Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών παρουσιάζει μια ξεχωριστή εκδήλωση, κατά την οποία η μουσική συναντά τον χορό και η Αθήνα το Παρίσι των αρχών του 20ού αιώνα, εποχή που οι δύο τέχνες συχνά συμπορεύονταν.
Σε συνεργασία με το Fluxum Foundation & Flux Laboratory και την Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης θα ζωντανέψουν στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής εμβληματικές συνθέσεις της μπαλετικής μουσικής.
Στο πρώτο μέρος της βραδιάς η ορχήστρα θα ερμηνεύσει διάσημα, πληθωρικά έργα του Μανουέλ ντε Φάγια, ενώ στο δεύτερο μέρος θα ακολουθήσει αναβίωση της εμβληματικής χορογραφίας «La création du Monde» σε μουσική του Ντάριους Μιγιό.
Ο γεννημένος στην Ανδαλουσία συνθέτης Μανουέλ ντε Φάγια (1876-1946) θεωρείται από τους σημαντικότερους νεωτεριστές της ισπανικής εθνικής μουσικής.
Πρόκειται για ένα αλληγορικό χορευτικό δράμα που χαρακτηρίστηκε από τους δημιουργούς του «πλαστικό ποίημα» και σε αυτό οι χορευτές ενσαρκώνουν έννοιες όπως η μνήμη, η ψευδαίσθηση ή η λαγνεία.
Ο «Ισπανικός Χορός» είναι το πιο διάσημο κομμάτι της όπεράς του «Η σύντομη ζωή» («La vida breve»), η οποία γράφτηκε το 1904-1905, αλλά παρουσιάστηκε πρώτη φορά στη Νίκαια το 1913.
Έκτοτε αποτέλεσε αντικείμενο πολλών μεταγραφών, όπως εκείνη που ακολούθησε τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους από τον συνθέτη στο Παρίσι και έναν χρόνο μετά στη Μαδρίτη.
Το μπαλέτο «Τρίκωχο καπέλο» («El sombrero de tres picos») υπήρξε ανάθεση-παραγγελία του ιμπρεσάριου Σεργκέι Ντιάγκιλεφ για τα περίφημα Ballets Russes (τα «Ρωσικά Μπαλέτα» συνδέονται με τη σύντομη, αλλά θρυλική καριέρα του Νιζίνσκι), ο οποίος γνώρισε τον συνθέτη κατά τη διάρκεια ταξιδιού του στη Μαδρίτη.
Παρευρέθηκε μαζί με τον χορογράφο Λεονίντ Μασίν στην πρεμιέρα της μονόπρακτης παντομίμας του Ντε Φάγια «Ο κυβερνήτης και η μυλωνού» και τον έπεισε να μετατρέψει το μεν έργο του σε μπαλέτο, τη δε μουσική, που είχε εκτελέσει ένα μικρό σύνολο, για συμφωνική ορχήστρα.
Έτσι κι έγινε και στις 22 Ιουλίου του 1919 το «Τρίκωχο καπέλο» έκανε πρεμιέρα στο θέατρο Αλάμπρα του Λονδίνου σε χορογραφία του Μασίν. Η μουσική διεύθυνση ήταν του Ερνέστ Ανσερμέ, ενώ τα σκηνικά και τα κοστούμια υπέγραφε ο Πάμπλο Πικάσο.
Ο Γάλλος Ντάριους Μιγιό (1892-1974), σημαντικός ανανεωτής της μουσικής της πατρίδας του, επηρεάστηκε καταλυτικά από την τζαζ και τα φολκλορικά στοιχεία των χωρών στις οποίες είχε ταξιδέψει, όπως η Βραζιλία, όπου έζησε μεταξύ 1917 και 1919 ως πολιτιστικός ακόλουθος της Πρεσβεία της Γαλλίας (πρέσβης εκείνο το διάστημα ήταν ο Πολ Κλοντέλ, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας, αδελφός της γλύπτριας Καμίλ Κλοντέλ).
Το σύντομο μπαλέτο του «Η δημιουργία του κόσμου» («La création du monde») ολοκληρώθηκε το 1923 κατόπιν παραγγελίας του Ρολφ ντε Μαρέ, τότε διευθυντή των Σουηδικών Μπαλέτων.
Αποτελείται από μια εισαγωγή και πέντε μέρη, ενώ η λιτή ενορχήστρωση για πνευστά (συμπεριλαμβανομένου και του σαξοφώνου), κρουστά και ελάχιστα έγχορδα βρίσκεται πολύ κοντά σε αυτήν μιας τζαζ μπάντας.
