Φέτος πήγα πρώτη φορά στη ζωή μου στη Βενετία. Πρώτη φορά στη ζωή μου στη Μπιενάλε. Συνδυασμός ακαταμάχητος και με καλή παρέα. Η Βενετία είναι μια πόλη που έχεις δει τόσες φορές σε ταινίες, γάμους διασήμων, σε μίνι σειρές, έχεις διαβάσει σε βιβλία, έχει φωτογραφηθεί έχει ζωγραφιστεί, έχει άπειρα κλισέ, τόσα που νομίζεις ότι την ξέρεις πολύ καλά. Την ξέρεις όσο ξέρεις μια καρτ-ποστάλ, δηλαδή καθόλου. Αλλά με την ψευδαίσθηση ταξιδεύεις. Που δε σε αφήνει ποτέ.
Οπότε, προσγειώνομαι στη Βενετία για πρώτη φορά. Και η βαλίτσα έχει χαθεί. Βέβαια η Αλιτάλια δε σε αφήνει ποτέ να νιώσεις μοναξιά σε αυτό το θέμα. Είναι η δική σου βαλίτσα, της Αφροδίτης, της Έφης, του Γιώργου, του συνεργείου της Κατερίνας Ζαχαροπούλου που λυπημένα έχουν τις κάμερες στα χέρια ενώ τα καλώδιά τους χαζεύουν τη Ρώμη. Και όλων των άλλων επιβατών, που δεν ξέρεις, αλλά και αυτοί φτάνουν χωρίς οδοντόβουρτσα στη Βενετία. Μετά από έναν εκτονωτικό καβγά, ανακτάμε τον χαμένο προσωρινά ενθουσιασμό μας και μπαίνουμε στο βαπορέτο. Με το Υδατογράφημα του Μπρόντσκι αγκαλιά. Ο Μπρόντσκι έφτασε στη Βενετία χειμώνα, αλλά δεν έχει καμία σημασία. «Γιατί αυτή είναι η πόλη του ματιού, οι άλλες λειτουργίες σου παίζουν έναν αχνό, δευτερεύοντα ρόλο» γράφει. Έχει δίκιο. Το μάτι οξύνεται από την αναμονή. Στο βαπορέτο, μέχρι να μπεις στο μεγάλο κανάλι, προσπαθείς να δεις όλο και πιο μακριά. Έρχεται μια μυρωδιά θάλασσας και παλιού ξύλου και η όσφρησή σου επαναστατεί ανισόρροπα με τις υπόλοιπες αισθήσεις, τα πόδια σου, απολήγουν σε επιφάνειες ασταθείς, σε θεμελιώσεις μέσα στο νερό, γατζώνονται σε ένα προσωρινό πάτωμα κινούμενο. Η αίσθηση του θανάτου στη Βενετία είναι μόνο αυτή. Και αν ήμουν ποιητής θα έκανα μια άλλη διατύπωση. Τώρα μπορώ να πω αυτό που ένοιωσα τη νύχτα που οι πλάκες από τα έγκατα, τα σπλάχνα της πόλης έβγαζαν νερά στην πλατεία του Αγίου Μάρκου. Η αίσθηση του θανάτου είναι η απώλεια της χθόνιας βάσης σου. Η εξαφάνιση της έδρας, του πατώματος, του χώματος, της καταγωγής σου.
Η Μπιενάλε, είναι αναμφίβολα το πιο κοσμικό γεγονός για τον κόσμο της τέχνης. Για κάθε κατηγορία ανθρώπων. Για τους εξωφρενικά ντυμένους τύπους, για τους πλούσιους Ρώσους και Αζέρους με τα κότερα-πολυκατοικίες, για τους καλλιτέχνες, για τους συλλέκτες, τους χίπστερς, τους Αμερικάνους σε μεγάλες παρέες, για τους πιο μοδάτους επιμελητές.
