ΤΟ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ ΚΑΘΕ πρωινού για τους περισσότερους ανθρώπους είναι πάνω κάτω το ίδιο. Μάτια κλειστά, το ένα χέρι απλώνεται και πιάνει το κινητό από το κομοδίνο και μετά ένα ατελείωτο καρουζέλ από Instagram, Messenger, Facebook, YouTube. Από την περίοδο της καραντίνας και μετά, για πολλούς σε αυτό το συνονθύλευμα εφαρμογών έχει προστεθεί το TikTok, και για τους πιο κουλ ανάμεσά μας έχουν προστεθεί ακόμη δύο εφαρμογές: το Goodreads και το Letterboxd.
Οι εφαρμογές αυτές δεν είναι καθόλου καινούργιες. Οι ιδρυτές του Letterboxd ξεκίνησαν την εφαρμογή το 2011, ως μια εναλλακτική πρόταση στη βάση δεδομένων για ταινίες του IMDB, δίνοντας έμφαση στο κομμάτι της κοινότητας.
Η ιστορία του Goodreads, το οποίο πλέον ανήκει στην Amazon, ξεκινά το 2006 από την ιδέα ενός ζευγαριού Αμερικανών να φτιάξουν μια εφαρμογή όπου θα γράφουν κριτικές για βιβλία και θα τις μοιράζονται μεταξύ φίλων. Το πιο δημοφιλές χαρακτηριστικό του Goodreads είναι το ετήσιο reading challenge, όπου οι χρήστες στην αρχή κάθε χρόνου θέτουν έναν στόχο με τον αριθμό των βιβλίων που θέλουν να διαβάσουν και καταγράφουν εκεί την πρόοδό τους, σημειώνοντας κάθε νέο βιβλίο που τελειώνουν.
Οι μεγάλες εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης περνάνε κρίση ταυτότητας. Κουρασμένες, βαρετές, έχουν από καιρό σταματήσει να είναι relatable, ιδιαίτερα για τη γενιά μας. Τις χρησιμοποιούμε από κεκτημένη ταχύτητα και συνήθεια, αλλά δεν τις νιώθουμε πια δικές μας. Η εμπιστοσύνη μας στους καρχαρίες της αγοράς κοινωνικών δικτύων έχει χαθεί ολοκληρωτικά.
Και οι δύο λειτουργούν ως ιδιότυπα διαδικτυακά ημερολόγια, έχοντας χαρακτηριστικά κοινωνικών δικτύων, καθώς οι χρήστες, πέρα από το να καταγράφουν τα βιβλία που διαβάζουν και τις ταινίες που βλέπουν, μπορούν να κάνουν φίλους, να φτιάχνουν λίστες, να δημιουργούν κοινότητες και να ανταλλάσσουν απόψεις και προτάσεις.
Σήμερα οι δύο εφαρμογές μαζί μετράνε πάνω από 113 εκατομμύρια χρήστες. Στην ελληνική περίπτωση η μεγάλη έκρηξη στη χρήση τους σημειώθηκε κατά την περίοδο της καραντίνας, παρ’ όλα αυτά οι κοινότητες χρηστών παραμένουν ακόμη αρκετά μικρές, ένα καλά κρυμμένο μυστικό για σινεφίλ και βιβλιόφιλους.
Οι μεγάλες εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης περνάνε κρίση ταυτότητας. Κουρασμένες, βαρετές, έχουν από καιρό σταματήσει να είναι relatable, ιδιαίτερα για τη γενιά μας. Τις χρησιμοποιούμε από κεκτημένη ταχύτητα και συνήθεια, αλλά δεν τις νιώθουμε πια δικές μας. Η εμπιστοσύνη μας στους καρχαρίες της αγοράς κοινωνικών δικτύων έχει χαθεί ολοκληρωτικά. To Facebook του Zuckerberg και το Twitter του Musk είναι τόποι αφιλόξενοι.
Εκεί ακριβώς πατά η επιτυχία του Goodreads και του Letterboxd. Παρότι στο κομμάτι της χρηστικότητας οι εφαρμογές αυτές παρουσιάζουν μεγάλες ελλείψεις, η γοητεία τους κρύβεται σε αυτή την πιο DIY αίσθηση που δίνουν στον χρήστη.