Το σενάριο του μπαλέτου έγραψε ο ελβετικής καταγωγής ποιητής Μπλεζ Σαντράρ, βασιζόμενος σε απόσπασμα από τη συλλογή του 1919 με μυθικές αφηγήσεις της Αφρικής «Νέγρικη Ανθολογία».
Ο κυβιστής Φερνάν Λεζέ, ο οποίος προσχώρησε καθυστερημένα στο κίνημα των κυβιστών και στις μεθόδους χρήσης των αφρικανικών και ωκεάνιων αρχαιοτήτων ως προτύπων του μοντερνισμού, υπέγραφε τα σκηνικά και τα κοστούμια.
Θα παρουσιαστούν, επίσης, αποσπάσματα από το μπαλέτο «Ο άνθρωπος και η επιθυμία του», το οποίο γράφτηκε την περίοδο 1917-1918 στη Βραζιλία βασισμένο σε σενάριο του Πολ Κλοντέλ και είναι το πρώτο από τα μπαλέτα του συνθέτη.
Πρόκειται για ένα αλληγορικό χορευτικό δράμα που χαρακτηρίστηκε από τους δημιουργούς του «πλαστικό ποίημα» και σε αυτό οι χορευτές ενσαρκώνουν έννοιες όπως η μνήμη, η ψευδαίσθηση ή η λαγνεία.
Το μπαλέτο ανέβηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1921, επίσης από τα Σουηδικά Μπαλέτα. Ενορχηστρώθηκε από τον συνθέτη για τέσσερις φωνές −που τραγουδούν χωρίς λόγια−, 12 όργανα και 15 κρουστά, τα οποία κυριαρχούν όχι μόνο αριθμητικά αλλά και ουσιαστικά, όπως και το ρυθμικό στοιχείο, ενώ με αρκετά περίπλοκο τρόπο προσδίδεται στη μουσική ένα στοιχείο άγριας, εξωτικής ομορφιάς και ζωντάνιας.
Οι Μίλισεντ Χόντσον και Κένεθ Άρτσερ είναι γνωστοί και ως «αρχαιολόγοι του χορού», καθώς ειδικεύονται στις αναβιώσεις μπαλέτων των οποίων οι πρωτότυπες χορογραφίες δεν έχουν διασωθεί.
Το 2000, στο πλαίσιο της συνεργασίας τους με το Ίδρυμα Fluxum και με την υποστήριξη του Grand Τheatre της Γενεύης παρουσίασαν στον προαύλιο χώρο του Μουσείου Τέχνης και Ιστορίας της Γενεύης τη «Δημιουργία του κόσμου».
Ανακατασκεύασαν τα σκηνικά και τα κοστούμια του μοντερνιστή Φερνάν Λεζέ, προσδίδοντάς τους εντονότερη γλυπτική αίσθηση, ώστε να ιδωθούν ανεξάρτητα από τις αρχικές προθέσεις του δημιουργού τους, ενώ παράλληλα η χορογραφία βασίστηκε στο αρχικό έργο του Ζαν Μπορλίν και επιτείνει τον συμβολισμό του ζωικού, του ανθρώπινου και του μεταφυσικού.
Στο συγκεκριμένο μπαλέτο, οι 27 χορευτές της Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης (ΚΣΟΤ), μαζί με τους μουσικούς της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, θα έχουν την ευκαιρία να βιώσουν μια στιγμή στην ιστορία όπου η αναζήτηση των αρχαίων τρόπων και μύθων διασταυρώνεται με την επέλαση μιας παθιασμένης μοντερνικότητας.
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών Στέφανος Τσιαλής, ο οποίος θα διευθύνει τη συναυλία, μας μίλησε γι' αυτήν τη σύμπραξη με το ensemble αποφοίτων της ΚΣΟΤ:
«Αποτελεί μέρος των συνεργασιών και συνεργειών της ΚΟΑ με τη σχολή και όσον αφορά τα μουσικά μέρη, το μπαλέτο είναι εκείνο που αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ των δύο, δηλαδή του Ντε Φάγια και του Μιγιό.