Όμως όλα αυτά μπορείς να τα σκεφτείς, -εκτός από το αν θα μπορούσες να ζήσεις εδώ-, όταν πια έχεις επιστρέψει και έχεις απομακρυνθεί. Γιατί το έξω της πόλης σε τραβάει με τρόπο ακαταμάχητο. Και αυτές τις μέρες η πόλη έχει γιορτή. Η Μπιενάλε, είναι αναμφίβολα το πιο κοσμικό γεγονός για τον κόσμο της τέχνης. Για κάθε κατηγορία ανθρώπων. Για τους εξωφρενικά ντυμένους τύπους που νομίζεις ότι έχουν βγει από φωτογραφία των ιπποδρομιών του Άσκοτ. Για τους πλούσιους Ρώσους και Αζέρους με τα κότερα-πολυκατοικίες. Για τους καλλιτέχνες. Για τους συλλέκτες, τους χίπστερς, τους Αμερικάνους σε μεγάλες παρέες, για τους πιο μοδάτους επιμελητές. Για όλους όσους τρελαίνονται να κουβαλάνε πάνινες τσάντες με μηνύματα. Για τους χορηγούς με τα εντυπωσιακά περίπτερα. Η Μπιενάλε είναι και το πιο μεγάλο ψηφιδωτό τάσεων της μόδας, η πιο μεγάλη πασαρέλα του κόσμου.
Το αληθινό πανηγύριαρχίζει μόλις μπαίνεις στο βαπορέτο. Όλες οι φυλές του Ισραήλ και όλες οι γλώσσες. Εδώ όλοι μιλάμε δυνατά, και κάθε τρία λεπτά ψάχνουμε τον διπλανό μας. Η λέξη που διατρέχει από άκρη σε άκρη την πόλη είναι μια. Πολιτική. Πολλοί κατηγορούν τον Όκουι Ενβιζορ, ότι απέτυχε. Ότι διοργάνωσε μια σκυθρωπή, περίλυπη, και άσχημη Μπιενάλε. Όμως ο Ένβιζορ πιστεύει ότι η τέχνη μέσα στις κοινωνίες που μετασχηματίζονται πρέπει να δημιουργεί ένα πεδίο σκέψης και ανάλυσης, να λειτουργεί ως εργαλείο απέναντι σε ένα θεατή που δεν καταναλώνει μόνο εντυπωσιακές εικόνες, αλλά παρατηρεί και αναπτύσσει μια εγγύτητα. Και αυτό το ερώτημα θέτει με το τίτλο της Μπιενάλε «Όλα τα μέλλοντα του κόσμου». «Πώς μπορεί η τρέχουσα ανησυχία της εποχής μας να γίνει κατανοητή σωστά, να εξεταστεί και να αποσαφηνιστεί;». Την απάντηση τη δίνει όχι μόνο μέσα από το τίτλο της έκθεσης, αλλά και επιστρατεύοντας 136 καλλιτέχνες από 53 χώρες - εκ των οποίων 89 εκθέτουν τη δουλειά τους για πρώτη φορά στην Μπιενάλε - με τα 159 από τα έργα που παρουσιάζουν να έχουν δημιουργηθεί ειδικά για την κεντρική έκθεση που απλώνεται στο Αρσενάλε και τους Κήπους.
