Απέχει μόλις μερικά χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, μπορείς να φτάσεις σε λιγότερο από μισή ώρα από την πλατεία Καραϊσκάκη περπατώντας, όπως άλλωστε εξίσου κοντινός είναι ο σταθμός μετρό των Σεπολίων. Αλλά, μια ηλιόλουστη μέρα, η βόλτα διασχίζοντας τις φιλήσυχες γειτονιές του Κολωνού αποτελεί μια θαυμάσια ιδέα.
Συνήθως, όταν ανάλογες πρωτοβουλίες παίρνουν σάρκα και οστά, η υποβαθμισμένη περιοχή μιας μεγαλούπολης, που είχε την τύχη να επιλεγεί, αλλάζει συλλήβδην προφίλ, αναπτύσσεται πλήρως. Άραγε θα μπορούσε να συμβεί το ίδιο με τον Κολωνό και το εμβληματικό Καπνεργοστάσιο της οδού Λένορμαν;
Το οικοδόμημα του 1930, που χτίστηκε για να στεγάσει βιοτεχνίες τσιγάρων της εποχής και απασχολούσε χιλιάδες εργάτες, εξαιρετικό δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου, μετά από χρόνια εγκατάλειψης ανήκει πια στη Βουλή των Ελλήνων και μόλις ανακαινίστηκε μέρος του από τον ΝΕΟΝ.
Η τακτική που επαναλαμβάνει τα τελευταία χρόνια ο καλλιτεχνικός οργανισμός και ο ιδρυτής του κ. Δημήτρης Δασκαλόπουλος, αναλαμβάνοντας να αξιοποιήσει δημόσιους χώρους της πόλης, όχι μόνο αφήνει το στίγμα του ΝΕΟΝ αλλά προσφέρει στους Αθηναίους και στους επισκέπτες της πόλης καλλιτεχνικές δράσεις διεθνών προδιαγραφών ως δημόσιο αγαθό.
Αναθέσεις του ΝΕΟΝ, δάνεια από μουσεία και συλλογές, έργα νέων ενεργών καλλιτεχνών, άλλων πιο καταξιωμένων διεθνώς, έργα σημαντικών ανθρώπων που έχουν φύγει από τη ζωή, πενήντα εννιά συνολικά καλλιτέχνες που «μιλάνε» για την εποχή μας και τον σύγχρονο άνθρωπο, για την ανισότητα και την ισότητα, για την αγωνία και την ανάγκη για ώριμες αποφάσεις, έργα από κάθε πιθανή και απίθανη πλευρά του κόσμου, ένα πανόραμα της εποχής μας.
Αυτήν τη φορά, με την επέμβαση στο Καπνεργοστάσιο και τη μεγαλειώδη έκθεση PORTALS (Πύλη) σε μια τόσο σημαντική στιγμή για τη χώρα και για τους καιρούς μας, την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, και παράλληλα κοντά στο τέλος της μακρόχρονης, παγκόσμιας επιστημονικής και κοινωνικής κρίσης που άλλαξε, διεθνώς, την εξέλιξη της σύγχρονης ιστορίας, είναι σαν να δίνει ένα νέο λάκτισμα στην κοινωνία ως σύνολο και κοινή μοίρα.
Άλλωστε, τη σύλληψη της έκθεσης την οφείλουμε σε άρθρο της Aρουντάτι Ρόι στους «Financial Times», η οποία παρομοίαζε την πανδημία με μια «πύλη», σημείο μετάβασης από έναν κόσμο σε έναν άλλον. Το ρήγμα που δημιουργήθηκε τόσο συλλογικά όσο και ατομικά θα μπορούσε να αποτελέσει για τον καθένα από εμάς μια μετάβαση σε αυτή την πύλη, «σέρνοντας πίσω μας τα κουφάρια και τις προκαταλήψεις και το μίσος και την πλεονεξία μας, τις τράπεζες δεδομένων και τις νεκρές ιδέες μας, τα νεκρά ποτάμια και τους μολυσμένους ουρανούς μας ή μπορούμε να τη διαβούμε ανάλαφρα, με λίγες αποσκευές, έτοιμοι να φανταστούμε έναν άλλο κόσμο», διατείνεται η διάσημη συγγραφέας.
Η έκθεση που επιμελήθηκαν από κοινού η διευθύντρια του ΝΕΟΝ Ελένη Κουντούρη και η διευθύντρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγο Madeleine Grynsztejn έχει ως πυξίδα ακριβώς αυτόν τον οικουμενικό στόχο, τη «μετάβαση» της παγκόσμιας (και ψηφιακής) κοινότητας σε μια νέα εποχή.
Από την εγκατάσταση του Νίκου Ναυρίδη στην οροφή του κτιρίου, τα φωτεινά κόκκινα γράμματα με τη φράση του Σάμιουελ Μπέκετ «Try again. Fail again. Fail better» που παρατηρείς καθώς πλησιάζεις, μέχρι τις εντυπωσιακές υπερμεγέθεις επεμβάσεις των Μαρία Λοϊζίδου (ένα πλέγμα από την κορυφή μέχρι κάτω), Steve McQueen (μια τεράστια αφίσα με επαναλαμβανόμενη φωτογραφία, φόρο μνήμης στην ανθρώπινη βαναυσότητα), El Anatsui, Glen Ligon (επαναλαμβανόμενος διάσημος στίχος του Καβάφη) και Dan Vo στο κατάφωτο, χάρη στη γυάλινη σκεπή, αίθριο –τον δημόσιο χώρο της έκθεσης– μέχρι τους εσωτερικούς εκθεσιακούς χώρους στον διάδρομο, στα πατάρια, στα παλιά λουτρά, στο παλιό τελωνείο, στις αίθουσες που κάποτε υπήρξαν εργασιακοί χώροι χιλιάδων εργατών, η έκθεση αναπτύσσεται με εντυπωσιακό τρόπο.
