«γύρω γύρω θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου

«Γύρω Γύρω Θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου Facebook Twitter
Το βιβλίο του Γιάννη Κωσταρή «γύρω γύρω θάλασσα» είναι ένα βιβλίο εξαιρετικής αισθητικής, σχεδιασμένο από τον Γιάννη Καρλόπουλο.  
0

«Κάθε μέρα είμαστε ανοικτά, αλλά δεν έχει κόσμο· ένας μόνο έρχεται το πρωί για καφέ και τέσσερις-πέντε το απόγευμα. στο βίκι μένουμε εβδομήντα εννιά άνθρωποι, τους ξέρω όλους, τους μετρώ κάθε βράδυ που πέφτω να κοιμηθώ· πιο μεγάλος είναι ο παναγιώτης, ενενήντα τεσσάρων. στα καμπιά μένουν πενήντα τέσσερις, και αυτούς τους μετρώ κάθε βράδυ. το καφενείο το ανοίξαμε με τον άντρα μου το εξήντα επτά που παντρευτήκαμε· σπίτι ήταν πριν, το πήρα προίκα. πόσο χρονών με κάμνετε; δεν με πειράζει όσο και να πείτε. είμαι εβδομήντα δύο και η μάνα μου ογδόντα εφτά, παντρεύτηκε δεκατεσσάρων και μ’ έκαμε στα δεκαπέντε. η νύφη μου έχει το καφενείο, αλλά κάμνει ό,τι της λέω». 

Το βιβλίο του Γιάννη Κωσταρή «γύρω γύρω θάλασσα» είναι ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου· μια προσωπική τοπογραφία από φωτογραφίες, αποσπάσματα ημερολογίου, αφηγήσεις και μικρές ιστορίες που αναζητώντας το παρόν σκοντάφτουν συνεχώς στο παρελθόν. Είναι ένα βιβλίο εξαιρετικής αισθητικής, σχεδιασμένο από τον Γιάννη Καρλόπουλο.  

«Στο νησί το αστικό παρελθόν και το παρόν δεν επιτρέπουν μεγάλες παρεκτροπές, ο καθωσπρεπισμός είναι η κανονικότητα», λέει ο συγγραφέας. «Από τη μια σε διευκολύνει να πορευτείς στα σίγουρα –πατάς εκεί όπου πατούν κι οι άλλοι–, από την άλλη σε εμποδίζει να δημιουργήσεις το δικό σου βλέμμα και να φτιάξεις τον δικό σου νέο κόσμο. Οι επιθυμίες και η μνήμη διαμορφώνουν το βλέμμα μας». Οι φωτογραφίες και τα κείμενα του βιβλίου, χαμηλόφωνα και αποσπασματικά, προσπαθούν να υπερβούν την ακέραια, αλλά σαθρή εικόνα της κανονικότητας και πότε ίσια, πότε λοξά χαιρετίζουν την ατακτοποίητη ομορφιά και ελευθερία που κρύβει ο τόπος. 

Προσπαθώ, μέσα από τις λεπτομέρειες, να καταλάβω τη γενική εικόνα, το νόημα, αλλά μου ξεφεύγουν πολλά πράγματα και κάπως τα κείμενα είναι αρκετά αφαιρετικά. Θέλω να είμαι όσο λιγότερο περιγραφικός γίνεται και ταυτόχρονα όσο περισσότερο αφηγηματικός γίνεται.

«Γύρω Γύρω Θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου Facebook Twitter
Γράφω με μικρά γράμματα, δεν χρησιμοποιώ κεφαλαία, ή τα χρησιμοποιώ σπάνια. Καταρχάς για αισθητικούς λόγους, μου φαίνεται πολύ πιο σωστό αισθητικά να είναι στην ίδια γραμμή.

