Η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου επιμελείται μια έκθεση για την αγάπη και τους στενούς ανθρώπινους δεσμούς στα χρόνια του ύστερου καπιταλισμού, της παγκοσμιοποίησης, της ψηφιακής διασύνδεσης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Στην έκθεση συμμετέχουν πέντε Έλληνες και δεκαεννέα διεθνείς καλλιτέχνες από δεκατέσσερις χώρες, πολλοί από τους οποίους παρουσιάζουν για πρώτη φορά στην Ελλάδα το έργο τους, προϊόν μιας συνεχιζόμενης έρευνας που έρχεται στο ΕΜΣΤ μετά από παρουσιάσεις στο Museum für Neue Kunst - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Φράιμπουργκ στη Γερμανία, στην Kunsthalle του Ταλίν, στο IMPAKT Media Organization και το Μουσείο Centraal στην Ουτρέχτη.
Ο ψηφιακός κόσμος, οι κολοσσοί της τεχνολογίας και ο νεοφιλελευθερισμός έχουν αλλάξει την έννοια της αγάπης και των κοινωνικών σχέσεων, αμβλύνοντας τον διαχωρισμό μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού και επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε μεταξύ μας, με το εικονικό να έχει περιπλεχθεί με την πραγματικότητα σε χώρο και χρόνο που μεταλλάσσονται καθημερινά. Η έννοια της αγάπης εργαλειοποιείται, εκχυδαΐζεται, εμπορευματοποιείται μέσα από τα social media, γίνεται κεφάλαιο που συγκρούεται με τις οικείες, αυθεντικές σχέσεις.
Μέσα από τα νέα μοντέλα επικοινωνίας που ρυθμίζουν τη συναισθηματική μας ζωή και τις κοινωνικές μας σχέσεις δημιουργείται μια «νέα απαίτηση να αναγνωρίζεται κανείς από τους άλλους και να αναγνωρίζει τους άλλους».
Η έκθεση εξετάζει πώς το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τη μια έχουν διευκολύνει την έκφραση διαφορετικών ταυτοτήτων και εναλλακτικών τρόπων ύπαρξης και κατασκευής του εαυτού και πώς, από την άλλη, παίζουν επιβαρυντικό ρόλο στην καλλιέργεια παθολογιών, όπως ο ναρκισσισμός, η εμμονή της αυτοπροβολής, η ψηφιακή εξάρτηση και η εμπορευματοποίηση του συναισθήματος.
Μελετά πώς η διαπλοκή της πραγματικότητας, του εικονικού και της φαντασίας δημιουργεί πολύπλοκες ψυχολογικές και διαπροσωπικές καταστάσεις και εμπλοκές, ενώ ταυτόχρονα καταγράφει σύγχρονα κοινωνικά πρότυπα και προκλήσεις. Η μέτρηση, η ποσοτικοποίηση και η κατηγοριοποίηση αξιολογούν τα συναισθήματα και τις σχέσεις, γεγονός που έχει οδηγήσει σε μια «συναισθηματική οντολογία», στην ιδέα ότι τα συναισθήματα μπορούν να αποσπαστούν από το υποκείμενο, να ελεγχθούν και να παζαρευτούν.
H έκθεση «Modern Love, H αγάπη στα χρόνια της ψυχρής οικειότητας» δανείζεται τον υπότιτλό της από το βιβλίο της Eva Illouz, Cold Intimacies: The making of emotional capitalism, που αναλύει πώς οι σύγχρονες, στενές σχέσεις καθορίζονται όλο και περισσότερο από οικονομικά και πολιτικά μοντέλα διαπραγμάτευσης και ανταλλαγής.
Η Illouz απορρίπτει τη συμβατική ιδέα ότι ο καπιταλισμός έχει δημιουργήσει έναν μη συναισθηματικό κόσμο, στον οποίο κυριαρχεί ο γραφειοκρατικός ορθολογισμός, ότι η συμπεριφορά που κινείται από οικονομικά κίνητρα συγκρούεται με τις στενές, αυθεντικές σχέσεις, ότι η δημόσια και η ιδιωτική σφαίρα είναι διαμετρικά αντίθετες όπως και η αληθινή αγάπη με τον υπολογισμό και το προσωπικό συμφέρον.