Στις νυχτερινές βόλτες, ανάμεσα στον κόσμο που πηγαίνει τρέχοντας στα πάρτι που γίνονται στο Bauer, τα κορίτσια με ψηλοτάκουνα, υπερβολικά ψηλοτάκουνα, που σε λίγες ώρες θα τα κρατάνε στα χέρια για να αντέξουν την επιστροφή στα δωμάτιά τους, τους μοδάτους νεαρούς, τον Κρις Ντέρκον με υπερβολικά γυαλιστερό και στενό σακάκι, τον Γουίλιαμ Κέντριτζ, ανασούμπαλο, λίγο αφηρημένο, να ψάχνει με ένα χάρτη στο χέρι, τον κόσμο που βγαίνει από την Τραβιάτα στη La Fenice (τιμή εισιτηρίου πλατείας 300 ευρώ), την Κάρα Γουόκερ και το τιμ της που περιμένουν να μπουν στην όπερα για την πρόβα της Νόρμας που ανεβάζουν στο πλαίσιο της Μπιενάλε, και τα κοπάδια των Ασιατών που προχωρούν με το κεφάλι μπροστά για να μη χάσουν τον οδηγό τους και το μάτι στο κινητό, κάνεις μια νοερή επανάληψη, για να μην ξεχάσεις τίποτα. Στη μνήμη της μνήμης μου έχω σίγουρα συγκρατήσει αυτά:
FacebookTwitter Μπαίνουμε στην Αρένα, σε μια μεγάλη αίθουσα . Κόκκινη αίθουσα. Κεντρική συζήτηση το Κεφάλαιο του Μαρξ. Ο κύριος που κάθεται στα δεξιά είναι φτυστός ο Κάρολος. Στο κεντρικό ιταλικό περίπτερο των Τζιαρντίνι, και για όλη τη διάρκεια της Μπιενάλε ο Άιζακ Τζούλιεν σκηνοθετεί ηθοποιούς που διαβάζουν τους τόμους από το Κεφάλαιο. Προσπαθώ να φωτογραφίσω, σε λίγη ώρα το πάνελ αλλάζει, ο Κάρολος κατευθύνεται προς το κοινό, μια κοπέλα παίρνει τη θέση του. Ο κόσμος στριφογυρνάει αμήχανα. FacebookTwitter Στο περίπτερο της Βρετανίας η Σάρα Λούκας. Ξόδεψε πάρα πολύ κίτρινο. Τα καινούργια της έργα είναι μαλακά, θυμίζουν λίγο Νταλί, ένα δάχτυλο, εύκαμπτα ή εύθραυστα μέλη. Αν η κεντρική αίθουσα έχει χρωματικό ενδιαφέρον, οι υπόλοιπες είναι κάπως το ίδιο και το ίδιο. Καιρός για μια επόμενη γενιά, γράφει ο Γκάρντιαν. FacebookTwitter Το περίπτερο που «έκαψε καρδιές». H 43χρονη Chiharu Shiota πριν λίγο καιρό ζήτησε από τον κόσμο μέσω του site της να της στείλει χρησιμοποιημένα κλειδιά για να φτιάξει το έργο “The Key in the Hand”. Έφτιαξε έναν κόσμο που κατασκευάζει συχνά στις δουλειές της, ένα λαβύρινθο από κόκκινες κλωστές και χρησιμοποιημένα κλειδιά πάνω από δυο ξύλινα σάπια σκαριά. Το καταπληκτικό είναι οι ερμηνείες. Καθένας έδωσε τη δική του. Κάποιος παρατηρούσε τον σπηλαιώδη ιστό, κάποιος τα κλειδιά, μικρά, μεγάλα, βαριά σιδερένια και κλειδάκια από βαλίτσες. Τουλάχιστον συμφωνήσαμε όλοι πως για να επιστρέψεις κάπου πρέπει να χρησιμοποιήσεις το παλιό σου, χρησιμοποιημένο κλειδί. FacebookTwitter Το πρώτο που ακούσαμε και είδαμε ήταν ότι το περίπτερο των ΗΠΑ είχε μια πολύ μεγάλη ουρά. Όντως είχε. Επί δυο μέρες επέμενα να καθίσουμε στην ουρά για να καταλάβω τι γίνεται ακριβώς. Στα πέντε δωμάτια του αμερικανικού περιπτέρου, η Joan Jonas είχε βίντεο για φαντάσματα και παιδιά που έπαιζαν σαν σε σχολική γιορτή, ένα δωμάτιο με κάτοπτρα και έναν εντυπωσιακό πολυέλαιο, γαλάζια ψάρια. Η ίδια καθόταν με ένα άσπρο γκριφόν κανίς και τη βοηθό της έξω από το περίπτερο όλη μέρα και δούλευε στο λάπτοπ της. Η ουρά προχωρούσε γρήγορα, η κοπέλα στην πόρτα ασφαλείας επέτρεπε σε πέντε μόνο άτομα να μπουν. Στο εσωτερικό ήσουν σχεδόν μόνος. Αν υπήρχε τέτοιο, σίγουρα το βραβείο μάρκετινγκ θα πήγαινε σε αυτό το περίπτερο. Όλοι συζητούσαν για την πολυκοσμία στον εξωτερικό του χώρο. FacebookTwitter Φτάσαμε μέχρι την πηγή και νερό δεν ήπιαμε. Αυτή είναι η παλιά καθολική εκκλησία Santa Maria della Misericordia dell'Abbazia, κλειστή εδώ και 40 χρόνια.