Αναθέσεις του ΝΕΟΝ, δάνεια από μουσεία και συλλογές, έργα νέων ενεργών καλλιτεχνών, άλλων πιο καταξιωμένων διεθνώς, έργα σημαντικών ανθρώπων που έχουν φύγει από τη ζωή, πενήντα εννιά συνολικά καλλιτέχνες που «μιλάνε» για την εποχή μας και τον σύγχρονο άνθρωπο, για την ανισότητα και την ισότητα, για την αγωνία και την ανάγκη για ώριμες αποφάσεις, έργα από κάθε πιθανή και απίθανη πλευρά του κόσμου, ένα πανόραμα της εποχής μας. Μια χειρονομία μεγάλης πνοής που καθηλώνει από τους μυημένους μέχρι τους λιγότερο γνώστες σε ό,τι έχει να κάνει με τη σύγχρονη τέχνη, προσφέροντάς μας την ευκαιρία να έρθουμε σε επαφή με τις αντιφάσεις, τα έκτροπα και τα οράματα της εποχής μας.
Πολυμεσική τέχνη, όπου οι λέξεις διαλογίζονται και λογοδοτούν, οι εικόνες κρίνουν και κρίνονται, οι ανθρώπινες συμπεριφορές προδίδουν και προδίδονται. Μνημειακά έργα των Γιάννη Κουνέλη, Cornelia Parker, Michael Rakowitz, Kutlug Ataman, ένα δίωρο φιλμ του Adrian Villar Rojas, πρωτοποριακά έργα των Αλέξανδρου Τζάννη, Sidsel Meineche Hansen, Tala Madani, Μυρτώς Ξανθοπούλου σε διάλογο με παλιότερες γενιές της πρωτοπορίας, και έργα των Άλεξ Μυλωνά, Erika Verzutti, Dana Schultz, Liliane Lijn, Daphne Wright, αλλά και των Paul Mpagi Sepuya, Francis Picabia, ο φόρος τιμής στους Βλάση Κανιάρη και Νίκο Αλεξίου, υφαντά, γλυπτά, ζωγραφική, ταπετσαρίες και τοιχογραφίες στο παλιό τελωνείο από τον Duro Olowu, και μια σύνθεση εικόνων του Πάνου Κοκκινιά συνθέτουν το ψηφιδωτό μιας οικουμένης που μέσα από τους καλλιτέχνες της πολεμάει για την ελπίδα να γεννηθεί το νέο και το δίκαιο.
Έως 31/12
Πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο - Βιβλιοθήκη και Τυπογραφείο Βουλής, Λένορμαν 218
Συνεργασία: Βουλή των Ελλήνων + ΝΕΟΝ
Επιμέλεια: Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του ΝΕΟΝ & Madeleine Grynsztejn, Pritzker Director, Museum of Contemporary Art Chicago
Διοργάνωση: ΝΕΟΝ
Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Νίκος Αλεξίου, El Anatsui, Δημήτρης Αντωνίτσης, Kutluğ Ataman, Απόστολος Γεωργίου, Joana Choumali, Αναστασία Δούκα, Ειρήνη Ευσταθίου, Brendan Fernandes, Jeffrey Gibson, Robert Gober, Βαγγέλης Γκόκας, Sonia Gomes, Felix Gonzalez-Torres, Shilpa Gupta, Elif Kamisli, Βλάσης Κανιάρης, Kapwani Kiwanga, Πάνος Κοκκινιάς, Χρυσάνθη Κουμιανάκη, Γιαννης Κουνέλλης, Louise Lawler, Glenn Ligon, Liliane Lijn, Μαρία Λοϊζίδου, Tala Madani, Teresa Margolles, Steve McQueen, Sidsel Meineche Hansen, Marisa Merz, Ad Minoliti, Κώστας Μπασάνος, Άλεξ Μυλωνά, Νίκος Ναυρίδης, Toyin Ojih Odutola, Duro Olowu, Μυρτώ Ξανθοπούλου, Cornelia Parker, Μαρία Παπαδημητρίου, Δημήτρης Παπαϊωάννου, Adam Pendleton, Solange Pessoa, Francis Picabia, Gala Porras-Kim, Michael Rakowitz, Ed Ruscha, Dana Schutz, Paul Mpagi Sepuya, Elias Sime, Χριστιάνα Σούλου, Do Ho Suh, Αλέξανδρος Τζάννης, Anna Tsouhlarakis, Adriana Varejão, Erika Verzutti, Adrián Villar Rojas, Danh Võ, Daphne Wright, Billie Zangewa.
Οι νέες αναθέσεις είναι προς τους καλλιτέχνες: Αναστασία Δούκα, Brendan Fernandes, Elif Kamisli, Πάνο Κοκκινιά, Χρυσάνθη Κουμιανάκη, Glenn Ligon, Μαρία Λοϊζίδου, Teresa Margolles, Ad Minoliti, Duro Olowu, Gala Porras-Kim, Michael Rakowitz, Αλέξανδρο Τζάννη, Adrián Villar Rojas και Danh Võ.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
