Θέατρο /

Ο Χίτλερ συναντά τον Φρόιντ σε μια αθηναϊκή σκηνή

Μια φανταστική συνάντηση γίνεται θεατρικό έργο. Θα άλλαζε η ιστορία αν έκανε ψυχοθεραπεία ο δικτάτορας;

ΘΕΑΤΡΟ / ΘΕΜΑΤΑ 5.10.2015 | 09:00

5.10.2015 | 09:00

«Στην ψυχανάλυση δεν είναι τίποτα αληθινό παρά μόνο οι υπερβολές της»

T.W. Adorno: Minima Moralia

Από τις 21 Δεκεμβρίου του 1912 μέχρι τις 23 Μαϊου του 1913, στην Βιέννη, στην οδό Μπέργκασε 19, ο καθηγητής Πανεπιστημίου, ψυχαναλυτής, Σίγκμουντ Φρόιντ, στα 56 του χρόνια συναντά τον ασθενή του Άντολφ Χίτλερ, έναν νεαρό 23 ετών.

Φυσικά πρόκειται για μυθοπλασία, η συνάντηση αυτή δεν έγινε ποτέ.

Είναι μια υπόθεση, ένα έργο, το οποίο γράφει ο Άρνολτ Μπέρνφελντ και έχει τίτλος «ο Μικρός Χίτλερ».

Ο άνθρωπος που δίνει ζωή στους δυο αυτούς ιστορικούς χαρακτήρες που ακόμα και σήμερα απασχολούν την ανθρωπότητα αποτελεί και αυτός με τη σειρά του ένα μυστήριο.

Πρόκειται για ένα Γερμανό συγγραφέα με μυστική ταυτότητα και μα αυτό το ψευδώνυμο. Μας παρέδωσε ένα εξαιρετικό έργο που δίνει ζωή σε μια φανταστική συνάντηση μεταξύ δύο σημαντικών προσωπικοτήτων της ιστορίας.

Tι θα συνέβαινε αν μια μέρα ο νεαρός, αποτυχημένος ζωγράφος, Αδόλφος Χίτλερ περνούσε την πόρτα του ιατρείου του πατέρα της ψυχανάλυσης Σίγκμουντ Φρόυντ; Τι θα γινόταν αν αποφάσιζε στην τρυφερή αυτή ηλικία να ξεκινήσει ένα ταξίδι στον κόσμο του υποσυνειδήτου, ξαπλώνοντας αναπαυτικά στο διάσημο ντιβάνι; Θα γραφόταν, άραγε, διαφορετικά η ιστορία του 20ου αιώνα; Η πορεία της ανθρωπότητας θα έπαιρνε άλλη κατεύθυνση; Η μήπως δεν θα άλλαζε απολύτως τίποτα; Υποθέσεις...

Διαβάζοντας το έργο ανατρέχουμε για λίγο στις ιστορικές λεπτομέρειες μέσα από τους διαλόγους και τη χρονική στιγμή αυτής της συνάντησης.

Σκηνή από το έργο:

ΧΙΤΛΕΡ: Θεέ μου, πώς μπορώ να τα θυμάμαι όλα τώρα, μετά απο τόσα χρόνια? Τέλοσπάντων, οπως και να χει το πράγμα ήμουν πάνατα άριστος στο ελεύθερο σχέδιο. Καλά, στην Ιστορία και στη Γεωγραφία, έτσι κι αλλιώς. Στα υπόλοιπα μαθήματα, στο τεχνικό Λύκειο, η βαθμολογία πήρε μάλλον τον κατήφορο - από ικανοποιητική μέχρι επαρκής το πολύ.

Ο Χίτλερ αγαπούσε και μισούσε την τέχνη. Ο ίδιος είχε έφεση στη ζωγραφική και όταν ήταν πολύ νέος πουλούσε ακουαρέλες προκειμένου να βγάλει λεφτά. Οι ακουαρέλες αυτές σήμερα, αποτελούν μοναδικά αντικείμενα, όχι τόσο από καλλιτεχνική όσο από ιστορική σκοπιά και μοσχοπουλούνται σε δημοπρασίες, προκαλώντας αντιδράσεις και έντονα ηθικά ερωτήματα.