«Είναι κυρίως ημερολόγιο», εξηγεί. «Στη Χίο επέστρεψα γύρω στο 2014, πηγαινοερχόμουν τα προηγούμενα χρόνια, και μόνιμα ζω εδώ από τότε. Είμαι κυρίως φωτογράφος αλλά και κάτι σαν παρατηρητής. Ταξίδευα και παλιότερα σε μεγαλύτερο πλαίσιο, στην Ευρώπη ή στην Ελλάδα, απλώς τώρα, έτσι το έφερε ο καιρός, και ζω στη Χίο. Οπότε το πεδίο είναι η Χίος.  

Μένω νότια, στο νοτιότερο σημείο του νησιού, οπότε ταξιδεύω στα χωριά. Συνεργαζόμουν με ένα site τοπικό και κάθε εβδομάδα έγραφα για ένα χωριό. Κάθε εβδομάδα πήγαινα σε ένα χωριό, καθόμουν για δυο-τρεις ώρες και έγραφα για ό,τι συναντούσα. Μπορεί το χωριό να ήταν έρημο, μπορεί να καθόμουν λίγο στο καφενείο και να μίλαγα με δυο ανθρώπους κι αυτό ήταν το βασικό υλικό. Το νησί έχει πενήντα χωριά, οπότε συγκεντρώθηκε κάποιο υλικό και για μένα πιο πολύ ήταν σαν να ξαναγνωρίζω τον τόπο γιατί σε κάποια σημεία δεν είχα πάει ποτέ. Αυτό το υλικό ήταν η πρώτη ύλη, συν ότι ζω εδώ και παρατηρώ τι βλέπω, πώς είναι και η καθημερινότητά μου. Αρκετά κείμενα αφορούν μέρη γύρω από το σπίτι μου, τριακόσια μέτρα από εκεί που ζω.  

«Γύρω Γύρω Θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου Facebook Twitter

Προσπαθώ μέσα από τις λεπτομέρειες να καταλάβω τη γενική εικόνα, το νόημα, αλλά μου ξεφεύγουν πολλά πράγματα και κάπως τα κείμενα είναι αρκετά αφαιρετικά. Θέλω να είμαι όσο λιγότερο περιγραφικός γίνεται και ταυτόχρονα όσο περισσότερο αφηγηματικός γίνεται. Τα κείμενα ήταν μικρά, αλλά τα μίκρυνα κι άλλο, ξαναγράφοντάς τα, αφού μαζεύτηκαν. Μάζεψα και όλο το άλλο ημερολογιακό υλικό που είχα αυτά τα δέκα χρόνια από τη Χίο και προσπάθησα να δω τι θα το κάνω, τι μπορεί να βγει από αυτό που να έχει κάποιο νόημα σε σχέση με τη ζωή μου εδώ και με τη ζωή των άλλων ανθρώπων. Γι' αυτό και έβαλα τον τίτλο "γύρω γύρω θάλασσα". Κάθε νησί έχει μια ιδιαιτερότητα, τριγύρω έχει θάλασσα. Αυτό είναι πάρα πολύ βασικό. Γράφω στην εισαγωγή ότι είναι ένας ορίζοντας ελευθερίας και μια δέσμευση ταυτόχρονα η θάλασσα.

Όταν ήμουν στο γυμνάσιο του χωριού και στο λύκειο της Καλαμωτής, επειδή είναι μικρό σχολείο, φέρνανε πάρα πολλούς πρωτοδιόριστους καθηγητές. Τα πρώτα χρόνια πρέπει να πας κάπου στην επαρχία και μετά στον τόπο σου για να διοριστείς. Οπότε έρχονταν αρκετές καθηγήτριες, κυρίως Αγγλικών, από τη Μακεδονία. Κάθονταν μια βδομάδα, φρίκαραν και φεύγαν. Το ότι δεν μπορούσες να πας σπίτι σου με αυτοκίνητο ή με λεωφορείο ήταν γι’ αυτές τρομακτικό. Για μένα ισχύει το αντίθετο. Το πρώτο μου ταξίδι εκτός Χίου έγινε όταν ήμουν κάπου στα δεκαέξι. Πήγα να συναντήσω τον αδελφό μου που ήταν φοιτητής στην Ξάνθη. Δεν είναι πάρα πολύ μακριά από τη θάλασσα, αλλά αυτή η απόσταση των 150 χιλιομέτρων μού φαινόταν απίστευτη, ότι για να φτάσεις στη θάλασσα πρέπει να πας και να πας.   