Πρόκειται και στις δύο περιπτώσεις για μουσική γραμμένη για μπαλέτο, το πρώτο του 1919 και το δεύτερο του 1923. Επίσης, είναι δύο συνθέτες που μπορεί να μην έχουν πάρα πολλά κοινά αλλά επηρεάστηκαν βαθιά από μουσικά ιδιώματα που δεν είχαν σχέση με τη ρομαντική συμφωνική μουσική του 19ου αι. Ο μεν Ντε Φάγια από το φλαμένκο της πατρίδας του, της Ανδαλουσίας, και ο Μιγιό από την τζαζ και τους λατινοαμερικάνικους χορούς που άκουσε στη Βραζιλία, όταν ήταν πολιτιστικός ακόλουθος στην πρεσβεία της Γαλλίας, κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου».
«Έχετε κάποια προτίμηση ανάμεσα στους δύο συνθέτες;». «Για να είμαι ειλικρινής, αγαπώ απόλυτα τη μουσική του Ντε Φάγια και πιστεύω ότι μας ταιριάζει. Πρόκειται για πολύ φλογερή και δυνατή μουσική.
Ο Μιγιό ήταν μέλος της περίφημης Ομάδας των Έξι (Les six) που αποτελούνταν από έξι νεαρούς συνθέτες των αρχών του 20ού αι. Αυτοί είχαν επιλέξει ένα μουσικό ιδίωμα αντίθετο στις γιγαντιώδεις κατασκευές του Μάλερ, του Στράους, του πρώιμου Σένμπεργκ και ήταν ενάντιοι στο ρομαντικό πάθος.
Επέλεξαν μια μουσική πολύ πιο ελαφριά, με λεπτή ειρωνεία, πιο γαλλική ίσως, επηρεασμένη ακόμα και από το καμπαρέ. Για κάποιους από αυτούς η διαφοροποίηση αυτή έγινε ώστε να στραφούν σε μικρότερα ορχηστρικά σύνολα και για να μην έχουν τον ογκώδη, παχύ και στομφώδη ήχο των συμφωνιών του Μάλερ ή του Στράους.
Με αυτό τον τρόπο σαφώς οριοθετούσαν μια αισθητική τελείως αντίθετη από εκείνη του ύστερου γερμανικού ρομαντισμού. Ο όγκος της ορχήστρας είναι μικρότερος κι έτσι γίνεται πιο ευκίνητη, το μουσικό της ύφος είναι πιο ελαφρύ.
Το χιούμορ και η ειρωνεία παίζουν ρόλο πολύ περισσότερο απ' ό,τι στην προηγούμενη γενιά».
«Αυτός είναι ο λόγος που η συναυλία περιορίζεται στο δεύτερο μέρος;». «Πράγματι, το πρώτο μέρος θα είναι μια κανονική συμφωνική συναυλία με τα έργα του Ντε Φάγια, τις δύο σουίτες, τον "Ισπανικό χορό" από τη "Σύντομη Ζωή", ένα νεανικό του έργο, μια πολύ ωραία όπερα και δύο κομμάτια από τις σουίτες του μπαλέτου "Τρίκωχο καπέλο" που ανέβηκε στο Λονδίνο το 1919.
Στο δεύτερο μέρος, ένα ensemble 17 ατόμων στο πιτ θα παίξει τη "Δημιουργία του κόσμου" και οι χορευτές της Κρατικής Ορχήστρας θα εκτελέσουν την αναβίωση της χορογραφίας από τους Μίλισεντ Χόντσον και Κένεθ Άρτσερ, με τα κοστούμια του Φερνάν Λεζέ».
Ιnfo:
Κρατική Ορχήστρα Αθηνών
La Création du monde
Μέγαρο Μουσικής Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη
3,4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2018/20:30
ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΑΘΗΝΩΝ
Σε συνεργασία και με την υποστήριξη του Ιδρύματος Fluxum – Flux Laboratory
- Manuel de Falla: Ισπανικός Χορός από την όπερα Η σύντομη ζωή
Το τρίκωχο καπέλο, Σουίτες αρ. 1 και αρ. 2
- Darius Milhaud: Η δημιουργία του κόσμου, μπαλέτο, έργο 81α
Ο άνθρωπος και η επιθυμία του, μπαλέτο, έργο 48 (αποσπάσματα)
Σκηνικά, κοστούμια: Fernand Léger
Millicent Hodson, Kenneth Archer χορογράφοι
Απόφοιτοι και Σπουδαστές της Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης
Μουσική διεύθυνση: Στέφανος Τσιαλής
Μέρος των εσόδων της συναυλίας θα διατεθεί υπέρ του κοινωνικού προγράμματος «Ροζ Κουτί»