Σε μια τέτοια δημοπρασία που έγινε τον περασμένο Ιούνιο στην Νυρεμβέργη, 14 έργα του δικτάτορα, πωλήθηκαν στην τιμή των 391,000€. Ο πίνακας "παραμύθι", μάλιστα, που απεικονίζει το κάστρο Neuschwanstein, "χτύπησε" το μεγαλύτερο ποσό στην δημοπρασία, αυτό των 100,000€. Τα έργα που δημοπρατήθηκαν από τον οίκο Herbert Weidler, δημιουργήθηκαν μεταξύ 1904 και 1922 και φέρουν την υπογραφή Α Hitler. Στα έργα μπορεί κανείς να ξεχωρίσει διάφορα κτίρια της Βιέννης, εικόνες της Πράγας με ομίχλη καθώς και ένα γυναικείο γυμνό. Σύμφωνα με τον οίκο δημοπρασιών οι παρευβρισκόμενοι ήταν επενδυτές από την Κίνα, την Γαλλία, την Βραζιλία, τα Ηνωμένα Εμιράτα και την Γερμανία.

Αντιθέτως, ο Χίτλερ μισούσε κυριολεκτικά την σύγχρονη τέχνη και θεωρούσε τους καλλιτέχνες της εκπροσώπους ενός εκφυλισμού. Στην εποχή του καταστράφηκαν πολλά σπάνια και σπουδαία έργα και πολλοί καλλιτέχνες διώχθηκαν.

Την παραμονή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, οι ναζιστικές αρχές ήθελαν να αποσύρουν τα μοντέρνα έργα τέχνης που θεωρείτο «εκφυλισμένη» από τις γκαλερί. Τον Ιούνιο του 1939, οργάνωσαν μια μεγάλη δημοπρασία στη Λουκέρνη. Αυτή η δημοπρασία, η οποία επρόκειτο να πάρει ιστορική διάσταση, προσέφερε έργα μερικών από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της εποχής: Γκογκέν, Σαγκάλ, Ματίς, Κοκόσκα, Ότο Ντιξ, ακόμη και Πικάσο.

Πολλά από αυτά τα έργα βρίσκονται σήμερα διάσπαρτα σε όλο τον κόσμο ενώ το 1939, το Βέλγιο αγόρασε πολλά από αυτά και βρίσκονται σήμερα στα μουσεία της Αμβέρσας και των Βρυξελλών, ενώ η Λιέγη αγόρασε εννέα εξαιρετικές τοιχογραφίες που αποτελούν σήμερα μέρος της μεγάλης συλλογής που ανήκει στην πόλη.

Σκηνή από το έργο:

ΧΙΤΛΕΡ: Εντάξει. Ο πατέρας είπε λοιπόν: «Από τον μικρό Ντόλφι διάβολο» (Ξεροκαταπίνει) - το 'πε, πραγματικά, κύριε καθηγητά ... (Παύση Ένα τρέμουλο τον συγκλονίζει - Ο Φρόυντ σηκώνεται, παίρνει την κουβέρτα, τον σκεπάζει ξανά και πάει πάλι.. να καθίσει) Εκτός αυτού, δεν μπόρεσα ποτέ να ανεχτώ, να με φωνάζει «Ντόλφι, .. διάβολο». Για τους άλλους ήμουν πάντα ο «Άντι», όμως για τον πατέρα ... - Σήμερα το έχω βέβαια ξεπεράσει, ... σκέψου αυτό το καημένο το παιδάκι να το φωνάζουν συνέχεια «Ε, εσύ μικρέ Ντόλφι, διάβολε» και «Σήκω διάβολε ! »και« Έλα έξω διάολε! »... (Βγάζει το μαντίλι και καθαρίζει τη μύτη του) Ναι, και βέβαια το είπε!

ΦΡΟΫΝΤ: Τι είπε λοιπόν?