Στο εσωτερικό της ο Ελβετός καλλιτέχνης Christoph Büchel, δημιούργησε ένα τζαμί. Είναι μέρος του Ισλανδικού περίπτερου. Μεγάλος πονοκέφαλος για την αστυνομία της Βενετίας, η οποία θεώρησε ότι η διπλανή μικρή πεζογέφυρα θα δημιουργούσε προβλήματα ασφαλείας. Στη Βενετία υπάρχουν 30 μουσουλμανικές κοινότητες αλλά δεν υπάρχει τζαμί. Μέχρι να λυθούν τα προβλήματα περέμενε κλειστό. Οι τοπικές αρχές το θεωρούν «προβοκάτσια»! FacebookTwitter To περίπτερο της Ουκρανίας στην παραλία. Λιγοστοί στέκονται να το παρατηρήσουν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Σε απόσταση αναπνοής από τη Γέφυρα των Στεναγμών, τη νύχτα το γυάλινο διαφανές κτίσμα μοιάζει απόλυτα εντυπωσιακό. Εδώ, απεικονίζεται η δοκιμασία της Ουκρανίας μέσα από τη ζωγραφική, τη γλυπτική και με καλλιτέχνες που βρίσκονται σε απεργία πείνας. Οι Ουκρανοί καλλιτέχνες έκαναν μια ευτυχώς χωρίς επεισόδια συμβολική κατάληψη στο περίπτερο της Ρωσίας φορώντας ρούχα παραλλαγής και προτρέποντας τον κόσμο να φορέσει και εκείνος και να φωτογραφηθεί ανεβάζοντας τις φωτογραφίες στο ίνσταγκραμ με το #onvacation. FacebookTwitter Η πρώτη αίθουσα στην Αρσενάλε. Τα μπηγμένα στο πάτωμα σπαθιά του Αντέλ Αμπντεσσεμέντ λέγονται Νυμφέας και φωτίζονται από τα έργα από νέον του Μπρους Νάουμαν, American Violence.
FacebookTwitter Urban Requiem. Ο καλλιτέχνης λέγεται Barthélémy Toguo και είναι από το Καμερούν. Σκάλες από χάλυβα και μεγάλες ξύλινες σφραγίδες με μηνύματα όπως “children are people too’, ‘je suis charlie’, ‘ferguson is everywhere’, and ‘don’t shoot’. Τα αποτυπώματα των σφραγίδων στους λευκούς τοίχους. Ο Τόγκο χρησιμοποιεί τις σφραγίδες για να τονίσει τον παραλογισμό των συνόρων και των ορίων. Την έννοια της ταυτότητας, της ελευθερίας και της προσωπικής δήλωσης. Ενώ η Δύση μοιάζει έτοιμη να υποδεχτεί πρώτες ύλες και καλλιτέχνες από την αφρικανική ήπειρο, όταν πρόκειται για την κυκλοφορία ανθρώπων, οι έλεγχοι μοιάζουν να γίνονται όλο και πιο αυστηροί. Παρά το αυστηρό περιεχόμενο της εγκατάστασης, δε μπορεί να μη διακρίνεις το μαύρο χιούμορ. FacebookTwitter Urban Requiem. FacebookTwitter Δεν είναι εγκατάσταση, αλλά θα μπορούσε και να είναι. Σε μια λιμνούλα στους κήπους, ένα χαρτάκι από παγωτό-καραβάκι.