Μιλάω με 4 συνομηλίκους μου για τις δικές τους συνήθειες στις εφαρμογές, προσπαθώντας να καταλάβω τι μας τραβάει σε αυτές, αλλά και κατά πόσο όλη αυτή η μανία μας με τις λίστες καταλήγει να συνδέει το διάβασμα και τις ταινίες με όρους όπως το άγχος και η παραγωγικότητα.
Ηλιάνα: «Γλιτώνεις το χάος της βιβλιοθήκης»
(21, Θεσσαλονίκη, σπουδάζει φιλοσοφία)
Βασικά, ζω εκεί μέσα. Κατέβασα πρώτη φορά το Goodreads στα τέλη του γυμνασίου, έβαλα 3-4 βιβλία που είχα διαβάσει και μετά απλώς το εγκατέλειψα, δεν είχα καταλάβει καθόλου τη χρήση του. Όταν το ξανάνοιξα πριν από περίπου 3 χρόνια, βρήκα αποθηκευμένο βιβλίο που είχα διαβάσει 15 χρονών.
Υπάρχουν μέρες που είναι η πρώτη εφαρμογή που ανοίγω, πριν ακόμη και από το Instagram, για να δω τι διαβάζουν οι φίλες μου. Ο λόγος που το χρησιμοποιώ είναι τρομερά απλός. Μπαίνω για να διαβάζω τις κριτικές, τόσο πριν αγοράσω κάποιο βιβλίο όσο και μετά, για να συγκρίνω την εμπειρία μου.
Δεν έχω ακόμη μπει στη διαδικασία να γράψω δικές μου, γιατί τα βιβλία είναι τόσο περίπλοκα και μου φαίνεται πολύ δύσκολο, αλλά βρίσκω εντυπωσιακό όταν άλλοι ξοδεύουν τόσο χρόνο για να το κάνουν. Για μένα με αυτές τις εφαρμογές γλιτώνεις το χάος της βιβλιοθήκης, είναι απλά ένας τρόπος για να οργανώνεις τι διαβάζεις. Ένα σχετικά μεγάλο όνειρό μου από μικρή ήταν να έχω μια λέσχη ανάγνωσης με πολύ κοντινά άτομα και στη Θεσσαλονίκη δεν έχω ακόμη βρει κάτι αντίστοιχο. Το Goodreads είναι σαν μια μεγάλη παγκόσμια λέσχη ανάγνωσης, σαν να είμαστε σε ένα καφέ και να ανταλλάσσουμε τις απόψεις μας για ένα βιβλίο.
Συμμετέχω στο ετήσιο reading challenge εδώ και 3 χρόνια, και δεν με αγχώνει καθόλου, ίσα ίσα με το που άρχισα να χρησιμοποιώ την εφαρμογή διαβάζω πολύ περισσότερο, κάτι στο οποίο πιστεύω πως βοηθάει και το challenge. Το 2021 είχα βάλει στόχο να διαβάσω 60 βιβλία και όντως έφτασα τα 60, ενώ το 2022 ΄έφτασα τα 65.
Το Goodreads με βοήθησε να απενοχοποιηθώ και στο διάβασμά μου, να βλέπω τα βιβλία χωρίς ελιτισμούς ή και κόμπλεξ. Πριν 2 χρόνια ανακάλυψα ότι έχω ένα τεράστιο πάθος για τη βασίλισσα του αστυνομικού, την Άγκαθα Κρίστι. Υπάρχουν τρομερές προκαταλήψεις γύρω από τα βιβλία, ειδικά γύρω από τα αστυνομικά, τα οποία θεωρούνται κατώτερη μορφή λογοτεχνίας, αλλά το να βλέπω πως ο κόσμος εκεί γράφει και μιλά γι' αυτά είναι μια υπενθύμιση ότι το διάβασμα πρέπει να είναι απόλαυση και όχι μάθημα. Μ’ αρέσει πολύ μια φράση από τους «Άσωτους» του Jackson Greg που λέει: «Η τέχνη εχεί σιχαθεί να απολογείται». Θεωρώ ότι με αυτήν του τη σκέψη διαλύει τη φράση «guilty pleasure».