ΧΙΤΛΕΡ: (Αναπάντεχα του βάζει τις φωνές) Δεν με παρακολουθείτε καθόλου? ... Ότι δεν θα καταφέρω τίποτα στη ζωή μου, αυτό μου φώναζε! Έτσι κατάμουτρα. «Ο μικρός δεν θα γίνει τίποτα», τελεία και παύλα.Τη στιγμή μάλιστα που ο ίδιος ήταν ένας κρατικός υπαλληλάκος. Του γυάλιζα και τις μπότες επειδή η μάνα μου δεν μπορούσε να αντέξει το βερνίκι ήταν αλλεργική - (. Παύση Ο Φρόυντ ανάβει ένα πούρο). (Οσφραίνεται τον καπνό του πούρου), .. την έπιανε αμέσως βήχας. (Ψευτοβήχει) - Ακόμη και οι σόλες έπρεπε να γυαλίζουν, που να σας τα λέω. Αχ! Και να τον βλέπατε πω φερόταν μερικές φορές! Έκανε συνέχεια "κσσσς», όταν κάτι δεν πήγαινε όπως το ήθελε. (Με οξύ τόνο) «κσσσς». (Θέλει να βήξει - άραγε από τον καπνό?) Θα του δείξω εγώ αυτουνού, αν θα γίνει κάτι ο μικρός στην κοινωνία! Βεβαίως και θα γίνει κάποιος ..., περίμενε και θα δεις.

ΦΡΟΫΝΤ: Γεννιέται τελικά ο άνθρωπος ή γίνεται?

Η μητέρα του Αδόλφου Χίτλερ, η Κλάρα Πέλτσλ, ήταν ήσυχη, τίμια εργατική και αξιοπρεπής. Οι φωτογραφίες μας δείχνουν μία σοβαρή, χλωμή γυναίκα με μεγάλα, καθαρά μάτια. Το σπιτικό της άστραφτε από καθαριότητα και προσπαθούσε με κάθε τρόπο να ευχαριστήσει τον άντρα της.

Ο Αδόλφος ήταν το αγαπημένο της παιδί. Ο ίδιος έλεγε αργότερα ότι ήταν «η αγάπη της μαμάς». Την αγαπούσε, όσο ήταν ικανός να αγαπήσει κάποιον άνθρωπο, αλλά την χρησιμοποιούσε για να πετύχει τους σκοπούς του. Δεν δυσκολευόταν να της επιβάλλει τη θέλησή του γιατί και αυτή τον αγαπούσε, παρόλο που, όπως έλεγε, ήταν «νεραϊδοπαρμένος». Του έλεγε πάντα πόσο διαφορετικός ήταν από τα άλλα παιδιά. Παρόλη την αγάπη της, τον έκανε ένα δυστυχισμένο και μνησίκακο παιδί. Κατά κάποιο τρόπο, εκδικιόταν στο πρόσωπο του ολόκληρο τον κόσμο για την δικιά της δυστυχία με τον άντρα της.

Ο πατέρας του Αδόλφου ήταν σκληρός και δύστροπος. Άνθρωπος με τυραννικά ένστικτα ήταν χωρίς αμφιβολία υπεύθυνος για τον κτηνώδη τρόπο που έβλεπε ο Αδόλφος τη ζωή. Ο Άλοϊς διασκέδαζε κάνοντας βόλτες ντυμένος στη στολή του τελωνειακού με τα αστραφτερά κουμπιά και το βελούδινο πηλίκιο με το χρυσό σειρήτι. Το περίστροφο στη ζώνη του του έδινε μια αίσθηση δύναμης. Στα πενήντα έξι του χρόνια αποσύρθηκε παίρνοντας σύνταξη.

Ήταν όμως πολύ νέος για να σταματήσει να εργάζεται. Ο Άλοϊς Χίτλερ δεν ήξερε τι να κάνει. Έφτιαξε μελίσσια, αγόραζε και πουλούσε κτήματα, και έκανε ό,τι μπορούσε για να περάσει την ώρα του. Τον περισσότερο καιρό, όμως, τον ξόδευε στο πανδοχείο του χωριού, μεθοκοπώντας, γκρινιάζοντας και καυχησιολογώντας. Οι σύντροφοι των μεθυσιών του δεν τον πολυσυμπαθούσαν.