«Γύρω Γύρω Θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου Facebook Twitter
«Γύρω Γύρω Θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου Facebook Twitter

Το γύρω γύρω θάλασσα μοιάζει να σου περιορίζει τους ορίζοντες αλλά είναι και μια κατάσταση ελευθερίας, μια απεραντοσύνη. Φτάνεις σε ένα όριο και από κει και πέρα είναι η θάλασσα. Και ο κόσμος είναι δεδομένος. Αυτό είναι το νησί, εδώ πρέπει να παίξεις όποιο παιχνίδι έχεις στη ζωή σου, να τα καταφέρεις ή όχι. Να κάνεις ή να μην κάνεις.  

ΚΩΣΤΑΡΗΣ
Γιάννης Κωσταρής

Από τη μια είμαι εγώ ο αφηγητής σε αυτά που βλέπω και από την άλλη μιλούν κάποιοι από αυτούς που συνάντησα. Οι περισσότεροι είναι μια λοξή ματιά στην πραγματικότητα, κι αυτός ήταν και ο στόχος. Η Χίος έχει ένα αστικό παρελθόν πολύ περισσότερο από τα άλλα νησιά, γιατί είχε χρήματα από πολύ νωρίς, δεν είχε ανάγκη τον τουρισμό λόγω του εμπορίου και της ναυτιλίας. Οι περισσότεροι άνθρωποι είχαν χρήματα λόγω και της μαστίχας, οπότε διαμορφώθηκε μια κοινωνία με μια κανονικότητα και έναν καθωσπρεπισμό που δεν υπήρχε στις Κυκλάδες ή στη Μυτιλήνη. Στη Μυτιλήνη υπήρχε εργατική τάξη και εργοστάσια κ.λπ., οπότε υπάρχει μια κρούστα καθωσπρεπισμού στο νησί. Και με τις φωτογραφίες και με τους ανθρώπους που μιλούν προσπάθησα να βρω ρωγμές σε αυτό το πράγμα. Επομένως και εκείνοι που μιλούν –θέλω να πιστεύω κι εγώ– έχουν μια λοξή ματιά σε αυτή την πραγματικότητα.  

Αυτοί οι άνθρωποι θα μπορούσαν να είναι και αλλού. Ένα παλιότερο βιβλίο, οι "Μικρές ιστορίες πατριδογνωσίας", είναι το ίδιο πράγμα, με τόπο όλη την Ελλάδα. Παλιότερα δούλευα με ταξιδιωτικά περιοδικά, και πάλι το ίδιο πράγμα προσπαθούσα να βρω. Αυτοί οι άνθρωποι είναι εδώ, αλλά θα μπορούσαν και να μην είναι, γιατί αφορούν εμένα μάλλον.  

«Γύρω Γύρω Θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου Facebook Twitter

Παρατηρώντας την καθημερινότητα ή αυτά που συναντούσα σε κάθε χωριό, προσπάθησα να βρω μια ομορφιά λανθάνουσα, που είναι και δεν είναι, που φαίνεται και δεν φαίνεται, που υπάρχει και δεν υπάρχει, που το ξέρει και δεν το ξέρει. Που είναι καθαρή ή λίγο θολή. Και όλα αυτά χαμηλόφωνα. Τίποτα δεν φωνάζει. Δεν είναι ο τρελός του χωριού, ο παράξενος, είναι κάποιος που μπορεί να είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος, αλλά τα βλέπει και λίγο διαφορετικά τα πράγματα και μπορεί και να μην το γνωρίζει κιόλας. Είναι ουσιαστικά μια σούμα, δέκα χρόνια στο νησί. Οπότε όλο αυτό το υλικό που υπήρχε –και αυτό που είχε μπει στον ηλεκτρονικό Τύπο και το ημερολογιακό– το μάζεψα, ξανάγραψα όλα τα κείμενα από την αρχή στο πλαίσιο του βιβλίου και από αυτά κράτησα πάλι ένα 60% για να έχει μια ενιαία μορφή: αυτό το λιτό και χαμηλόφωνο.  