Υποστηρίζει ότι η κουλτούρα του καπιταλισμού έχει καλλιεργήσει μια έντονα συναισθηματική κουλτούρα στον εργασιακό χώρο, στην οικογένεια και στη σχέση μας με τον εαυτό μας και ονομάζει συναισθηματικό καπιταλισμό τη διαδικασία με την οποία οι συναισθηματικές και οι οικονομικές σχέσεις έρχονται να καθορίσουν και να διαμορφώσουν η μία την άλλη.
Τα στοιχεία αυτής της διαδικασίας υπάρχουν σε διάφορους κοινωνικούς χώρους, σε βιβλία αυτοβοήθειας, γυναικεία περιοδικά, talk shows, ομάδες υποστήριξης και ιστοσελίδες γνωριμιών στο διαδίκτυο.
Έχει ενδιαφέρον να ερευνήσουμε πώς συνέβη αυτό, ποιες είναι οι κοινωνικές συνέπειες της ενασχόλησης με τα συναισθήματα σήμερα, πώς η χρήση των μέσων μεταμόρφωσε τις συναισθηματικές μας εμπειρίες, πώς η δημόσια σφαίρα έχει διαποτιστεί από την έκθεση της ιδιωτικής ζωής και πώς ο πόνος κατέχει κεντρική θέση στη σύγχρονη ταυτότητα.
Σύμφωνα με τα λόγια του Robert Hughes, ζούμε σε «μια ολοένα και περισσότερο εξομολογητική κουλτούρα». Μέσα από τα νέα μοντέλα επικοινωνίας που ρυθμίζουν τη συναισθηματική μας ζωή και τις κοινωνικές μας σχέσεις δημιουργείται μια «νέα απαίτηση να αναγνωρίζεται κανείς από τους άλλους και να αναγνωρίζει τους άλλους».
Το διαδίκτυο, σύμφωνα με την Illouz, είναι μια κατεξοχήν ψυχολογική τεχνολογία που προϋποθέτει και ενεργοποιεί έναν δημόσιο συναισθηματικό εαυτό. Στην πραγματικότητα κάνει ακόμη και τον δημόσιο συναισθηματικό εαυτό να προηγείται των ιδιωτικών αλληλεπιδράσεων, συγκροτώντας τες. Μια νέα μορφή αγάπης γεννιέται, βασισμένη σε πρακτικές έκθεσης του εαυτού στο διαδίκτυο που ενθαρρύνουν ένα μοντέλο αισθημάτων στο οποίο πρωταγωνιστεί η διείσδυση του πολιτισμικού φαντασιακού της ψυχολογίας.
Στα εγκαίνια της έκθεσης, στις 21:00, στον εκθεσιακό χώρο του ισογείου του μουσείου θα παρουσιαστεί η περφόρμανς της Marijke De Roover, «Live, Laugh, Limerence», μια opera buffa σε τέσσερις πράξεις. Η οπερατική αυτή παράσταση είναι ένα δηκτικό σχόλιο για τον τρόπο με τον οποίο χορογραφούμε και οργανώνουμε πολιτισμικά την αναπαράσταση της αγάπης μέσα από ετεροκανονικές δομές. Το έργο αξιοποιεί με απολαυστικό τρόπο όλα τα κλισέ των ρομαντικών κομεντί, του μουσικού θεάτρου, της όπερας, του καραόκε και του Χόλιγουντ.
Μετά τη μεγάλη αυτή ομαδική έκθεση θα ακολουθήσει μια σειρά ατομικών εκθέσεων τον Ιανουάριο του 2023, οι οποίες θα επικεντρώνονται στην επίδραση της ψηφιακής τεχνολογίας, του διαδικτύου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της οικονομίας που παράγουν στις κοινωνικές σχέσεις και τη σύγχρονη ζωή.
Modern Love, Η αγάπη στα χρόνια της ψυχρής οικειότητας
Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης
15/12/2022-28/5/2023
Εγκαίνια: 15/12, 18:30 μέχρι αργά
Χώρος διεξαγωγής της έκθεσης: -1
Καλλιτέχνες: Gabriel Abrantes, Ανδρέας Αγγελιδάκης, Melanie Bonajo, Candice Breitz, Laura Cemin, Benjamin Crotty, Κυριακή Γονή, David Haines, Juliet Jacques, Sanam Khatibi, Mahmood Khaled, Duran Lantink, Ariane Loze, Μαρία Μαυροπούλου, Lauren Lee McCarthy, Kyle McDonald, Marge Monko, Εύα Παπαμαργαρίτη, Peter Puklus, Γιώργος Πρίνος, Marijke De Roover, Margaret Salmon, Hannah Toticki, István Zsíros
To άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO.