Ο Άλοϊς Χίτλερ ήταν απλώς ένας δυστυχισμένος, μοναχικός άνθρωπος. Είχε κάνει τρεις δυστυχισμένους γάμους. Πίστευε ότι θα μπορούσε να πνίξει τις αναμνήσεις του στο αλκοόλ, αλλά δεν φαίνεται να τα κατάφερνε. Ο κόσμος τον κορόιδευε πίσω από την πλάτη του. Πολλές φορές ο νεαρός Χίτλερ ήταν αναγκασμένος να κουβαλάει τον μισομεθυσμένο πατέρα του στο σπίτι.

Αυτός ο πικρόχολος, πεισματάρης και οξύθυμος άντρας ήταν αφεντικό του σπιτιού του. Τα λόγια του ήταν νόμος. Κανένας από τα παιδιά του δεν τολμούσε να αντιμιλήσει. Όλα τα παιδιά, αλλά περισσότερο ο Αδόλφος, δοκίμαζαν το μπαστούνι, τη βέργα, το μαστίγιο και τη ζώνη του πατέρα τους.

Μία συνεχής μάχη μαινόταν ανάμεσα στον γιο και στον πατέρα. Ένας από τους λόγους ήταν πιθανότατα η διαφορά ηλικίας. Όταν ο Αδόλφος ήταν 6, ο πατέρας του ήταν 58 χρόνων. Όταν ο Αδόλφος ήταν 12, ο πατέρας του ήταν 64 χρόνων. Συχνά ο μικρός φοβόταν να μπει στο σπίτι με τη σκέψη ότι θα αντιμετώπιζε την οργή ενός τόσο γέρου άντρα. Ο Άλοϊς τον έβριζε, τον ταπείνωνε και τον παρατηρούσε ξανά και ξανά. Το αγόρι αντιδρούσε βίαια. Ήταν μια μάχη ανάμεσα σε δύο δυνατές, αλύγιστες προσωπικότητες. Οι περισσότεροι καυγάδες γινόταν για το μέλλον του Αδόλφου. Ο Άλοϊς ήθελε να τον κάνει κρατικό υπάλληλο. Στο κάτω – κάτω, αφού αυτή η δουλειά ήταν καλή γι’ αυτόν, ήταν καλή και για τον γιο του. Αλλά ο Αδόλφος δεν ήθελε ούτε να το ακούσει. Μία μέρα είπε στον πατέρα του ότι ήθελε να γίνει καλλιτέχνης.

«Όχι! Όχι! Όχι!», είπε ο πατέρας του. «Ποτέ, όσο είμαι ζωντανός!»

Λίγο αργότερα, ο Αδόλφος ανακάλυψε ένα όπλο που μπορούσε να χρησιμοποιεί εναντίον του πατέρα του. Ο γέρος τον είχε δείρει πολλές φορές. Θα του το πλήρωνε αποτυγχάνοντας στο σχολείο. Θα γινόταν τεμπέλης, άρρωστος, αποτυχημένος. Θα του άξιζε του πατέρα του να έχει ένα γιο που θα έχανε τη χρονιά του.

Η ένταση στις σχέσεις πατέρα και γιου ήταν ένας σημαντικός παράγοντας. Δεν υπάρχει αμφιβολία όταν τα κατοπινά παθιασμένα μίση του Αδόλφλου Χίτλερ ξεκίνησαν, σ’ ένα μεγάλο τους ποσοστό, από την βαθιά εχθρότητα προς τον πατέρα του. Παράλληλα, η βάναυση συμπεριφορά του πατέρα του δημιούργησε στον Αδόλφο την πεποίθηση ότι ο δυνατός έχει πάντα δίκιο. Εκατομμύρια αθώων θα υπέφεραν και θα πέθαιναν εξαιτίας των δυστυχισμένων παιδικών χρόνων αυτού του πεισματάρικου παιδιού.

Το έργο, γραμμένο το 1993, παραμένει άγνωστο στην Ελλάδα. Από τις 5 Οκτωβρίου στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, ο Γεράσιμος Μιχελής και ο Γιώργος Χριστοδούλου, συστήνουν μια εκδοχή του «Μικρού Χίτλερ» στο ελληνικό κοινό, ενσαρκώνοντας τους δύο ήρωες και υπογράφοντας παράλληλα τη σκηνοθεσία.