Γράφω με μικρά γράμματα, δεν χρησιμοποιώ κεφαλαία, ή χρησιμοποιώ σπάνια. Καταρχάς για αισθητικούς λόγους, μου φαίνεται πολύ πιο σωστό αισθητικά να είναι στην ίδια γραμμή. Γιατί να προεξέχει κάποιο γράμμα; Μετά, γιατί μας άρεσε περισσότερο γραφιστικά με τον Γιάννη τον Καρλόπουλο, η σελίδα είναι πολύ πιο όμορφη. Και γιατί θεώρησα ότι υπάρχει μια προφορικότητα σε όλα αυτά. Πες ότι το διάβαζε κάποιος στο ραδιόφωνο, εγώ που μιλάω χρησιμοποιώ τελείες ή κόμματα; Εσύ το καταλαβαίνεις το νόημα. Άρα, μου φαίνονται και περιττά. Καταλαβαίνω ότι δεν υπάρχει λόγος. Μετά βλέπω ότι από το πρώτο βιβλίο σχεδόν κανείς δεν είχε πρόβλημα, ούτε η διορθώτρια μου είπε κάτι. Αφού μου άρεσε έτσι, είπαμε να το κρατήσουμε».  

«Γύρω Γύρω Θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου Facebook Twitter

«Γύρω Γύρω Θάλασσα», ένας διαφορετικός άτλαντας της Χίου Facebook Twitter

«γύρω γύρω θάλασσα» / φωτογραφίες και σημειώσεις ημερολογίου από τη νήσο χίο / 2010-2020 / του γιάννη κωσταρή. βιβλία από τον φωτοαγωγό / 152 σελίδες, 15,5x23 εκ. / 18 ευρώ. / ISBN 978-618-80737-3-9. Κυκλοφορεί και στα αγγλικά.  

Το βιβλίο πωλείται στο Παντοπωλείο Κωσταρή στην Κώμη της Χίου, στο βιβλιοπωλείο Πάπυρος στην πόλη της Χίου, στα βιβλιοπωλεία φωταγωγός, λεμόνι και στο heteroklita athens* στο κέντρο της Αθήνας. Επίσης αποστέλλεται με τα ΕΛΤΑ σε όλη την Ελλάδα, [email protected]  

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ανί Ερνό

Βιβλίο / Ανί Ερνό: Ένα Νόμπελ Λογοτεχνίας που δικαιώνει τη Σουηδική Ακαδημία

Η Γαλλίδα συγγραφέας που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2022 γεφυρώνει, με τη μυθιστορηματοποίηση της μνήμης, τη μεγάλη λογοτεχνία, από τον Μαρσέλ Προυστ μέχρι τον σύγχρονό μας Εντουάρ Λουί.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
ΤΡΙΤΗ 04/10 - H απόλαυση των κειμένων που μας παρέδωσε η Κρητική Αναγέννηση

Βιβλία και Συγγραφείς / H απόλαυση των κειμένων που μας παρέδωσε η Κρητική Αναγέννηση

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητά με τον Στέφανο Κακλαμάνη, καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, για την κρητική λογοτεχνία στην εποχή της Αναγέννησης.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
ΕΥΠΩΛΗΤΑ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ

Βιβλίο / Διαβάζει λογοτεχνία και ποίηση η gen Z;