Μια εφαρμογή είναι ένας καμβάς, και ανάλογα με το πώς τη χρησιμοποιείς μπορεί να μετατραπεί σε κάτι πολύ θετικό. Μάλιστα, πολύ πρόσφατα έκανα και μια γνωριμία που ξεκίνησε από το Goodreads και μεταφέρθηκε στο Instagram, κάτι πολύ όμορφο γιατί είναι ένα άτομο που πιθανότητα δεν θα έβρισκα χωρίς το Goodreads. Αυτό είναι τελικά το σημαντικό που κάνει η εφαρμογή, φέρνει κοντά ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα.
Δανάη: «Ίσως να είναι λίγο ναρκισσιστικό»
(21, Αθήνα, σπουδάζει Επικοινωνία και ΜΜΕ)
Τα ανοίγω και τα δύο κάθε μέρα, ειδικά το Letterboxd, επειδή στάνταρ θα δω μία ταινία κάθε βράδυ. Και οι δύο εφαρμογές είναι πολύ πρακτικές και με έχουν βοηθήσει πολύ να είμαι πιο επιλεκτική στο τι διαλέγω, στο να τα ψάχνω όλα περισσότερο και να βλέπω τι λένε οι άλλοι πριν δω κάτι.
Διάβαζα πολύ και πριν κατεβάσω την εφαρμογή, οπότε δεν νομίζω ότι έχει επηρεάσει πολύ τον ρυθμό μου. Είμαι ένα άτομο που λειτουργεί πάρα πολύ με πρόγραμμα και μου αρέσει η ιδέα της επιβράβευσης και του σκορ. Κάθε φορά που καταχωρώ κάτι σε μια εφαρμογή νιώθω ότι ολοκληρώνω έναν στόχο. Σίγουρα δεν νιώθω να έχω επηρεαστεί, δεν έχουν επηρεάσει δηλαδή οι δύο αυτές εφαρμογές αρνητικά τη σχέση μου με την ανάγνωση ή τις ταινίες.
Ίσως να είναι λίγο ναρκισσιστικό. Όταν δείχνω σε κάποιον τη λίστα με τα βιβλιαράκια που διάβασα φέτος, νιώθω πολύ καλά, προφανώς και μου δίνει όλο αυτό ένα boost, αλλά αυτό εντάσσεται και στο πλαίσιο του ότι είμαστε κοινωνικά όντα, δεν το θεωρώ και τόσο κακό. Το να θες να δείξεις τι βιβλία διαβάζεις ή τι ταινίες βλέπεις δεν το θεωρώ απαραίτητα αρνητικό, γιατί σου προσφέρει και τη σημαντική δυνατότητα του να συνδεθείς με άτομα με κοινά γούστα, που αντιλαμβάνονται τα πράγματα παρόμοια με εσένα.
Ορφέας: «Νιώθω ότι είναι μια μικρή δικιά μου παρακαταθήκη»
(26, Αθήνα)
Το Letterboxd το κατέβασα όταν ξεκίνησε ο Covid, ήμουν με έναν φίλο και τη συγκάτοικό μου στην Αθήνα, πήγαμε να δούμε το «Sweet Movie» του Ντούσαν Μακαβέγιεφ και τότε μου μπήκε για πρώτη φορά η ιδέα. Είχα δει ότι υπάρχει το Letterboxd από memes και τέτοια, αλλά δεν είχα σκεφτεί να το κατεβάσω, σκεφτόμουν και ότι επειδή είμαι άνθρωπος που θέλει να τα κάνει όλα τέλεια αυτό θα με καταπιέσει πολύ.
Το κατέβασα σε μια ημέρα ατελείωτης βαρεμάρας και πέρασα 9 ώρες απλώς καταχωρώντας ταινίες. Δεν έκανα τίποτα άλλο, έπεσα για ύπνο εκείνο το βράδυ και σκεφτόμουν πόσα ακόμα έχω να βάλω. Ξεκάθαρα το χρησιμοποιώ σαν νέο social media, δηλαδή δεν καλύπτει μόνο την ανάγκη να σημειώνω κάπου τι βλέπω. Πλέον μου έχει γίνει εμμονή οτιδήποτε δω να τo καταχωρήσω αμέσως. Αν νιώθω ότι έχω και κάτι να πω, γράφω και μια κριτική. Είναι μηχανικές πλέον οι κινήσεις που κάνω αφού δω μια ταινία, κατευθείαν τη βάζω Letterboxd και μετά στόρι στο Instagram. Μπαίνω κάθε μέρα, αφού τελειώσω με τα κλασικά, τύπου Instagram κ.λπ., για να δω τι είδαν οι φίλοι, τι έγραψαν, και αν είδαν κάτι που τους πρότεινα εγώ.
