Η Σενεγάλη περιγράφεται από τα ταξιδιωτικά πρακτορεία ως η «πιο εξωτική χώρα της Δυτικής Αφρικής». «Αυτό που κυριαρχεί είναι το χαμόγελο των Σενεγαλέζων και οι χρωματικές αντιθέσεις του τοπίου». Εξωτισμός και χαμόγελα της μετα-αποικιοκρατικής εποχής.
Η χώρα που έχει σημαδευτεί από το δουλεμπόριο και τον πόνο των κατοίκων της Υποσαχάριας Αφρικής κατοικείται από φτωχούς κυρίως ανθρώπους με όνειρο τη μετανάστευση, ενώ έχει ταξινομηθεί ως υπερχρεωμένη, με σχετικά χαμηλό Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού κατοικεί στην ακτή και εργάζεται στη γεωργία.
Το φιλμ που είδαμε στο Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, και θα προβληθεί στο κοινό στις 28 Απριλίου 2023, είναι μέρος του προγράμματος «Back to Earth» της Serpentine, ενός πολυετούς εγχειρήματος που καλεί κορυφαίους καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες, ποιητές, κινηματογραφιστές, επιστήμονες, στοχαστές και σχεδιαστές να εμπνευστούν από την περιβαλλοντική κρίση.
Το φιλμ που είδαμε στο Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή και θα προβληθεί στο κοινό στις 28 Απριλίου 2023, είναι μέρος του προγράμματος «Back to Earth» της Serpentine, ενός πολυετούς εγχειρήματος που καλεί κορυφαίους καλλιτέχνες, αρχιτέκτονες, ποιητές, κινηματογραφιστές, επιστήμονες, στοχαστές και σχεδιαστές να εμπνευστούν από την περιβαλλοντική κρίση. Με την υποστήριξη συνεργαζόμενων οργανισμών και δικτύων, οι συμμετέχοντες σχεδιάζουν καλλιτεχνικές εκστρατείες, πρωτόκολλα και πρωτοβουλίες.
Η Υένη, ο τόπος με τον οποίο ασχολείται στην ταινία του ο Manthia Diawara, είναι μια παραθαλάσσια πόλη με πολλούς ψαράδες και αγρότες, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει δραματικά από τη διάβρωση των ακτών και την αστικοποίηση. O Diawara είναι συγγραφέας, σκηνοθέτης, θεωρητικός του πολιτισμού, μελετητής και ιστορικός τέχνης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και διευθυντής του Ινστιτούτου Αφροαμερικανικών Ζητημάτων, που επικεντρώνεται στην πολιτισμική μελέτη των μαύρων κοινοτήτων και στην εξέταση των συνθηκών διαβίωσής τους.
Η οικολογική καταστροφή που έχει υποστεί η παραθαλάσσια πόλη θέτει κρίσιμα ερωτήματα σε σχέση με την αστική ανάπτυξη και τις οικολογικές προεκτάσεις της, κάτι που δεν συμβαίνει μόνο στην Αφρική, αλλά και στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Είναι πρόσφατο το παράδειγμα της Νάξου, με τον εκβραχισμό του βυθού της, ενώ κανείς δεν ξέρει πού θα οδηγήσει αυτή η δραματική αλλαγή των ακτών.
Η ταινία «A Letter from Yene», ένα γράμμα που απευθύνει ο Diawara στον θεατή, προκύπτει μέσα από συζητήσεις με την κοινότητα της παραθαλάσσιας πόλης της Σενεγάλης, περιοχή στην οποία ο καλλιτέχνης κατοικεί κάποιες μέρες τον χρόνο.
Στον παραδοσιακό αυτό οικισμό ψαράδων και αγροτών τις τελευταίες δεκαετίες κυριαρχεί η παράκτια διάβρωση και η ανεξέλεγκτη αστικοποίηση. Ο περιορισμένος αριθμός ψαριών και η αδυναμία των ψαράδων να πλεύσουν μακριά από την ακτή με τις πιρόγες τους οδηγούν τον πληθυσμό σε αναζήτηση νέων επαγγελμάτων. Το σύγχρονο ψάρεμα απαιτεί μηχανοκίνητες βάρκες με μεγάλα δίχτυα φτιαγμένα από μη βιοδιασπώμενα νήματα. Τα δίχτυα αυτά μπλέκονται με μοβ κοράλλια και ανθρώπινα απορρίμματα και σαν άλλα μυθικά θαλάσσια πλάσματα ξεβράζονται στις ακτές.
Οι γυναίκες του νησιού, οι οποίες παλαιότερα, στο πλαίσιο παραδοσιακών βιώσιμων πρακτικών, μαγείρευαν και εμπορεύονταν καπνιστό παστό ψάρι, πλέον πωλούν βότσαλα στους ιδιοκτήτες νεόδμητων σπιτιών. Η άμμος, ο γρανίτης και τα βότσαλα που αγοράζουν οι εύποροι ιδιοκτήτες σπιτιών για να χτίσουν, να διακοσμήσουν και να προστατεύσουν τα σπίτια τους από τους ανέμους και το αλάτι της θάλασσας συμβάλλουν, κατά ειρωνικό τρόπο, στην υποβάθμιση της θαλάσσιας διαστρωμάτωσης και εντείνουν την παράκτια καταστροφή.
Οι άνθρωποι που συναντά ο Diawara, αυτοί που συλλέγουν βότσαλα και χτίζουν ακόμα και πιο ταπεινά σπίτια, συμβάλλουν συλλογικά και εν αγνοία τους στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος που μοιράζονται. Ο Diawara χρησιμοποιεί τα λόγια του Édouard Glissant που υποστήριζε με θέρμη ότι «Rien n’est vrai, tout est vivant», δηλαδή πως η ιερότητα της ζωής δεν βρίσκεται μόνο μεταξύ των ανθρώπων, αλλά παντού, στον αέρα, στη γη και στα ποτάμια. Πρέπει να την προστατεύσουμε για την επιβίωσή μας.
Είναι μια ταινία-καμπανάκι κινδύνου, ένα ποιητικό έργο για τον κόσμο, που δείχνει ότι η τέχνη σε αυτή την περίσταση βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των πρωτοβουλιών για την αποτροπή της καταστροφής όλων μας.
A Letter from Yene by Manthia Diawara | Trailer│Serpentine
Η ταινία «A Letter from Yene» του Manthia Diawara Diawara είναι ανάθεση των PCAI, Serpentine και MUBI στο πλαίσιο του προγράμματος «Back to Earth» της Serpentine. Θα προβληθεί την Παρασκευή 28 Απριλίου 2023 στις 19:00 στο Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή.