Φυσάει και κάνει τον μεγάλο του περίπατο. FacebookTwitter Το περίπτερο του Ισραήλ. Ντυμένο με σαμπρέλες και τίτλο Η αρχαιολογία του παρόντος. Στο εσωτερικό μια βιτρίνα εγκατάσταση με τα πράγματα που ξεμένουν από μετακομίσεις, σε αποθήκες, σε υπόγεια σε σοφίτες, παλιά πλυντήρια, λεκάνες, χαρτιά, περιοδικά. FacebookTwitter Ο χώρος με τα έργα του Georg Baselitz. Απλώς στέκεσαι άφωνος. FacebookTwitter Μερικά από τα 14.000 τούβλα που έστησε ο Αργεντινός Rirkrit Tiravanija. Μέσα στην Αρσενάλε, έκανε ένα μικρό εργοστάσιο. Είναι άψητα και πωλούνται προς 10 ευρώ το ένα. Τα έσοδα πάνε σε ένα μη κερδοσκοπικό οργανισμό για τα δικαιώματα των εργατών στην Κίνα. Επάνω σε καθένα από αυτά είναι γραμμένο ότι συμφωνείς για καλύτερες συνθήκες εργασίας. FacebookTwitter Ποιός χτίζει το Γκούγκενχάιμ στο Αμπου-Ντάμπι; Μέσα στην Αρσενάλε, το πανό από τον συνασπισμό των εργατών του Κόλπου.
FacebookTwitter Την επόμενη μέρα ακτιβιστές αλυσοδέθηκαν έξω από το μουσείο της Πέγκι Γκούγκενχάιμ. FacebookTwitter Google translate, αυτό το θαύμα! Σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, στα μπαρ! Οι άγρυπνοι Βενετσιάνοι, δε τόχουν σε τίποτα να σε λούσουν με έναν κουβά νερό όταν φωνασκείς. Εξάλλου το έχουν και μπόλικο! FacebookTwitter Κουτλούγκ Αταμάν, το πορτρέτο του Sakip Sabanci, έργο το οποίο είναι κατασκευασμένο από περίπου 10.000 πορτρέτα των ανθρώπων των οποίων οι ζωές επηρεάζονται από την φιλανθρωπία του Sabanci. FacebookTwitter Κουτλούγκ Αταμάν FacebookTwitter Το περίπτερο της Σερβίας. Το τέλος ενός παλιού κόσμου. Κουρέλια που ξεβάφουν στα πόδια σου και ότι απέμεινε από την παλιά Γιουγκοσλαβία. O Ιβάν Γκρουμπάνοφ χρησιμοποιεί τις σημαίες των εθνών που έχουν παύσει να υφίστανται κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα - Αυστρο-Ουγγρική Αυτοκρατορία, Τσεχοσλοβακία, Οθωμανική Αυτοκρατορία, ΕΣΣΔ, Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, Νότιο Βιετνάμ, Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία, Θιβέτ. FacebookTwitter Xu Bing και ο ενυπωσιακός του Φοίνιξ. Δεν περνά απαρατήρητος. Απλώς αυτό. FacebookTwitter Τελευταία έξοδος από την Αρσενάλε. Αυτό είναι το μεγαλύτερο έργο της φετινής Μπιενάλε. Μια ταπισερί που έχει μήκος 200 μέτρα και έχει γίνει από κομμάτια λινάτσας που χρησιμοποιούσαν στα σακιά μεταφοράς κάρβουνου.Ο καλλιτέχνης που την υπογράφει, ο 28χρονος Ιμπραήμ Μαχάμα είναι από την Γκάνα, εξαιρετικά ταλαντούχος και παρών σε μεγάλες συλλογικές εκθέσεις στην Ευρώπη. Η δουλειά του περιστρέφεται γύω από την εργασία και το κεφάλαιο. Χρησιμοποιεί υλικά και αντικείμενα ως μια αλληγορία για την κατασκευή μιας πραγματικότητας από τις υπάρχουσες συνθήκες. Τα υλικά του τα έχουν αγγίξει χέρια, έχουν μνήμη είναι χρησιμοποιημένα. Φυσικά τα χέρια που κουβαλούσαν και φόρτωναν αυτά τα σακιά είναι χέρια σκλάβων-εργατών. Η αξία, όταν περπατάς μέσα σε αυτό το έργο είναι ότι σκέφτεσαι τον εαυτό σου σαν ένα μικρό σωματίδιο, μια ίνα, σε έναν κόσμο που αναζητά απελπισμένα λύσεις, διεκδικεί ένα καλύτερο παρόν, γίνεσαι μια ψηφίδα που σε περιβάλλουν τσουβάλια. Κυριολεκτικά γίνεσαι ευγνώμων που έχεις να φας και είσαι υγιής. Και όλα αυτά τα σκέφτεσαι περπατώντας στον στενό δρόμο επί 200 μέτρα, με τις λινάτσες δεξιά, αριστερά, μέσα σου.