Έχει κάτι το ωραίο όλη αυτή η διαδικασία, γιατί μοιάζει λίγο με μια τελετουργία, να βλέπεις σιγά σιγά τον αριθμό των ταινιών που έχεις δει να αυξάνεται. Νιώθω ότι είναι μια μικρή δικιά μου παρακαταθήκη, ένα δικό μου προσωπικό αρχείο. Έχουν πλέον φτιάξει πάρα πολλοί φίλοι μου, και καμιά φορά με ενοχλεί να διαβάζω κακές κριτικές για ταινίες που έμενα μου άρεσαν, γιατί άλλο να σου πει κάποιος τετ α τετ κάτι για μια ταινία και άλλο να το δεις εκεί. Έχω τσακωθεί με κόσμο γι' αυτά που γράφουν, ή κάτω από τις κριτικές τους ή σε μηνύματα.
Καμιά φορά νιώθω πως όλο αυτό γίνεται κάπως ελιτίστικο, για παράδειγμα με ακολουθεί ένας που έχει δει 50 ταινίες, από τις πιο βασικές που υπάρχουν, και λέω ποιον ακολουθείς, φίλε, έχει δηλαδή το Letterboxd κάπως εντείνει και αυτό το κομμάτι της σύγκρισης με άλλους, που το σιχαίνομαι.
Από τα καλύτερα πράγματα όμως που μου έχει προσφέρει είναι ότι βρήκα άπειρες ταινίες που δεν υπήρχε περίπτωση να βρω αλλού, από τους πιο άγνωστους σκηνοθέτες. Είναι φοβερό ότι μπορεί κανείς εκεί να βρει τα πάντα, από πορνογραφικές ταινίες μέχρι arthouse, ό,τι θες, ακόμη και trash βιντεοκασέτες με τον Στάθη Ψάλτη και άκυρες ταινίες από τα '80s που ούτε η μάνα τους δεν έχει ακούσει. Όλο αυτό είναι σωτήριο και για δημιουργούς που ίσως δεν είχαν γίνει τόσο γνωστοί και αποκτούν έτσι έναν τρόπο να φτάσουν στο κοινό.
Τζώρτζια: «Πριν κάποια χρόνια διάβαζα το "Κορίτσι με το τατουάζ" που ναι, είναι ωραίο, αλλά δεν νομίζω να το διάβαζα τώρα».
(27, Βέλο)
Είναι πάνω από 10 χρόνια που έχω το Goodreads, είχα ήδη το IMDB για τις ταινίες, μου άρεσε και ήθελα κάτι ανάλογο για τα βιβλία. Στην αρχή δεν είχα κανέναν φίλο, το είχα μόνο για να καταχωρώ τι διαβάζω και τι θέλω να διαβάσω. Θα δω κάπου ένα βιβλίο ή θα μου προτείνει κάτι κάποιος και για να μην το ξεχάσω το βάζω εκεί. Αλλά τώρα που έχω και 2-3 φίλους, μου αρέσει να βλέπω τι διαβάζουν, να τα βάζω μετά στη λίστα μου, και όταν πηγαίνω να αγοράσω βιβλία να ανατρέχω εκεί και να βρίσκω αμέσως όλα όσα θέλω. Σίγουρα, δεν μπαίνω κάθε μέρα. Το ανοίγω όταν ξεκινάω ένα καινούριο βιβλίο ή μόλις τελειώσω κάποιο, και σίγουρα κάθε φορά που θα προτείνει κάτι η Σταυρούλα από το βιβλιοβούλιο.
Το χρησιμοποιώ κυρίως για πρακτικούς λόγους, αλλά από φέτος επιλέγω να μη συμμετέχω στο challenge γιατί με αγχώνει. Δεν μου αρέσει να τα μετατρέπω όλα σε στόχους. Ίσως επειδή είμαι και λίγο ανταγωνιστική δεν θέλω να νιώθω ότι πρέπει να πετύχω κάτι. Πιο πολύ το τσεκάρω για πλάκα, αλλά δεν θέλω το διάβασμα, που είναι ένα χόμπι, να μου δημιουργεί πίεση, να βλέπω τους ρυθμούς των άλλων και να σκέφτομαι ότι έχω μείνει πίσω.
