επανεκδόσεις βιβλίων;

Βιβλίο / Έχουν νόημα οι επανεκδόσεις;

Η εκ νέου κυκλοφορία ξένων τίτλων φέρνει στο προσκήνιο κλασικά έργα, αλλά θέτει και το εξής ερώτημα: χρειαζόμαστε επετειακές εκδόσεις βιβλίων όπως η «Λίγη Ζωή» της Γιαναγκιχάρα, που μοιάζει να αφορά την εποχή που γράφτηκε;
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Το πίσω ράφι/ Άρια Σαϊονμάα: «Μια νέα γυναίκα αποκαλύπτεται»

Το πίσω ράφι / «Μίκη, ήσουν και είσαι ο πιο σημαντικός μέντορας»

Το αυτοβιογραφικό αφήγημα της Άρια Σαγιονμάα «Μια νέα γυναίκα αποκαλύπτεται» σφραγίζει η πληθωρική προσωπικότητα του Θεοδωράκη, καθώς ανασυστήνεται η πολιτικοποιημένη ατμόσφαιρα των ’70s.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