FacebookTwitter Ιμπραήμ Μαχάμα, ταπισερί από τσουβάλια κάρβουνου FacebookTwitter Ένα κομμωτήριο είδα στη Βενετία και ήταν αυτό. Ακριβώς δίπλα στην πόρτα του ξενοδοχείου μας. Μπήκα δειλά-δειλά και περίμενα να δω την κομμώτρια Φρίντα Κάλο. Φευ! Ήταν νεαρή και ξανθιά, ήρεμη και γελαστή. Για το κόλλημά της με τη Φρίντα δε ρώτησα γιατί κρατούσε το πιστολάκι και μια τούφα από τα μαλλιά μου. FacebookTwitter Υπάρχει μια πινακίδα δίπλα στη γέφυρα Ponte dei Barcaroli, η οποία καταγράφει την επίσκεψη του νεαρού Μότσαρτ και του πατέρα του στη Βενετία τον χειμώνα του 1771. Έφτασαν την εποχή του καρναβαλιού και συνόδευσαν την οικογένεια που τους φιλοξένησε στο χορό μεταμφιεσμένων στην πλατεία του Αγίου Μάρκου. FacebookTwitter Tελευταία στάση, Ο έμπορος της Βενετίας. Μπαίνεις και πιστεύεις ότι θα αφήσεις το ένα σου νεφρό για ένα μαγικό μπουκαλάκι άρωμα. Και μόνο να τα μυρίσεις φτάνει. Μαγαζί παραμυθένιο. Βγαίνεις και μυρίζεις μαύρο πιπέρι και περγαμόντο. Το σκηνικό αυτής της πόλης είναι στημένο παντού. FacebookTwitter Στην έξοδο από το Ιταλικό περίπτερο. Έχουν το χιούμορ τους οι Ιταλοί! FacebookTwitter Αντίο ωραία Βενετία, Γαληνοτάτη, πόλη του νερού, βασίλισσα της Αδριατικής. Εδώ βουλιάζει η καρδιά όποιου σε αντικρίζει για πρώτη φορά.
Μετά από έναν εκτονωτικό καβγά, ανακτάμε τον χαμένο προσωρινά ενθουσιασμό μας και μπαίνουμε στο βαπορέτο. Με το Υδατογράφημα του Μπρόντσκι αγκαλιά. Ο Μπρόντσκι έφτασε στη Βενετία χειμώνα, αλλά δεν έχει καμία σημασία. «Γιατί αυτή είναι η πόλη του ματιού, οι άλλες λειτουργίες σου παίζουν έναν αχνό, δευτερεύοντα ρόλο» γράφει. Έχει δίκιο. Το μάτι οξύνεται από την αναμονή. Στο βαπορέτο, μέχρι να μπεις στο μεγάλο κανάλι, προσπαθείς να δεις όλο και πιο μακριά. Έρχεται μια μυρωδιά θάλασσας και παλιού ξύλου και η όσφρησή σου επαναστατεί ανισόρροπα με τις υπόλοιπες αισθήσεις, τα πόδια σου, απολήγουν σε επιφάνειες ασταθείς, σε θεμελιώσεις μέσα στο νερό, γατζώνονται σε ένα προσωρινό πάτωμα κινούμενο. Η αίσθηση του θανάτου στη Βενετία είναι μόνο αυτή. Και αν ήμουν ποιητής θα έκανα μια άλλη διατύπωση. Τώρα μπορώ να πω αυτό που ένοιωσα τη νύχτα που οι πλάκες από τα έγκατα, τα σπλάχνα της πόλης έβγαζαν νερά στην πλατεία του Αγίου Μάρκου. Η αίσθηση του θανάτου είναι η απώλεια της χθόνιας βάσης σου. Η εξαφάνιση της έδρας, του πατώματος, του χώματος, της καταγωγής σου.