Νομίζω δεν το παραδεχόμαστε, αλλά αισθάνεσαι λίγο καλά με τον εαυτό σου, σου προκαλεί ένα αίσθημα προσωπικής ικανοποίησης όλο αυτό. Έχει σίγουρα και κάτι το ναρκισσιστικό το Goodreads, αυτό το «κοίτα πόσο πολλά βιβλία έχω διαβάσει». Αλλά για έμενα είναι κυρίως πρακτικό, μου αρέσει να ξαναβλέπω στο τέλος του χρόνου τι διάβασα. Βλέπεις πως τα γούστα σου αλλάζουν, και μαζί με αυτά παρατηρείς και την εξέλιξη του εαυτού σου. Πριν κάποια χρόνια διάβαζα το «Κορίτσι με το τατουάζ» που ναι, είναι ωραίο, αλλά δεν νομίζω να το διάβαζα τώρα.
Μήπως τελικά αυτό που λατρεύουμε είναι η ιδέα του εαυτού μας ως σινεφίλ ή βιβλιόφιλου;
Στην εποχή που μπορούμε να έχουμε πρόσβαση παντού, είναι μάλλον πολύ λογικό να χρειαζόμαστε λίστες για να οργανωνόμαστε και να πλοηγούμαστε στο πληροφοριακό χάος που επικρατεί. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων όσοι μου μιλήσαν παραπάνω, αλλά και όλων όσοι χρησιμοποιούμε το Goodreads και το Letterboxd, είναι ότι λατρεύουμε να διαβάζουμε ή να βλέπουμε ταινίες. Αναρωτιέμαι όμως μήπως περισσότερο από όλα λατρεύουμε την ιδέα του εαυτού μας ως σινεφίλ ή και βιβλιόφιλου. Αλλά και μήπως οι εφαρμογές αυτές μετατρέπουν το διάβασμα και την παρακολούθηση μιας ταινίας σε ένα υστερικά ανταγωνιστικό παιχνίδι, όπου στο τέλος κάθε ημέρας και με την κατάκτηση κάθε στόχου είναι η οθόνη μας αυτή που χαίρεται περισσότερο.
Η δική μου σχέση με το Letterboxd ξεκινά πριν 2 χρόνια, όταν ήμουν εθελοντής στις Νύχτες Πρεμιέρας. Το κατέβασα με ένστικτα απολύτως ταπεινά, για να εντυπωσιάσω ένα παιδί που μου άρεσε, και βρήκα σε αυτό ένα τρομερό «ναρκωτικό» για το άγχος κουλτούρας το οποίο με καταδιώκει. Λίγη εξοικείωση να έχει κανείς με τον κόσμο των social media, αντιλαμβάνεται ότι το προφίλ μου δεν είναι ο καθρέπτης του τι βλέπω, αλλά του πώς θέλω να παρουσιάζω τον εαυτό μου. Οι top 4 ταινίες μου στο Letterboxd είναι μια προσεκτικά επιμελημένη λίστα, με ταινίες όχι πολύ βασικές, όχι πολύ γνωστές, λίγο eclectic, λίγο χίπστερ. Κατασκευάζω τις λίστες μου και φαντάζομαι τον άλλον Αθηναίο φασαίο να κοιτά το στυλιζαρισμένο προφίλ μου σαν χάνος και να ζαλίζεται με τις επιλογές μου.
Ας κρατήσουμε όμως το σχόλιο της Ηλιάνας: «Οι εφαρμογές είναι ένας λευκός καμβάς». Ας παίξουμε μαζί τους κι ας τις φέρουμε στα μέτρα μας. Ας ξεχάσουμε το κουλ κι ας φτιάξουμε το δικό μας μοναδικό κουλ. Οι άνθρωποι είμαστε όντα κοινωνικά και είναι η μοίρα μας να φτιάχνουμε και να αναζητούμε ομάδες, με ομοιοπαθείς και φίλους, με όσους ξενυχτάνε πάνω από βιβλία και ταινίες. Κι αν αυτά τα ναρκισσιστικά παιχνιδάκια είναι ο λόγος για να διαβάσουμε και κανένα βιβλίο παραπάνω ή να ξανασυναντηθούμε και φέτος στα θερινά, ας είναι.