Άραγε μπορεί η γενιά Ζ, η οποία μεγάλωσε μπροστά σε μια οθόνη, ταυτίζεται με το διαδίκτυο, κάνει πολλά πράγματα συγχρόνως (multitasking) και που το καλύτερο δώρο που μπορείς να της κάνεις είναι ένα τελευταίας τεχνολογίας gadget, να αναγνωρίζει την ανεκτίμητη αξία του βιβλίου, να επενδύει στην ανάγνωση ως μορφή ψυχαγωγίας, να επιλέγει το βιβλίο ως πηγή γνώσης, πληροφοριών αλλά και ως έναν μοναδικό τρόπο χαλάρωσης;
ΑΝΝΑ ΚΟΚΟΡΗ
Meli Kiyak

Βιβλίο / Mely Kiyak: Από την άκρη του Κουρδιστάν στην ελευθερία

Η συγκλονιστική εξομολόγηση της κουρδικής καταγωγής συγγραφέως Μελί Κίγιακ για την πορεία της από το Κουρδιστάν έως την αυτοπραγμάτωση και την ελευθερία που την έκαναν να λέει ότι είναι υπέροχο «το να είσαι γυναίκα».
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Νυχτερινή επίσκεψη στη Γεννάδειο

Βιβλίο / Νυχτερινή επίσκεψη στη Γεννάδειο

Η LiFO μπήκε στα άδυτα της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, είδε τους σπάνιους θησαυρούς και κατέγραψε, με οδηγό τη διευθύντριά της, Μαρία Γεωργοπούλου, τους σημαντικότερους σταθμούς της ιστορίας της αλλά και το άνοιγμα που πραγματοποιεί σήμερα, με τις διαλέξεις και τις εκθέσεις, προς τον κόσμο.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
ΤΡΙΤΗ 27/09-Πόσο διαβάζεται σήμερα ο Νίκος Καζαντζάκης;

Βιβλία και Συγγραφείς / Πόσο διαβάζεται σήμερα ο Νίκος Καζαντζάκης;

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με την Έρη Σταυροπούλου, ομότιμη καθηγήτρια Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, για τον συγγραφέα του «Αλέξη Ζορμπά» και την αντοχή του έργου του, με αφορμή τον επανασχεδιασμό των βιβλίων του από τον Γιάννη Καρλόπουλο.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ο Χίτλερ ζει

Βιβλίο / Ο Χίτλερ ζει: Πέντε θεωρίες συνωμοσίας για τον αρχηγό του ναζισμού

Ο Βρετανός ιστορικός Ρίτσαρντ Έβανς, που τον γνωρίσαμε μέσα από την τριλογία του για το Γ’ Ράιχ, δείχνει γιατί στον εικοστό πρώτο αιώνα οι θεωρίες συνωμοσίας αποδεικνύονται ανθεκτικές και δημοφιλείς, γνωρίζοντας νέα διάδοση.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Ο γενναιόδωρα οργισμένος Τζορτζ Όργουελ

Βιβλίο / Ο γενναιόδωρα οργισμένος Τζορτζ Όργουελ

Η έκδοση με τα κριτικά κείμενα του Τζορτζ Όργουελ για τη λογοτεχνία και την πολιτική με τον τίτλο «Ό,τι μου κάνει κέφι» μας φέρνει ενώπιον ενός τρομερά οξυδερκούς και ενίοτε γενναιόδωρα οργισμένου στοχαστή.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Μπρους Κλαρκ: «Οι μικρογειτονιές της Αθήνας και οι μικροκοινωνίες τους είναι από τα γοητευτικότερα στοιχεία αυτής της πόλης»

Βιβλίο / Μπρους Κλαρκ: «Τα μικρά χωριά της Αθήνας είναι το γοητευτικότερο στοιχείο της»

Οι αέναες αλλαγές της Αθήνας, η βρετανική μοναρχία αλλά και ο πόλεμος στην Ουκρανία σε μια απολαυστική συζήτηση με έναν εκλεκτό δημοσιογράφο, συγγραφέα και διάπυρο φιλέλληνα με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου του βιβλίου «Athens, City of Wisdom» (εκδ. Head of Zeus) και τη βράβευσή του από την ελληνική πρεσβεία στο Λονδίνο.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