Όμως όλα αυτά μπορείς να τα σκεφτείς, -εκτός από το αν θα μπορούσες να ζήσεις εδώ-, όταν πια έχεις επιστρέψει και έχεις απομακρυνθεί. Γιατί το έξω της πόλης σε τραβάει με τρόπο ακαταμάχητο. Και αυτές τις μέρες η πόλη έχει γιορτή. Η Μπιενάλε, είναι αναμφίβολα το πιο κοσμικό γεγονός για τον κόσμο της τέχνης. Για κάθε κατηγορία ανθρώπων. Για τους εξωφρενικά ντυμένους τύπους που νομίζεις ότι έχουν βγει από φωτογραφία των ιπποδρομιών του Άσκοτ. Για τους πλούσιους Ρώσους και Αζέρους με τα κότερα-πολυκατοικίες. Για τους καλλιτέχνες. Για τους συλλέκτες, τους χίπστερς, τους Αμερικάνους σε μεγάλες παρέες, για τους πιο μοδάτους επιμελητές. Για όλους όσους τρελαίνονται να κουβαλάνε πάνινες τσάντες με μηνύματα. Για τους χορηγούς με τα εντυπωσιακά περίπτερα. Η Μπιενάλε είναι και το πιο μεγάλο ψηφιδωτό τάσεων της μόδας, η πιο μεγάλη πασαρέλα του κόσμου. 
Το αληθινό πανηγύρι αρχίζει μόλις μπαίνεις στο βαπορέτο. Όλες οι φυλές του Ισραήλ και όλες οι γλώσσες. Εδώ όλοι μιλάμε δυνατά, και κάθε τρία λεπτά ψάχνουμε τον διπλανό μας. Η λέξη που διατρέχει από άκρη σε άκρη την πόλη είναι μια. Πολιτική. Πολλοί κατηγορούν τον Όκουι Ενβιζορ, ότι απέτυχε. Ότι διοργάνωσε μια σκυθρωπή, περίλυπη, και άσχημη Μπιενάλε. Όμως ο Ένβιζορ πιστεύει ότι η τέχνη μέσα στις κοινωνίες που μετασχηματίζονται πρέπει να δημιουργεί ένα πεδίο σκέψης και ανάλυσης, να λειτουργεί ως εργαλείο απέναντι σε ένα θεατή που δεν καταναλώνει μόνο εντυπωσιακές εικόνες, αλλά παρατηρεί και αναπτύσσει μια εγγύτητα. Και αυτό το ερώτημα θέτει με το τίτλο της Μπιενάλε «Όλα τα μέλλοντα του κόσμου». «Πώς μπορεί η τρέχουσα ανησυχία της εποχής μας να γίνει κατανοητή σωστά, να εξεταστεί και να αποσαφηνιστεί;». Την απάντηση τη δίνει όχι μόνο μέσα από το τίτλο της έκθεσης, αλλά και επιστρατεύοντας 136 καλλιτέχνες από 53 χώρες - εκ των οποίων 89 εκθέτουν τη δουλειά τους για πρώτη φορά στην Μπιενάλε - με τα 159 από τα έργα που παρουσιάζουν να έχουν δημιουργηθεί ειδικά για την κεντρική έκθεση που απλώνεται στο Αρσενάλε και τους Κήπους.
σχόλια